С. Л. Вон жүйесі: кантон диалектісінің фонетикалық жазылуы
S. L. Wong (phonetic symbols)
Кантон тілінің дыбысталуын белгілеу жүйесі – S.L. Wong әдісі. IPA негізінде жасалған, гонконгтік сөздіктерде қолданылады. Кантон фонетикасы, дыбысталу схемасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кантон тілінің фонетикалық жазылуы
S. L. Wong жасаған кантон тілін латын әрпіне көшіру схемасы
Phonetic representation for Cantonese
Cantonese romanisation scheme derived by S. L. Wong
Вонг Шик Линг (сонымен қатар S. L. Wong деп те белгілі) «Кантон диалектісі бойынша айтылатын қытайлық буынды жазу» кітабында Халықаралық фонетикалық әліпбиге (IPA) негізделген кантон тілінің фонетикалық символдарының схемасын жариялады. Бұл схема Гонконгта жарық көрген қытай сөздіктерінде кеңінен қолданылды. С. Л. Вонг жүйесі (黃錫凌式) деп аталатын схема IPA-ға негізделген кең ауқымды фонемиялық транскрипция жүйесі болып табылады, ал оның кантон фонемаларын талдауы Я. Р. Чаоның теорияларымен байланысты. Фонемиялық транскрипция жүйесінен өзге, Вонг осы кітапта жарияланған латын әрпіне көшіру схемасын да жасады. S. L. Wong (латын әрпіне көшіру) бөлімін қараңыз.
Wong Shik Ling (also known as S. L. Wong) published a scheme of phonetic symbols for Cantonese based on the International Phonetic Alphabet (IPA) in the book A Chinese Syllabary Pronounced According to the Dialect of Canton. The scheme has been widely used in Chinese dictionaries published in Hong Kong. The scheme, known as S. L. Wong system (黃錫凌式), is a broad phonemic transcription system based on IPA and its analysis of Cantonese phonemes is grounded in the theories of Y. R. Chao. Other than the phonemic transcription system, Wong also derived a romanisation scheme published in the same book. See S. L. Wong (romanisation).
Тарих
Жүйені жасау алдында Вонг кантон тілі үшін Эйтельдің және одан бұрынғы басқа да схемаларды қоса, көптеген фонетикалық транскрипция және латын әрпіне көшіру жүйелерін зерттеді. Ол олардың көптегені қолдануға қажетті дәлдікке ие емес екенін анықтады. Ол кантон тілін зерттеп, 1938 жылы нәтижелерін кітапта жариялады.
Before devising the system, Wong studied many phonetic transcription and romanisation systems, including Eitel's and other earlier schemes, for Cantonese. He found that many of them were not accurate enough for use. He researched Cantonese and published his results in the book in 1938.
Қолдану
Жүйеге ұсақ өзгерістер енгізіліп, басқа да Гонконг қытай сөздіктері қолданысқа енгізді. Олардың ішінде 中文字典, 喬硯農 (Kiu Yin Nung) авторының қытай сөздігі, 中華新字典, Chung Hwa New Dictionary және 商務新字典, Commercial Press New Dictionary кіреді. Гонконгтың Білім беру және еңбек күштерін дамыту бюросы осы жүйе негізінде кантондық пиньиннің латын әрпімен жазылуын (романизациясын) әзірлейді. Қытай фонетикалық зерттеулерінде, олардың мінезі көбірек фонетикалық болғанымен, олар міндетті түрде нақты фонетикалық транскрипция жүйелері болмаса да, басқа жүйелер жиынтығы тар транскрипция (яғни, фонетикалық транскрипция) деп аталады. Әртүрлі ғалымдардың тар транскрипциялары әртүрлі болды, себебі ғалымдар кантондық дыбыстарды (фонемаларды) әртүрлі талдады (мысалы, бір фонема ретінде талдануы мүмкін). Оқуды жеңілдету үшін, осы мақаланың соңында кең жүйе туралы айтылғанда, ол С. Л. Вонгтың жүйесін білдіреді; ал тар жүйе туралы айтылғанда, ол өкілдік тар жүйені білдіреді, бірақ барлық тар жүйелер осы сипаттамаға сай емес.
The system, with minor variations, has been adopted by some other Hong Kong Chinese dictionaries including 中文字典, Chinese Dictionary by 喬硯農 (Kiu Yin Nung), 中華新字典, Chung Hwa New Dictionary and 商務新字典, Commercial Press New Dictionary. Hong Kong Education and Manpower Bureau formulates Cantonese Pinyin romanisations based on the system. In Chinese phonological studies, other systems more phonetic in character are collectively referred to as the narrow transcription (i. e., phonetic transcription) even though they are not necessarily exact phonetic transcription systems. The various narrow transcriptions by different scholars are not identical due to the scholars' differing analyses of the Cantonese phonemes (for example, the phoneme might be analyzed as ). For convenience purposes, in the rest of this article, when the broad system is mentioned, it refers to S. L. Wong's system; when narrow is mentioned, it refers to a representative narrow system but does not imply that all narrow systems are as described.
Фоналогия
Кантон тілі, қытай тілінің басқа да диалекттері сияқты, бір буынды. Әр буын басы (дауыссыз дыбыс), аяғы (дауысты және одан кейінгі дауыссыз дыбыс) және әуенге бөлінеді.
Cantonese, like other varieties of Chinese, is monosyllabic. Each syllable is divided into an initial (consonant), final (vowel and following consonant) and tone.
Финалдар
Қытай фонологиясы дәстүрлі түрде финалдарға баса назар аударады, себебі олар өлеңдердің, прозаның және мақалалардың құрамындагі ұйқастармен байланысты. Кантон тілінде 53 финал бар. ⟨ және ⟩ ерекшеліктерін қоспағанда, кантон тіліндегі ұзын және қысқа дауыстылар толықтыратын таралымға ие және демек, ешқандай айырмашылық тудырмайды. Осылайша, ⟨ және ⟩ бір фонема деп қарастырылуы мүмкін; сондай-ақ ⟨ және ⟩ (бір фонеманы көрсетеді) және ⟨ және ⟩ (сондай-ақ осылай жазылады) (бір фонеманы көрсетеді) туралы да осыны айтуға болады. Қазіргі кантон тіліндегі осы аллофоникалық ұзын және қысқа дауыстылардың артикуляциялық нүктелері әртүрлі болғандықтан, ұзын дауыстыны білдіретін "" таңбасын да жоюға болады.
Chinese phonology traditionally stresses finals because they are related to rhymes in the composition of poems, proses and articles. There are 53 finals in Cantonese. Except and , long and short vowels in Cantonese have complementary distributions and therefore do not function contrastively. Thus, and can be considered the same phoneme ; the same can be said of and (representing the same phoneme ), and and (also written ) (representing the same phoneme ). The long vowel symbol "" can also be omitted since these allophonic long and short vowels have different points of articulation in modern Cantonese.
Силлабикалық мұрын тұстары
Сылабикалық және кантон тілінде екі соңғы дыбыс бар: және .
Syllabic and are also two finals in Cantonese: and .
Атауының алғашқы әріптері
Бастапқы әріптер көбінесе дауыссыз әріптерден тұрады. Көптеген таңбалар бастапқы әріптерімен финалдардың алдында жазылады, ал кейбір таңбалар бастапқы әріпсіз айтылады. Барлығы 19 бастапқы әріп бар. Ағылшын тілінен айырмашылығы, кантон тілінде дауысты-дауыссыз айырмашылығы жоқ. Керісінше, демі бар-демі жоқ айырмашылығы мағыналарды ажыратуда маңызды рөл атқарады. Кантон тілінде дауысты жарық және аффрикаттар болмағандықтан, бұл жүйе пайдаланылмаған дауысты символдарды демі жоқ дыбыстарды белгілеу үшін қолданады. Қазіргі кантон тілінде мұрынды емес барлық бастапқы әріптер дауыссыз. Дегенмен, мұндай бастапқы әріптердің көптеген демі бар және демі жоқ жұптары бар. С. Л. Вонг жүйесі кең транскрипцияда (сондай-ақ, "девоизированный b") тар транскрипцияда жазылған фонеманы көрсету үшін, ал тар жүйеде жазылған фонеманы көрсету үшін кең жүйеде қолданылады. және , немесе және т.б. арасындағы айырмашылық дауыстылық емес, демі барлығында. С. Л. Вонг жүйесінің ерекшелігі – фрикативті және аффрикатты бастапқы әріптерді сәйкесінше ( ) және ( ) деп ажырату, бұл Путунхуадағы (/x/ /q/ /j/) және (/s/ /c/ /z/) арасындағы айырмашылықты көрсету үшін жасалған, тіпті ( ) әріптері ( ) әріптерінің "көшірмесі" екені және қазіргі кантон тілінде олардың айтылуы бірдей екені мойындалған.
Initials are made up of consonants. Most characters are preceding finals with initials while some characters are pronounced without initials. There are 19 initials in total. Unlike English, Cantonese has no voiced voiceless contrast. Instead, aspirated unaspirated contrast plays an important role in distinguishing meanings. Since there are no voiced plosive and affricative consonants in Cantonese, the scheme makes use of these unused voiced symbols for unaspirated. In modern Cantonese, all non nasal initial consonants are voiceless. However, there are many contrasting aspirated and unaspirated pairs of such initial consonants. The S. L. Wong system uses in the broad transcription to represent the phoneme written (also written , "devoiced b") in narrow transcriptions, and uses in the broad system to represent the phoneme written in the narrow system. The difference between and , or and , etc. is similarly a difference in aspiration and not in voicing. One particular aspect of the S. L. Wong system is the differentiation of the fricative and affricative initials into ( ) and ( ) respectively to reflect the difference in Putonghua between (/x/ /q/ /j/) and (/s/ /c/ /z/), even though it was acknowledged that ( ) are "duplicates" of ( ) and are pronounced exactly the same in modern Cantonese.
Бір буыны бар
Артикуляция орны → Еріндік Тілдік Жұмсақ тілдік (жоқ) Артикуляция тәсілі ↓ Екі еріндік Ерін-тіс Алвеолалық Пост-алвеолалық Таңдаулы Жұмсақ тілдік Көмекейлік Мұрынды дауысты Атқыш дауыссыз ұсықталмаған ұсықталған Үнді дауыссыз Жақын дауысты Латын жақын дауысты
Place of articulation → Labial Coronal Dorsal (none) Manner of articulation ↓ Bilabial Labio dental Alveolar Post alveolar Palatal Velar Glottal Nasal voiced Plosive voiceless unaspirated aspirated Fricative voiceless Approximant voiced Lat. Approximant voiced