Кіріспе

Аңқас шайқасы 1545 жылы «Жорғалау соғысы» кезінде болды. Шотландиялықтардың жеңісі шотланд шекарасы мен төмендіктеріне ағылшын шапқыншылығын уақытша тоқтатты. Шайқас алаңы Шотландиядағы тарихи шайқас алаңдарының тізіміне енгізілген және 2011 жылғы Тарихи орта (өзгерістер) заңына сәйкес «Тарихи Шотландия» арқылы қорғалады.

Өмірбаян

Патшалық билігінің аяқталуына қарай Генрих VIII Шотландиямен одақ құрып, кішкентай Мэри, Шотландия патшайымын ұлы Эдуардқа үйлендіру арқылы одақты нығайтуды көздеді. Ол Солвей Мосс шайқасында тұтқынға түскен шотланд ақсүйектерінің қолдауын алды, дипломатияны күш қолдану қаупімен ұштастырды, бірақ 1543 жылдың желтоқсанында Шотландия Парламенті, ішкі дау-жанжалдардан кейін, Генрихтің ұсыныстарын қабылдамай, Франциямен одақты жаңартты.

Науқан

Генрих Шотландияға қарсы соғыс жариялады. Шотландияны одақтастыққа икпал ету әрекеті Англияның солтүстік көршісімен ұзақ жылдар бойы жалғасқан антагонизмінің тағы бір эпизоды болды. Генрих VIII Шотландияның халықаралық қатынастарының оның шекараларына тигізетін әсерін бейтараптандыратын дипломатиялық неке жасауды қалаған. Соғыс кейін "Қатал күйеу жілік" деп аталды. Генрих Гертфорд графына Эдинбургті, Лейтті және тағы да көптеген қалаларды қиратуға бұйрық берді. 1544 жылы Гертфорд екі жорықта Шотландияның оңтүстігін қырып, мамыр айында Эдинбургті өртеп жіберді. 1545 жылы сэр Ральф Юр (кейде "Эверс" деп те жазылады) басқаратын әскерлер шекарада тонауды жалғастырды. Бәлкім, олардың ең қорқынышты қылмысы – үй иесі, оның балалары мен қызметшілері ішінде болған Брюмхаус мұнарасын өртеп жіберу болды. Осы шабуылдар нәтижесінде Арран графы, кіндік әйел Мэридің регенті мен Ангус графы арасында күтпеген одақ құрылды. Бұл екі шотланд ақсүйегі көп жылдар бойы ащы жарысқа түсіп, тіпті 1520 жылы Эдинбург көшелерінде қақтығысқан. Дегенмен, Ангустың иеліктері соңғы шекаралық шабуылдар кезінде мақсатқа алынған. Ангус Генрих VIII-нің Шотландия шекарасындағы оның бір бөлігін Юрға бергенін білген соң, ол титул құжаттарына өткір қаламмен және қызыл сиямен куә болады деп мәлімдеді. Шотландия армиясы бастапқыда Ангустың 300 "найзагерінен" және Джордж Леслидің, Ротс графының 4-ші ұрпағы мен Норман Леслидің, Ротс мырзасының басқаруындағы Файфтен келген шамамен бірдей санды әскерден тұрды. Оларға Скотт Букклеухтың басқаруындағы шекаралық сақшылар да қосылды, олардың жерлері де Юрдың қолынан қираған еді. Бірлесіп, олар Джедбургқа жақын жердегі ағылшын армиясына қарсы бет бұрды.

Шайқас

Ағылшын армиясы 3000 неміс және испан жалдамалыларынан, 1500 ағылшын шекарашысынан, ал 700 "сенімді" шотланд шекарашысынан тұрды. Шотланд пикмендерінің шабуылы ағылшындарды дүркіреп, шатақтап кері шегіндірді. Осы жерде шотландтықтардың ұзын сүңгілері тиімді пайдаланылды; шотландтардың сүңгілері ағылшындардың сүңгілерінен бес шаршы метрге немесе бір елдікке ұзын болды, олар ағылшындармен қақтығысқанда, ағылшындардың сүңгілері оларға тигізбей тұрып, барлығын тесіп түсірді. Сарай төбесінде ағылшындардың қайта жиналуына жер тым бейімсіз болды. Олар шығыс беткейде қайта жиналуға тырысқанда, олармен бірге болған шотланд шекарашылары Англияға адалдығын білдірген қызыл белгілерді жыртып, бұрынғы адалдықтарына қайта оралды. Ағылшын армиясы жеңіліп, жау территориясында шашырап кетті.

Регент Арран далаға сапар шегеді

Ағылшын мәліметтеріне сәйкес, регент Арран шайқас алаңына келіп, Ангус графына құттықтау айтқан. Ол тұтқыннан Ральф Юрдың денесін тануды сұрады. Арран жылап: "Құдай оған жарылқасын, ол қатты қатыгез, тіпті аса қатыгез адам еді, оның зұлымдығын көптеген адамдар мен жетім балалар өкінеді. Мәсіхшілер арасында мұндай қырғын мен қан төгілуге жол болмасын!" – деді. Регент Арранның шайқас алаңына сапары туралы 16 ғасырдың шотланд хроникашылары Джон Лесли мен Роберт Линдсей Пицкотти де айтқан. Олар губернатор мен регентке күтпеген жеңіске алғыс білдірді, онда "осынша аз сандар осынша үлкен әскерді, әрі жақсы жабдықталған күшті жеңді". Қазіргі заманғы тарихшы Маркус Мерриман атап өткендей, ағылшын әскерінің саны сирек кездесетін, әсіресе қысқы жағдайларды ескеретін болсақ, шекаралық шабуыл жасаған топтардан да үлкен болған. Арранның қимылдары Шотландияның Ұлттық мұражайында сақталған үй шаруашылығының есеп кітабында тіркелген, онда шайқас кезінде хабаршыларға төленген ақы және одан кейін Хьюм қамалында өткізілген той туралы жазылған.

Нәтиже

Ағылшындар 800 салдатын (оның ішінде Эур және Лейтон) жоғалтты, ал 1000-ы тұтқынға алынды. Бұл олардың Шотландияны шабуылдауын уақытша тоқтатты. Жеңіс туралы жаңалық Францияның Франциск I-ін шотландтарға көмек үшін әскер жіберуге ынталандырды, бірақ олар көп нәтижеге қол жеткізбеді. Лилиард өзінің жарының қазасынан кейін шайқаста болған деседі. Дегенмен, оның әңгімесі толығымен жалған, себебі бұл жердің атауы 12 ғасырда "Лиллезиетберн" және 1378 жылы "Лиллят Крос" деп тіркелген.