Кіріспе

Әл-Обайди (العبيد, Әл-Убайди немесе Әл-Обайди) – Ирактағы, Месопотамиядағы Әл-Жазира аймағында қоныстанған араб тайпаларының бірі. Бұл тайпа – бұрынғы Арабия патшалығының ұрпағы, мәртебелі араб тегінен шыққан. Олар қазіргі Сауд Арабиясындағы Найдт аймағында 800 жылдан астам уақыт бойы шейхтік пен, соңынан сұлтандық билік құрған. Тайпаның тамыры Зөбайд руына жетеді, ол ежелгі Йемендік Мадхидж руының тармағы. Бұл тайпаның беделі зор болған, алғашқы Сауд мемлекеті құрылған кезде Сауд әулетімен бәсекелестікке түскен. Шамамен 1750 жылдар шамасында Найдттен Сауд Арабиясына көшіп келген. Әл-Обайдилер, Сауд әулетінен жеңіліске ұшырап, Иракқа қуылғанға дейін Найдттың бір бөлігін сұлтандар ретінде басқарған Зөбайдтың тармағынан тараған. Осы тармақтың көшіп кетуіне Найдттағы соңғы Зөбайд сұлтаны – Сұлтан Жабр бин Мактум Әл-Зөбайд бастамашылық жасаған. Оның үлкен ұлы, Сұлтан Обайд – Әл-Обайди әулетінің және одан кейінгі тайпаның негізін қалаушы. Осы тұрғыдан алғанда, Әл-Обайдилердің үш атамекені бар: біріншісі – Йемендегі Забид, ол түпкі атамекені, Зөбайдтың барлық тамыры осы жерден басталады. Екіншісі – қазіргі Сауд Арабиясындағы Найдт, мұнда Обаид әулетінің атасы және Зөбайдтың басшысы Амру бин Маади Якриб, Мұхаммед пайғамбардың сахабаларының бірі ретінде Ислам дініне келгеннен кейін көшіп келген. Амру бастапқыда Мұхаммед пайғамбар қоныстанған Хиджаздағы Мединада тұрып қалған. Оның шейіт болғаннан кейін көп ұзамай, оның бір ұлы Найдтке көшіп келді, ал Әл-Обайд және Жүбүр осы ұлдан тараған. Үшінші және соңғы атамекені – Аль-Жазира, Месопотамия, мұнда соңғы көші-қон Найдттен орын алды; Әл-Обайди әулетінің қазіргі билік орталығы Ирактағы Мосул қаласының төңірегінде орналасқан. Қуылғаннан кейін көп ұзамай, Сұлтан Обайд бин Жабр Әл-Мактумның ықпалы Аль-Жазира, Месопотамияда тез өсті, олардың билігі Мосул қаласының айналасындағы ауылдық аймақтар мен шөлде шоғырланды. 1800 жылдардың басында Әл-Обайди әулеті Аль-Жазирадағы ауылдық аймақтардағы де-факто билік ететін тайпаға айналды, олардың билігі Түркияның оңтүстік шебінен, Сирияның солтүстік-шығыс бөлігінен және Ирактың солтүстік-батысына дейін созылды. Әл-Обайдилер билік ететін шейхтерге айналды және бүгінгі күнге дейін шейх атағын қолдану құқығын сақтап келеді. Аль-Обайдтың ықпалы 1800 жылдары азая бастады, себебі Найдтта Сауд әулетінің билігінде қиындықтарға тап болған және заманауи Сауд Арабиясында да Шаммар тайпасының бір бөлігі Аль-Жазираға, Месопотамияға көшіп келді. Әл-Обайдилер Осман империясына қарсы болғандықтан, олардан тәуелсіздік жариялап, тәуелсіз Обайди сұлтандығын құруға тырысты. Бұл Шаммар тайпасына мүмкіндік берді, олар Әл-Обайдилермен жасаған алғашқы одақты бұзып, Осман империясымен жаңа одақ құрды. Османдық бедуиндердің көтерілісін басуы мүмкін деген қауіпке тап болған Әл-Обайдилер Сирия шөлдеріне қашып кетті, онда олар шамамен 15 жыл бойы бедуиндермен араласып, бейтаныс өмір сүрді, ұмытылғандай болу үшін жасырын өмір сүрді, содан кейін 1860 жылдары қайтадан ықпалын арттырды. Монархиядан бастап қазіргі күнге дейін Әл-Обайдилер Ирак саясатына әсер ететіні байқалады. Соңғы кезде Әл-Обайди әулеті Ирактағы қорғаныс министрлігін басқаруда маңызды рөл атқарады. Шындығында, соңғы екі Ирак қорғаныс министрі Әл-Обайди әулетінен шыққан: Абдул Кадир Обайди және Халед аль-Обайди. Сонымен қатар, Ирак армиясының көптеген тәжірибелі генералдары осы әулеттен екенін көруге болады. Олардың әскери ықпалы Ирактың саяси саласындағы ықпалынан кем емес. Бұл тайпаның өзі Мұхаммед пайғамбардың сахабасы Амру бин Маади Якрибтен тараған. Амру өте батыл және ер жүрек болғанымен танымал, ол Әл-Кадисия, Әл-Ярмук және Нахаванд шайқастарында мұсылман әскерлерінің қолбасшыларының бірі болды. Нахаванд шайқасында шейіт болды. Ол "Фарис әл-Араб" (Арабтардың рыцары) деген атаққа ие болды. Ислам дінін қабылдағанға дейін Йеменнің патшасы болған, ол ұзақ тарихы бар патшалық әулеттен шыққан.