Кіріспе

Австралия аборигендерінің сурет өнері – ағаш қабығының ішкі бетіне сурет салуды қамтитын Австралия аборигендерінің сурет өнері. Бұл Арнем жерінде (әсіресе Йолнгу халқы арасында) және Австралияның Солтүстік аймағындағы, оның ішінде Батыс Австралияның Кимберли аймағының бөліктері бар басқа да аймақтарда көркемдік өнердің жалғасып келе жатқан түрі. Дәстүр бойынша, қабық суреттері оқу және рәсімдік мақсаттар үшін жасалған және уақытша нәрселер болған. Бүгінде оларды коллекционерлер мен мемлекеттік өнер мекемелері іздеп алады.

Шығу тегі

Нағыз қабық суреттерінде көрінетін суреттер – суретшінің, немесе оның "терісінің", немесе руының меншігі болып табылатын және басқа суретшілердің салуына рұқсат етілмейтін дәстүрлі суреттер. Көп жағдайда, мұндай суреттер дәстүрлі түрде рәсімдер мен обрядтар үшін денеге жағылуға, сондай-ақ жерлеу рәсімдерінде қолданылатын ағаштарды безендіруге пайдаланылған. Суреттердің өзі ежелгі болғанымен, оларды жалпақталған қабыққа салу – салыстырмалы түрде жаңа құбылыс, бірақ суретшілер өз паналарындағы қабырғалар мен шатырларға сурет салғанын көрсететін деректер де бар. Сақталған ең көне қабық суреттерінің бірі – он тоғызыншы ғасырға жататын кенгуру ауының қабыққа ойылған суреті, қазір ол Британ мұражайында сақтаулы. Бұл суретті британдық саяхатшы Джон Хантер Керр Викторияның солтүстігіндегі Бурт маңынан әкелген. Қабық суреттерінің қазіргі түрі алғаш рет 1930 жылдары пайда болды, сол кезде Йирркала және Милингимбидегі миссионерлер жергілікті Йолнгу халқынан Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория қалаларында сатуға болатын қабық суреттерін жасауды сұрады. Миссионерлердің мақсаты – миссияны қаржыландыруға көмектесетін ақша табу, сонымен қатар ақ австралиялықтарды Йолнгу мәдениетімен таныстыру (Морфи, 1991). Сауда өсіп, суреттерге сұраныс артқан сайын, Нарритжин Маймуру сияқты көрнекті суретшілерді көрмелерге шақыра бастады. Дегенмен, қабық суреттері 1980 жылдарға дейін қызықты халықтық қолөнер емес, нағыз өнер ретінде танылмай келді, және халықаралық өнер нарығында олардың бағасы осыған сәйкес жоғарылады. Бүгінде, әдемі қабық суретінің құны суретшінің шеберлігі мен даңқына, суреттің сапасына ғана емес, сонымен қатар оның дәстүрлі әңгімені айту арқылы мәдениетті қаншалықты бейнелейтініне де байланысты.

Өндiру

Қабықтан сурет салу үшін бояу, щетка, қабық, бекіткіш және от қажет. Ең қолайлы материал – Stringybark (Eucalyptus tetradonta) қабығы. Қабықта түйіндер мен басқа да кемшіліктер болмауы керек. Оны жаңбыр маусымында, ағаштан шырын көтерілген кезде кесуге кеңес беріледі. Ағашқа екі көлденең және бір тік сызықтар жасалады, содан кейін қабық өткір құралдың көмегімен сақтықпен ажыратылады. Тек ішкі тегіс қабық ғана сақталып, отқа салынады. Отта қыздырылғаннан кейін қабық аяқпен тегістеліп, тастармен немесе бөліктермен басылып жазықталады. Құрғаған соң, оған бояу салуға болады. Қызыл, сары және қара түсті жер пигменттері, сондай-ақ темір мен марганецтің минералды оксидтері, және ақ түтік балшығы немесе кальций карбонаты қолданылады. Пигменттерді ПВА желімі сияқты байланыстырғыш заттармен немесе бұрынғыда орхидеялар сияқты өсімдіктердің шырынымен бекітуге болады. Сурет аяқталғаннан кейін, суреттің тегіс болуын сақтау үшін қабықтың екі шеті де тігіледі. Бетіне бекіткіш, әдетте орхидея шырыны жағылады.

Жер

Барлық жағдайда қабық алдымен охрдың қабатымен жабылады, ол әдетте қызыл немесе ақ, кейде сары, және сирек қара түсті болады.

Шекаралық

Егер шекара болса, көбінесе сары түсті болады. Дональд Томсон 1933 жылы алғаш рет Йиркалаға келгенде, тек рудың өрнектері бар суреттерде ғана шекаралар кездесетін. Бүгінде кез келген суретте шекаралар болуы мүмкін.

Бөлу сызықтары мен белгілер блоктары

Сурет көбінесе бірнеше ерекше бөлімге (немесе "ерекшелік блоктарға") бөлуші сызықтар арқылы бөлінеді. Әрбір ерекшелік блок жеке композиция ретінде қарастырылуы мүмкін, ол өзге ерекшелік блоктардан өзгеше. Кейде әртүрлі ерекшелік блоктар бір оқиғаның әртүрлі сахналарын бейнелейді, ал сурет тұтастай алғанда толық оқиғаны айтады.

Фигуралық үлгілер

Фигуралы суреттер нақты (немесе мифологиялық) нысанға немесе жаратылысқа ұқсайды. Мысалы, туылтықшаның фигуралы суреті туылтықша сияқты көрінеді, ал туылтықшаның абстрактілі символы тек осы символизмді білетін адамға ғана таныс болады. Көбінесе саудаға арналған қабық суреттерінде танылатын фигуралы суреттер болады, олар көбінесе дәстүрлі әңгімені айтады.

Геометриялық үлгілер

Геометриялық суреттер – бейнелейтін символдар, олардың мағынасы көбінесе жағдайға және суретті салған адамға байланысты. Бір символдың да әртүрлі мағынасы болуы мүмкін. Мысалы, шеңбер суат, тұрақ, кілемше, от, жаңғақ, жұмыртқа, құрттардың ізі, сияқты нәрселерді бейнелей алады, жағдайға қарай. Йолнгу мәдениеті әлемді тұтас қарастырады, сондықтан бұл мағыналар осыншалықты ерекшеленбеуі мүмкін. Морфи шеңбер мен сызықтың мысалын келтіреді, кіріспе жоқ адамға бұл "кенгуру суат" деп түсіндіріледі және оған ағынмен құйылатын суат бейнеленеді. Кейінірек, оның "кенгуру суаты" екенін білгенде, оған "Бұл суатты ескі кенгуру өз құйрығымен қазып, су алуға арналған құдық жасаған, ал құйрығын қазу таяғы ретінде пайдаланған" делінеді. Содан кейін оған ана кенгуру туралы одан да күрделі оқиға айтылады. (Толық мәліметтер үшін Морфиге қараңыз.)

Кланның үлгілері

Суретшілердің бұрынғы элементтерінен өзгеше, кланның дизайны қасиетті және бастапқыда көпшілікке арналған суреттерде қолданылмаған, бірақ қазіргі таңда коммерциялық суреттерде кездеседі. Клан дизайны символдардың, геометриялық өрнектердің және қиылысқан сызықтардың үйлесімінен тұруы мүмкін. Мысалы, бір кланның символы белгілі бір түстермен боялған біріне-бірі келіп жатқан алмастар тізбегінен құралса, екіншісінде "қанты қалпы" (жабайы бал) символы бейнеленген. Йолнгу адамы осы сурет арқылы суретшінің кланын және топтық жатақтысын бірден анықтай алады, содан кейін бұл геометриялық өрнектердің символикасын түсіну үшін қосымша мәліметтер береді.

Кросс-хекчинг (rarrk)

Кросс-хетчинг немесе раррк, солтүстік-шығыс Арнем жеріндегі Йолнгу өнерінің ең ерекше белгілерінің бірі болып табылады. Бір-бірімен кесісетін, тығыз орналасқан параллель жіңішке сызықтар салынады. Дәстүрлі түрде бұл қабыққа, шөп пайдаланып жасалады, бірақ суретшілер бұл техниканы заманауи өнер материалдарында да қолданады және көбінесе суретшілік щеткалар қолданылады. Раррк техникасын қолданатын суретшілер көбінесе дәстүрлі тақырыптарды немесе ықпалдарды үйлестіреді, қара, ақ, қызыл және сары охрамен шектелген дәстүрлі түстерді пайдаланады. Көптеген Куньюньку суретшілері, оның ішінде Джон Мавунджул және Питер Марралванга да раррк қолданады. Раррк өнерінің бір тармағы, «рентгендік сурет» деп белгілі, суреттегі жануарлардың ішкі органдарының бір бөлігін көрсетеді.

Мазмұны

Суретте бейнеленген мазмұн көбінесе дәстүрлі Ұйықтас әңгімесі немесе карта болып табылады. Кейде екеуі де кездеседі, себебі ата-бабалар туралы әңгімелер мен әндер жиі жер бетімен саяхат еткен жаратылыс ата-бабаларының жолдарына сілтеме жасайды (жыр желілерін қараңыз). Морфи ата-бабалардың нақты бір саяхатын бейнелейтін суреттің мысалын келтіреді, сонымен қатар сол жерге әуежай салынғанын да көрсетеді.