Кіріспе

Виктор Гюгоның өлеңдер жинағы. L'Année terrible – Виктор Гюгоның 1872 жылы жазған өлеңдер топтамасы. Олар Франко-прусс соғысы, ұлы Шарльді жоғалтудың ауыртпалығы және Париж коммунасы туралы айтады. 1870 жылдың тамызынан 1871 жылдың шілдесіне дейінгі кезеңді қамтитын өлеңдер әр айды бейнелейді, Гюгоның жеке қайғысы Францияның қиын жағдайына деген көңілсіздігімен ұштасады.

Автордың өміріндегі оқиғалар

Париж халқына арналған цикл Седан шайқасымен басталады, нәтижесінде Наполеон III тұтқындалып, жер аударылды, ал Хьюго 1870 жылдың 5 қыркүйегінде жеңіспен Парижге оралды – бірақ сол айдың 19-ы күні қала Бисмарктің әскерлерімен қоршауға алынды. Қоршау төрт айдан астам соң, 1871 жылдың 28 қаңтарында аяқталды, сол кезде Париж қиратылған еді. Франция Алзас-Лотарингияны Пруссияға жоғалтты. 1871 жылдың 13 наурызында, Парижге қайтуға ниеттенген күні алдында, Гюго Бордодағы бір ресторанда достарымен қоштасу кешкі асынан өткізіп отырғанда, оның ұлы Чарльз келген ат шағын көлігі жетті. Көліктің есігі ашылғанда, оның ұлы инсульттан қайтыс болған, аузы мен мұрнынан қан ағып жатқан күйде табылды. (Көп ұзамай Чарльздің әйелі де қайтыс болғандықтан, Виктор олардың екі баласының қамқоршысы болды.) Қорым 18 наурызда Пьер-Лашез зиратында өтті, сол күні екі генерал өлтірілді, бұл көтерілістің басталуын білдірді. Үш күннен кейін Хьюго ұлының істерін реттеу үшін Брюссельге кетті. Париждегі неміс әскерлерінің қалуы және монархистердің билікке оралуынан болған қорқыныш наурыз айының соңында көтеріліске әкелді, ал қала 1871 жылдың мамыр айының соңына дейін Париж Коммунасының басқаруында болды. Гюго зорлық-зомбылықты айыптаса да, ол «мемлекет ішіндегі мемлекет» идеясын қолдады, бұл оның 1 маусымдағы үйіне жасалған шабуылдан кейін Бельгиядан қуылтуына себеп болды. Ол Люксембургтегі Вианден қаласына паналады. Маршал Патрис де Мак Махон Парижді қайта басып алғанда, көптеген адамдар атылып тасталды, ал мыңдаған адам түрмеге қамалды немесе жер аударылды. Гюго Вианденде «Жаңбырлы жылды» аяқтады, ол 1872 жылдың сәуір айында жарық көрді. Ол «Шағымдар» сияқты үлкен жетістікке ие болды, бірақ коммунистерге деген ықыласы оның саяси мансабын аяқтады. Ол бір өлеңінде аман қалған балаларының сақталуы үшін Құдайға жалбарынып өтінгенмен, оның екінші ұлы Франсуа Виктор ұзақ аурудан кейін 1873 жылдың 26 желтоқсанында қайтыс болды. Ол 1793 жылғы оқиғаларды баяндайтын «Quatre Vingt Treize» (1873) романында революция тақырыбына қайта оралды.