Кіріспе

Майкл Карсонның "Көшеметтің жазасы" атты қысқа әңгімесі. Ол 1993 жылы "Қызмет көрсету ұсыныстары: әңгімелер" кітабында (26 әңгімеден тұратын жинақ) жарияланды. Бұл утопиялық, немесе дәлірек айтқанда, антиутопиялық әңгіме әлемнің қалай болу керектігі туралы радикалды пікірлеріне сәйкес "Қара жасыл" үкіметтің құрылуының салдарымен айналысады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл әңгімеде болашақ Лондон қаласында, экологиялық тазалыққа ұмтылыс шарықтап кеткен жерде, көлік жүргізгені үшін бір адам өлім жазасына кесіледі. Азаматтар қара-жасыл тоталитарлық режимде қиналып жүреді, онда партия алкогольге, автомобильдерге, темекіге және планетаның ластануына себеп болатын барлық басқа да зәулім тауарларға тыйым салады. Үкіметтің қағидаларын бұзған адамдар өлімге жіберіледі немесе Уэльстің орталық аймағындағы "Dark Green Re" білім беру орталығына жеткізіліп, күнделікті жапырақтарды шаңдау, бадгерлердің қоныстарын тазалау, малға күтім жасау сияқты түрлі жұмыстар атқарылады. Әңгіменің басты кейіпкері Арнольд Уотни қара-жасыл үкіметке қарсы құрлық ойлап, көлікке ие болу арқылы (ол Мейбл Моррис Майнор деп аталады және үйдегі қонақ бөлмесінде жамылғының астында жасырылған), темекі шегу және үй сырасын ішу арқылы оған қарсы жасырын қарсылық көрсетеді. Көлік жүргізушінің (Др. Стоун) өлім жазасын тамашалағанда, Уотни қара-жасыл заңдарды бұзудың қаншалықты қауіпті екенін түсінеді. Сондықтан ол сүйікті Моррис Майнорын көлге тастап, ішімдік ішу және темекі шегу әдеттерін қара-жасыл ұясына мойындап, оларды қайта тәрбиелеу орталығына жібертеді. Үш апталық қайта тәрбиелеуден кейін қара-жасылдар құлады. Уотниден басқа көптеген адамдар өз көліктерін жасырып қойған. Алайда, төңкеріс туралы жаңалықтардың қара-жасыл үкіметтің көліктерді жасырынған жерлерінен шығару үшін жасаған шеберлік стратегиясы ғана екені белгілі болды. Көлік иелері өзінің мойынсұнбаушылығының салдарына мойын бұруға мәжбүр, ал "елдің түкпір-түкпірінде" үкімет тарапынан адамдар өлтіріледі.

Талдау

Қысқа әңгімеде бейнеленген көзқарас анық антиутопиялық: бұрын адал және дұрыс ниет болған болуы мүмкін, атап айтқанда, табиғатқа қайшы және қоршаған ортаға зиян келтіретін нәрселерден сақталып, жақсы әлем құру мақсатында, бірақ кез келген нәрсенің шектен шығуы теріс салдарға әкелетіні көрсетіледі. Әңгімеде көтерілген тағы бір мәселе – бақылау билігі жойылғанда адам табиғатының жасырын жағының танылуы. Әңгімеде білдірілген пікір бойынша, кез келген саяси немесе әлеуметтік топ, тіпті олардың қажеттіліктері зәулімдік деп есептелсе де, басқа адамдарды өздерінің адамдық қажеттіліктерін басуға мәжбүрлесе, адамзаттың маңызды бір бөлігін жояды. Адамдар осы табиғаттың бір бөлігі болғандықтан, оны сақтау қажет, сондықтан адам мінез-құлқын шектеуді табиғатты бұзу деп қарауға болады. Осы әлемге қатысты ойлы және экологиялық тұрғыдан дұрыс мінез-құлыққа ұмтылу – лайықты мақсат, бірақ ол табиғат пен адамдардың гүлденуіне мүмкіндік беретін, шаралы және құрметті болуы керек. Атаудың шығу тегі, әлдебір 1891 жылғы Джованни Сегантинидің суреті болуы мүмкін, ол Ливерпульдегі Уокер өнер галереясында сақталуда.