Веттий Валенс: Ежелгі грек астрологы және оның шығармалары

Кіріспе

Vettius Valens (120 – шамамен 175 ж.) – 2 ғасырдағы грек астрологы, Клавдий Птолемейден кейінгі жас замандас. Валенстің маңызды еңбегі – «Антология» (Anthologia), он томдық грек тілінде жазылған, шамамен 150-175 жылдар аралығында жарық көрген. «Антология» – сол дәуірден бізге жеткен астрология туралы ең толық және егжей-тегжейлі трактат. Кәсіби астролог болғандықтан, Валенс «Антологияда» өзінің іс қағаздарынан жүзден астам мысал кестелерді келтіреді.

Саяхат

Антиохияда туып өскен болса да, ол өзінің іс-әрекетін нығайту үшін белгілі бір астрологиялық ілімдерді іздеу үшін Мысырға кеңінен саяхат жасаған сияқты. Сол кезде Александрияда әлі де ежелгі Бабыл, грек және мысырлық дәстүрлердің астрологтары болды. Ол дәстүрден және тәжірибесінен алған білімін тартымды және нұсқаулық стильде жазылған "Антологиясында" жариялады. Сондықтан "Антология" сол кездегі нақты жұмыс істеу әдістерін анықтауда зор құндылыққа ие. Валенстің еңбегі сондай-ақ маңызды, себебі ол бұрын белгілі болмаған Теукер Вавилон сияқты бірқатар ертерек авторлар мен сарапшылардың пікірлерін келтіреді. Б.з.д. 2 ғасырдың псевдоэпиграфты авторлары болған, фараон Нехепсо мен бас жұбыншы Петсириске жатқызылатын еңбектердің фрагменттері негізінен Валенстің еңбегіндегі тікелей цитаталар арқылы сақталған. "Антологияның" барлық үш қолжазбасы 1300 жылдан кейін жазылған. Дегенмен, мәтін сенімді және толық болып көрінеді, бірақ кейбір жерлері ұйымдаспаған. Птолемей, ежелгі Александрияның астрономы, математигі, астрологы және "Тетрабиблостың" (ең ықпалды астрологиялық мәтін) авторы, өлімінен кейін көптеген ғасырлар бойы эллинистік кезең астрологиясының алып есімді ретінде қарастырылса да, сол кезеңнің нақты практикалық астрологиясы Валенстің "Антологиясында" сипатталған әдістерге ұқсас болуы мүмкін. Қазіргі ғалымдар екі тұлғаны салыстыруға бейім, өйткені олар шамамен бір замандас және Александрияда өмір сүрген; алайда Валенстің еңбегі ежелгі дәстүрден туындаған практикалық техникаларды кеңінен сипаттайды, ал Птолемей, ғалым, өзінің Аристотельдік себептік негізіне сүйенген теориялық тұжырымды модель жасауға көбірек назар аударды. Сондықтан Валенстің "Антологиясында" берілген тепе-теңдік өте нұсқаулық. Ежелгі грек авторларының ешқайсысы да ерте римдік/кейінгі эллинистік дәуірдегі күнделікті астрологиялық әдістерді түсінуімізге осылай көп үлес қоспаған. Дәстүрлі діннің пайдасыз екенін шешкен ол тағдырды оның орнына дін ретінде қабылдады. Оның пікірінше, абсолютті алдын ала белгілеу эмоционалдық қанағат пен құпия сезімді оятуға себін тигізеді. Барлық нәрсенің алдын ала белгіленгенін білу адамға уайымнан құтылу және құтқарылғандай сезінуге көмектеседі.

Although originally a native of Antioch, he appears to have travelled widely in Egypt in search of specific astrological doctrines to bolster his practice. At the time Alexandria was still home to a number of astrologers of the older Babylonian, Greek and Egyptian traditions. He published much of what he learned from the tradition and through his practice in his Anthology, written in an engaging and instructional style. The Anthology is thus of great value in piecing together actual working techniques of the time. Valens' work is also important because he cites the views of a number of earlier authors and authorities, such as Teucer of Babylon, who would otherwise be unknown. The fragments from works attributed to the alleged pharaoh Nechepso and the high priest Petosiris, pseudepigraphal authors of the 2nd century BC, survive mainly through direct quotations in Valens' work. The three manuscripts of the Anthology all date from 1300 or later. The text, however, appears to be fairly reliable and complete, although disorganized in places. Although Ptolemy, the astronomer, mathematician, astrologer of ancient Alexandria and author of Tetrabiblos (the most influential astrological text ever written), was generally regarded as the colossus of Hellenistic period astrology in the many centuries following his death, it is most likely that the actual practical astrology of the period resembled the methods elaborated in Valens' Anthology. Modern scholars tend to counterpoise the two men, since both were roughly contemporary and lived in Alexandria; yet Valens' work elaborated the more practical techniques that arose from ancient tradition, while Ptolemy, very much the scientist, tended to focus more on creating a theoretically consistent model based on his Aristotelian causal framework. The balance given by Valens' Anthology is therefore very instructive. No other Hellenistic author has contributed as much to our understanding of the everyday, practical astrological methods of the early Roman/late Hellenistic era. Deciding that the traditional religion was useless, he found in fate a substitute religion. For him absolute determination gave emotional satisfaction and aroused an almost mystical feeling. Knowing that everything was already predetermined gave one a sense of freedom from anxiety and a sense of salvation.