Генрих Ламмаш: Австриялық заңгер және саясаткер

Кіріспе

Австриялық құқықтанушы және премьер-министр Генрих Ламмаш (21 мамыр 1853 – 6 қаңтар 1920) – австриялық құқықтанушы. Ол қылмыстық және халықаралық құқық профессоры, Гаага төрелік трибуналының мүшесі және 1918 жылдың қазан және қараша айларында бірнеше аптаға Австрияның (немесе Цислейтанияның) соңғы премьер-министрі қызметін атқарды. Ол Габсбург монархиясының австриялық бөлігіндегі тұңғыш және жалғыз премьер-министр болды, бірақ ол еш жағдайда туғанда бірінші адам емес еді.

Өмірбаян

Ол Төменгі Австрияның Зейтенштеттен қаласында нотариус Генрих Ламмаш-ағаның (1823–1865) және оның әйелі Анна Шауенштейннің (1829–1891) ұлы болып дүниеге келді. Дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай отбасы Винер-Нойштадтқа, содан кейін Венаға көшті. Әкесінің ерте қайтыс болуынан кейін Ламмаш Шоттенгимназияда оқыды және Вена университетінде құқық білімін алды, 1876 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Германия, Франция және Ұлыбританияны кеңінен аралағаннан кейін, 1879 жылы Вена университетінің қылмыстық құқық кафедрасына оқытуға қабылданды. Қылмысқа қатысты әрекеттердегі объективті қауіп туралы жариялаған алғашқы мақаласы оған 1882 жылы Инсбрук университетінде ерекше профессорлық лауазым, ал 1885 жылы толық профессорлық лауазым әкелді. 1893 жылы ол министр-президент принц Виндиш-Гретц ұсынған регрессивті қылмыстық кодекс жобасына ашық қарсылық білдірді. 1889 жылы Ламмаш Венаға оралды және христиан философиясының рухында халықтар лигасы идеясын қолдады. Ол 1899 және 1907 жылдарғы Гаага конвенцияларына қатысқан халықаралық төреші болды. Арбитраждық тұрақты соттың мүшесі ретінде Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы Ньюфаундленд дауы мен соңғысы мен Венесуэла арасындағы Ориноко дауына реттеу жасады. 1899 жылы император Франц Иосиф I Ламмашты Австрия Лордтар палатасының мүшесі етіп тағайындады. Ол сонымен қатар эрцгерцог Франц Фердинандтың заң кеңесшісі болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германиямен жақындасуға қарсы ескертіп, Батыс Антанта елдерімен келісім жасауды жақтады. Соғыс кезінде ол халықаралық бейбітшілік қозғалысына қосылды және 1917 жылдың шілдесінде одақтастармен жеке бейбітшілікке шақырды. Бірақ оның ұсыныстарын сыртқы істер министрі Оттокар Чернин қатаң түрде қабылдамады. Соғыстың соңғы күндерінде Ламмаш 1918 жылдың 27 қазанында император Карл I оны министр-президент етіп тағайындады, бұрынғы Барон Макс Хуссарек фон Хайнлейннен кейін. Австрия-Венгрия империясының Венадан тыс жағдайды бақылауға шамасы жетпегені анық болды. Империяның ұлттық кеңестері көбінесе уақытша үкіметтердің рөлін атқарды. Карлдың империясы негізінен неміс тілінде сөйлейтін Альпі және Дунай аймақтарымен шектелді, тіпті онда да Германия Австриясының Уақытша Ұлттық жиналысы сайлаған ұлттық кеңес үкімет билігіне күш түсіріп жатты. Австрия баспасөздері Ламмашты империяның құлауын басқарып отырғандықтан «таратушы» деп атады. 30 қазанда Германия-Австрия ұлттық кеңесі Карл Реннерді мемлекеттік канцлер етіп тағайындады. 9 қарашада Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тарғанда Ламмаш жағдайдың шығуы мүмкін емес екенін түсінді. Ол канцлер Реннермен келіссөздер жүргізіп, император Карлға егемендік билігінен бас тартуды ұсынды. Сәйкесінше, 11 қарашада Карл Австрияның мемлекеттік құрылымын анықтау құқығын мойындап, ел саясатына қатысудан бас тартатын мәлімдеме жасады. Ол сондай-ақ империяның австриялық бөлігіндегі лауазымды тұлғаларды оған адалдық сертінен босатты және Ламмаш үкіметін қызметтен босатты. Бұл мәлімдеме Габсбургтердің Австрия билігіне 636 жылдық нүкте қойды. Содан кейін ұлттық кеңес Германия Австрия Республикасын жариялады. Ламмаш Австрияны Сен-Жерменде ұсыну үшін жіберілді. 1920 жылы 66 жасында Зальцбургте қайтыс болды.

He was born in Seitenstetten, Lower Austria, the son of notary Heinrich Lammasch sen. (1823–1865) and his wife Anna née Schauenstein (1829–1891). Soon after his birth, the family moved to Wiener Neustadt and from there to Vienna. Upon the early death of his father, Lammasch attended the Schottengymnasium and studied law at the University of Vienna, obtaining his doctorate in 1876. Having traveled extensively through Germany, France and the United Kingdom, he qualified for the criminal law teaching faculty at the Vienna University in 1879. His pioneer pamphlet on the objective danger in the conception of attempted crime won for him in 1882 an extraordinary professorship, and in 1885 a full professorship at the University of Innsbruck. In 1893 he openly opposed a regressive draft penal law enacted by Minister President Prince Windisch Grätz. In 1889, Lammasch returned to Vienna and there became an advocate of the idea of a league of nations in the spirit of Christian philosophy. He became an international arbitrator who participated in the Hague Conventions of 1899 and 1907. A member of the Permanent Court of Arbitration, he arranged the Newfoundland dispute between Great Britain and the United States, and the Orinoco dispute between the latter and Venezuela. In 1899 Emperor Franz Joseph I appointed Lammasch a member of the Austrian House of Lords. He also acted as legal advisor of Archduke Franz Ferdinand. On the eve of World War I, he warned against the rapprochement with the German Empire and favoured an agreement with the Western Entente powers. During the war, he joined the international peace movement and, in July 1917, urged for a separate peace with the Allies. However, his proposals were brusquely rejected by Foreign Minister Ottokar Czernin. In the last days of the war, Lammasch was appointed Minister President by Emperor Charles I on 27 October 1918, succeeding Baron Max Hussarek von Heinlein. It had become apparent that the crumbling Austro Hungarian Empire had practically no ability to control events outside of Vienna. The minority state councils of the Empire were acting more or less as provisional governments. Charles' empire was effectively reduced to the mostly German speaking Alpine and Danubian crown lands, and the government's authority was even being challenged there by the state council elected by the Provisional National Assembly of German Austria. Minister President Lammasch was called a liquidator by the Austrian press, since it was thought he was presiding over the end of the empire. On 30 October, the German Austrian state council named Karl Renner as State Chancellor. When the German emperor Wilhelm II abdicated on 9 November, Lammasch realised the situation was untenable. He entered into negotiations with Chancellor Renner and advised Emperor Charles to give up his right to exercise sovereign authority. Accordingly, on 11 November, Charles issued a statement in which he acknowledged Austria's right to determine the form of the state and relinquished his right to take part in the country's politics. He also released the officials in the Austrian half of the empire from their oath of loyalty to him and dismissed the Lammasch government from office. The statement effectively ended the Habsburgs' 636 year rule over Austria. Shortly afterward, the state council proclaimed the Republic of German Austria. Lammasch was sent to represent Austria at St. Germain. He died in Salzburg in 1920, aged 66.