Шығыстану: Батыстың Шығыс туралы көзқарасы

Кіріспе

1978 жылы жарық көрген Эдвард У. Саидтың «Ориентализм» атты кітабында автор «Ориентализм» терминін Батыстың Шығысты, яғни Орталық Азия, Солтүстік Африка және Таяу Шығысты осы аймақтың халықтарын тұрақты түрде кемсіте және бейнелеу үшін сындық тұжырым ретінде енгізеді. Саидтың пікірінше, «Ориентализм» – Шығыс туралы батыстық ғылым, оны жасаған империалистік қоғамдармен тығыз байланысты, сондықтан көптеген «Ориентализм» жұмыстарының саяси сипаты бар және билікке бағынышты. Саидтың айтуынша, Таяу Шығыста биліктегі араб элитасының әлеуметтік, экономикалық және мәдени тәжірибелері француз, британдық және кейін американдық «Ориенталистер» жасаған араб мәдениетінің романтикалық бейнесін қабылдаған империялық сатраптарды көрсетеді. Кітапта Джозеф Конрадтың отаршылдық әдебиетінің сынды талдаулары келтіріледі, онда халық, уақыт және орын экзотикалық жердегі оқиға мен шытырман оқиғаның бір тұжырымына біріктіріледі. «Ориентализм» постструктурализмді қолдану арқылы әдебиет теориясының, мәдени сынның және Таяу Шығыс зерттеулерінің дамуына ықпал етті, әсіресе академиктердің Таяу Шығысты зерттегенде, сипаттағанда және түсіндіргенде интеллектуалдық ізденістерін қалай жүзеге асыратынына қатысты. Сонымен қатар, Саидтың ғылымының ауқымы «Ориентализмді» постколониалдық зерттеулер саласындағы негізгі мәтін ретінде орнатты, «Ориентализмнің» мағынасын және елдің отаршылдықтан кейінгі кезеңінің тарихын анықтап, зерттеді. Эдвард Саид қоғамдық зиялы ретінде тарихшылармен және аймақтық зерттеулер ғалымдарымен, әсіресе «Ориентализмнің» тезисін «Батысқа қарсы» деп сипаттаған тарихшы Бернард Льюиспен пікір алмасты. «Ориентализмнің» кейінгі басылымдары үшін Саид кейіннен (1995) академикалық дәстүр немесе сала; дүниетанымы, бейнелеу және «Ориент» пен (көбінесе) «Батыс» арасындағы онтологиялық және эпистемологиялық айырмашылыққа негізделген ойлау стилі; және биліктің күшті саяси құралы ретінде жазды. Басқаша айтқанда, Саид батыстық мәдениеттің шығыс мәдениетіне қатысты «батыс» (немесе батыстық) көзқарастарын ойда ұстады, бұл батыс адамдарының отарлау тәжірибесінің көлеңкесінде қалған бейтараптық пен идеологияны бейнеледі. Саидтың еңбегі батыстық жазушылардың әйелдерге деген құштарлығына және олардың мәдени нормаларды сақтаудағы (немесе жоюдағы) рөліне назар аударды, оларды «таза» (құтқарылған) немесе «залалданған» (құлаған) деп қарастырды. «The New Criterion» басылымында жарияланған мақалада айтылғандай, «Ориентализмнің» басты ерекшелігі – «араб-ислам халықтары мен олардың мәдениетіне қарсы еуроцентрикалық көзқарас», ол батыстың Шығыс туралы бейнелерінен (яғни мәдени бейнелерден) туындайды, ол Шығысты «шығыс халықтарының» және «Шығыс жерлерінің» ойдан шығарылған мәндеріне дейін кемітеді; мұндай бейнелер батыстық халықтардың батыстық емес халықтармен және олар туралы сөйлеуіне үстемдік етеді. Бұл мәдени бейнелер әдетте «Шығысты» батыс немесе жергілікті ақпарат берушіге қарағанда примитивті, иррационалды, зұлым, деспотиялық, фанатикалық және негізінен төмен деп көрсетеді, сондықтан «ағартушылық» тек «дәстүрлі» және «реакциялық» құндылықтар «заманауи» және «өнерлі» идеялармен алмастырылған кезде ғана мүмкін болады. Іс жүзінде Батыстың империялық және отаршылдық кәсіпорындарына еуропалық араб элиталарының ынтымақтастығы, олар араб мәдениетінің ойдан шығарылған және романтикалық бейнелерін қабылдаған. «Шығыс» идеясын француз және ағылшын «Ориенталистері» 18-ші ғасырда тұжырымдаған, ал 20-шы ғасырда американдық «Ориенталистері» қабылдады. Сондықтан Шығыс әлемінің мәдениеттері туралы «Ориенталистік» стереотиптер АҚШ пен еуропалық державалардың отаршылдық амбициялары мен империялық әрекеттерін дәлелдеу үшін қызмет етті және осылай жалғасуда. Осы тұрғыда Саид арабтар мен мұсылмандардың қазіргі «Ориенталистік» стереотиптері туралы былай дейді: text=АҚШ-қа қатысты болсақ, мұсылмандар мен арабтар негізінен мұнай жеткізушілер немесе әлеуетті террористер ретінде қарастырылады деп айту аздап асыра айтылған. Араб-мұсылман өмірінің егжей-тегжейлілігі, адам тығыздығы, құштарлығы тіпті араб әлемін жариялауды кәсіп еткен адамдардың санасына да енген жоқ. Керісінше, мұнда Ислам әлемінің қарапайым, қарапайым карикатуралары бар, олар осы әлемді әскери шабуылға бейім етеді. Саид «таза білім» мүмкін емес деген пікірден (білімнің барлық түрлері идеологиялық көзқарастардан сөзсіз әсер алады) идеология мен әдебиет арасындағы байланысты түсіндіруге тырысты. Ол «Ориентализм – тек саяси тақырып немесе мәдениет, ғылым немесе институттармен пассивті түрде бейнеленетін сала емес», бірақ «эстетикалық, ғылыми, экономикалық, социологиялық, тарихи және филологиялық мәтіндерге геосаяси білімнің таралуы» екенін айтты.

1978 book by Edward W. Said

Orientalism is a 1978 book by Edward W. Said, in which the author establishes the term "Orientalism" as a critical concept to describe the West's commonly contemptuous depiction and portrayal of The East, i. e. the Orient. Societies and peoples of the Orient are those who inhabit the places of Asia, North Africa, and the Middle East. Said argues that Orientalism, in the sense of the Western scholarship about the Eastern World, is inextricably tied to the imperialist societies who produced it, which makes much Orientalist work inherently political and servile to power. According to Said, in the Middle East, the social, economic, and cultural practices of the ruling Arab elites indicate they are imperial satraps who have internalized a romanticized version of Arab Culture created by French, British and later, American, Orientalists. Examples used in the book include critical analyses of the colonial literature of Joseph Conrad, which conflates a people, a time, and a place into one narrative of an incident and adventure in an exotic land. Through the critical application of post structuralism in its scholarship, Orientalism influenced the development of literary theory, cultural criticism, and the field of Middle Eastern studies, especially with regard to how academics practice their intellectual inquiries when examining, describing, and explaining the Middle East. Moreover, the scope of Said's scholarship established Orientalism as a foundational text in the field of postcolonial studies, by denoting and examining the connotations of Orientalism, and the history of a given country's post colonial period. As a public intellectual, Edward Said debated historians and scholars of area studies, notably, historian Bernard Lewis, who described the thesis of Orientalism as "anti Western". For subsequent editions of Orientalism, Said wrote an Afterword (1995)

an academic tradition or field;
a worldview, representation, and "style of thought based upon an ontological and epistemological distinction made between 'the Orient' and (most of the time) 'the Occident';" and
as a powerful political instrument of domination. In other words, Said had in mind the "Occidental" (or Western) views of eastern cultures that mirrored the prejudices and ideologies that the colonial experience of Western individuals was shaded by. Said's work drew attention to the obsession of Western writers with women and their role in the preservation (or destruction) of so called cultural mores, viewing them as either "pristine" (redeemed) or "contaminated" (fallen). According to an article published by The New Criterion, the principal characteristic of Orientalism is a "subtle and persistent Eurocentric prejudice against Arab Islamic peoples and their culture," which derives from Western images of what is Oriental (i. e., cultural representations) that reduce the Orient to the fictional essences of "Oriental peoples" and "the places of the Orient;" such representations dominate the discourse of Western peoples with and about non Western peoples. These cultural representations usually depict the 'Orient' as primitive, irrational, violent, despotic, fanatic, and essentially inferior to the westerner or native informant, and hence, 'enlightenment' can only occur when "traditional" and "reactionary" values are replaced by "contemporary" and "progressive" ideas that are either western or western influenced. In practice, the imperial and colonial enterprises of the West are facilitated by collaborating régimes of Europeanized Arab élites who have internalized the fictional, and romanticized representations of Arabic culture. The idea of the "Orient" was conceptualized by French and English Orientalists during the 18th century, and was eventually adopted in the 20th century by American Orientalists. As such, Orientalist stereotypes of the cultures of the Eastern world have served, and continue to serve, as implicit justifications for the colonial ambitions and the imperial endeavors of the U. S. and the European powers. In that vein, about contemporary Orientalist stereotypes of Arabs and Muslims, Said states:

text=So far as the United States seems to be concerned, it is only a slight overstatement to say that Moslems and Arabs are essentially seen as either oil suppliers or potential terrorists. Very little of the detail, the human density, the passion of Arab–Moslem life has entered the awareness of even those people whose profession it is to report the Arab world. What we have, instead, is a series of crude, essentialized caricatures of the Islamic world, presented in such a way as to make that world vulnerable to military aggression. Moving from the assertion that 'pure knowledge' is simply not possible (as all forms of knowledge are inevitably influenced by ideological standpoints), Said sought to explain the connection between ideology and literature. He argued that "Orientalism is not a mere political subject or field that is reflected passively by culture, scholarship, or institutions," but rather "a distribution of geopolitical awareness into aesthetic, scholarly, economic, sociological, historical, and philological texts."

Өкілдіктің тезисі

Ориентализм (1978) ислам өркениетін Батыс зерттеуінің көп бөлігі саяси зияткерлікпен айналысу екенін ұсынады; «Еуропалық ұлттық ерекшелікті» нығайтуға бағытталған психологиялық тәжірибе; интеллектуалдық ізденістің және Шығыс мәдениеттерін академиялық тұрғыдан зерттеудің объективті тәжірибесі емес. Сондықтан, ориентализм – Еуропалық емес қоғамдар мен халықтарға Еуропаның империялық үстемдігін орнату үшін қолданылған практикалық және мәдени дискриминацияның бір әдісі. Империяны ақтау үшін, ориенталистер Шығыс туралы шығыстықтардан гөрі көбірек – маңызды және шешуші білімге ие екендерін мәлімдейді. Шығыс туралы батыстың жазбалары, ориентализмде ұсынылған Шығыс туралы түсініктерді беткейінен қабылдауға болмайды, себебі олар – Шығыс туралы ойша жасалған батыстың бейнелеріне негізделген мәдени ұсыныстар. Еуропалық отаршылдық билік пен Шығыс өркениеттеріне саяси үстемдік тарихы тіпті ең білімді, ізгі ниетті және мәдени жағынан жақын Батыс ориенталистерінің де интеллектуалдық объективтілігін бұрмалайды; осылайша «Ориентализм» термині Батыс емес халықтар мен мәдениеттерге қатысты жағымсыз сипаттамаға айналды.

Блокквота|мәтін=Мысалы, 19 ғасырдың соңында Үндістанда немесе Египеттегі ағылшынның осы елдерге қызығушылығы, олардың Британ колониялары ретіндегі мәртебесінен ешқашан алыс болмағанын айтудағы дауға түсетін нәрсе бар деп күмәнданамын. Мұны айту, Үндістан мен Египет туралы барлық академиялық білімнің қандай да бір деңгейде бұзылғанын, бұзылғанын, саяси фактінің ауырлығымен бұзылғанын айтудан өте өзгеше көрінеді – бірақ мен осы ориентализмді зерттеуде осыны айтып отырмын. Сәид үшін эксклюзивті ұсыну жүйесіне балама – «қатысушылық және ынтымақтастық, мәжбүрлеу емес, жүйкеден тартпау» болар еді, бірақ ол мұндай баламаны іске асырудың өте қиын екенін мойындады. Еуропаның Азияға ұзақ мерзімді әскери үстемдігі (империя және гегемония) Шығыс әлемі туралы көптеген батыстың мәтіндерін сенімсіз етіп қойды, себебі көптеген ориентализмге сіңген және көптеген батыстың ғалымдары мойындамаған жасырын мәдени көзқарас. Империя барысында, физикалық және саяси жаулап алудан кейін, халықты интеллектуалдық жаулап алу жүзеге асты, осы арқылы батыстың ғалымдары өздеріне (еуропалық зияткерлік меншік ретінде) шығыс тілдерін түсіндіру және аударуды, сондай-ақ Шығыс әлемінің мәдениеттері мен тарихын сын тұрғысынан зерттеуді иеленді. Осылайша, ориентализмді мәдени үкімнің интеллектуалдық нормасы ретінде пайдаланып, еуропалықтар Азия тарихын жазды және «экзотикалық Шығыс» пен «тілсіз Шығыс» ойлап тапты, олар халықтардың мәдени бейнелері және Батыс халықтары мен нәрселерінен төмен саналады. Ануар Абдель Малек, Максим Родинсон және Ричард Уильям Саузерн.

Колониядан кейінгі мәдениет зерттеулері

Мәдени сын тұрғысынан қарағанда, "Ориентализм" (1978) – постколониализм саласындағы негізгі еңбек, ол "қалай?" және "неге?" сұрақтарына жауап беру үшін талдаудың құрылымын және әдістемесін ұсынады. Бұл сұрақтар "шығыстықтар", "Шығыс" және "Шығыс әлемі" мәдени бейнелерінің Батыс әлемінің бұқаралық ақпарат құралдарында бейнеленуіне қатысты. Постколониалдық теория Батыс интеллектуалдық ізденістерінің күші мен үстемдігін, сондай-ақ отарсыздандырылған елдердің академиялық, интеллектуалдық және мәдени салаларындағы білімнің өндірісін зерттейді. Саидтың зерттеуі Британ және француз империяларын отаршылдық негізінде құрылған коммерциялық кәсіпорындар ретінде қолдаған британдық және француздық ориентализм түрлеріне бағытталған. Немец ориенталистикасы туралы ғылыми еңбектерге толыққанды көңіл бөлмеді, оларды талқылау және талдау жұмыстары шектеулі болды. Мұндай пропорционалды емес зерттеулер Саидтың жақтастары үшін сынау мен ұятқа себеп болды. Саид "Ориентализмді қайта қарастыру" (1985) еңбегінде ешбір қарсылас неміс ориентализмін шектеулі қарастырудың ғылыми құндылығына немесе мәдени зерттеу ретіндегі қолданысына қатысты нақты себептер келтірмегенін айтты. "Ориентализм" еңбегінің 1995 жылғы басылымының соңында Саид кітаптың алғашқы басылымына (1978) қарсы шығып, ориенталист және тарихшы Бернард Льюис айтқан сынды ұсынылған дәлелдерді жоққа шығарды. Хоми К. Бабха ("Ұлт және баяндау", 1990); Рональд Инден ("Индияны қиялдау", 1990); Гьян Пракаш ("Үшінші әлемнің пост-ориенталистік тарихтары: Үнді тарихнамасынан перспективалар", 1990); Николас Диркс ("Ақылдың касталары", 2001); және Хамид Дабаши ("Иран: Үзілген халық", 2007). Роберт Дж. Янг "Ақ мифологиялар: Тарихты жазу және Батыс" (1990) еңбегінде постколониалдық әлемнің, халықтардың және олардың наразылықтарының мәнін түсіндіреді, бұл "Ориентализм" (1978) қолданған сындық әдістің тиімділігін, әсіресе Таяу Шығысты зерттеу саласында растайды. Эпистемологиялық зерттеулер саласында "Ориентализм" – философ Мишель Фуко әзірлеген сындық талдау әдістемесінің кеңейтілген қолданылуы. Антрополог Талал Асад "Ориентализм" кітабының тек арабтар мен мұсылмандар туралы Батыстың алдын ала пікірлері мен бұрмалаушылықтарының каталогы ғана емес, сонымен қатар ориенталистік дискурстың авторитетті құрылымын зерттейтін және талдайтын еңбек екенін айтты. Бұл ерекше дискурстың жабық, өзін-өзі анықтайтын және өзін-өзі растайтын сипаты ғылыми мәтіндер, саяхат жазбалары, көркем әдебиет және қоғамдық қайраткерлердің пікірлері арқылы қайта-қайта көрінеді. Тарихшы Гьян Пракаш "Ориентализм" кітабы "Ориенталистің қасиетті бейнесі, әлемге немқұрайлы қарап, шетелдік жазулар мен тілдердің құпиясына батып кеткен, енді басқа халықтарды басқарудың күңгірт ісі оның ғылыми еңбегінің негізгі және қажетті шарты болып табылады" деп түсіндіреді. Отарлық империясыз "Ориентализм" болмас еді.

As a work of cultural criticism, Orientalism (1978) is a foundational document in the field of postcolonialism, providing a framework and method of analysis to answer the how? and the why? of the cultural representations of "Orientals," "The Orient," and "The Eastern world," as presented in the mass media of the Western world. Postcolonial theory studies the power and continued dominance of Western ways of intellectual enquiry, as well as the production of knowledge in the academic, intellectual, and cultural spheres of decolonised countries. Said's survey concentrated upon the British and the French varieties of Orientalism that supported the British Empire and the French Empire as commercial enterprises constructed from colonialism, and gave perfunctory coverage, discussion, and analyses of German Orientalist scholarship. Such disproportional investigation provoked criticism from opponents and embarrassment for supporters of Said, who, in "Orientalism Reconsidered" (1985), said that no single opponent provided a rationale, by which limited coverage of German Orientalism limits either the scholarly value or the practical application of Orientalism as a cultural study. In the Afterword to the 1995 edition of Orientalism, Said presented follow up refutations of the criticisms that the Orientalist and historian Bernard Lewis made against the book's first edition (1978). Homi K. Bhabha (Nation and Narration, 1990); Ronald Inden (Imagining India, 1990); Gyan Prakash ("Writing Post–Orientalist Histories of the Third World: Perspectives from Indian Historiography", 1990); Nicholas Dirks (Castes of Mind, 2001); and Hamid Dabashi (Iran: A People Interrupted, 2007). In White Mythologies: Writing History and the West (1990), Robert J. C. Young reports post colonial explanations of the "How?" and the "Why?" of the nature of the post colonial world, the peoples, and their discontents; which verify the efficacy of the critical method applied in Orientalism (1978), especially in the field of Middle Eastern studies. In the field of epistemological studies, Orientalism is an extended application of methods of critical analysis developed by the philosopher Michel Foucault. Anthropologist Talal Asad said that the book Orientalism is:

not only a catalogue of Western prejudices about and misrepresentations of Arabs and Muslims" [but an investigation and analysis of the] authoritative structure of Orientalist discourse—the closed, self evident, self confirming character of that distinctive discourse, which is reproduced, again and again, through scholarly texts, travelogues, literary works of imagination, and the obiter dicta of public men of affairs. Historian Gyan Prakash said that Orientalism describes how "the hallowed image of the Orientalist, as an austere figure, unconcerned with the world and immersed in the mystery of foreign scripts and languages, has acquired a dark hue as the murky business of ruling other peoples, now forms the essential and enabling background of his or her scholarship" about the Orient; without colonial imperialism, there would be no Orientalism.

Шығыс Еуропа

Шығыс Еуропада Милика Бакич Хейден "Ұялаған ориентализм" (1992) тұжырымдамасын жасады, ол тарихшы Ларри Вольфтың еңбегіне негізделген және одан туындаған ("Шығыс Еуропаны ойлап табу: Ағарту дәуіріндегі өркениет картасы", 1994) және Саидтың "Ориентализм" (1978) еңбегіндегі идеялары. Болгар тарихшысы Мария Тодорова ("Балқанды көзге елестету", 1997) өзінің этнологиялық тұжырымдамасын ұсынды – "Ұялаған Балкандықтар" (Ethnologia Balkanica, 1997), ол Бакич Хейденнің "Ұялаған ориентализмінен" тақырыптық тұрғыдан дамытылып, теориялық тұрғыдан алынған. Сонымен қатар, "Клишеге оралған стереотип, карикатураның ішінде: Ресейдің сыртқы саясаты және ориентализм" (2010) атты еңбегінде Джеймс Д.Дж. Браун Ресей, орыстық және ресейге қатысты батыстың стереотиптері "Ресейтану" әдебиетінен туындаған мәдени бейнелер екенін айтады. Ресейді "өзге" ретінде қате түсінуден көп зардап шекпеген зерттеу саласы болғанымен, ол ориентализмге тән ерекшеліктерді көрсетеді – айырмашылықты шамадан тыс көрсету, батыс мәдени үстемдігін жорамалдау және талдамалық модельдерде клишелерді қолдану. Мұндай зиялық құлдыраудан құтылу үшін аймақ зерттеушілері өздерінің "ой-сананың шектеулерінен" арылып, аймақтық зерттеулердегі негізгі мәдени болжамдарды тереңінен зерделеуі керек.

Сын

Кітаптың кең ауқымды әсеріне қарамастан, кейбіреулер шығыстанудың аргументтері мен болжамдарына қарсылық білдірді. Сыншылардың қатарында Альберт Хурани (Араб халықтарының тарихы, 1991), Роберт Грэм Ирвин (Білуге құмарлық үшін: Шығыстанушылар және олардың жаулары, 2006), Никки Кэдди (Империализмге исламдық жауап, 1968) және Бернард Льюис ("Шығыстану мәселесі", Ислам және Батыс, 1993) бар. Ибн Варактың кітабына шолу жасай отырып, американдық классик Брюс Торнтон шығыстануды "күмәнді постмодерн теориясының, сезімтал Үшінші әлемге деген көзқарастың, айқын тарихи қателіктердің және батыстың өзін кінәлі санауының" ұштасқан жиынтығы деп сынайды. Сол сияқты, Роберт Ирвиннің "Білімге құмарлық: Шығыстанушылар және олардың жаулары" (британдық басылымының американдық атауы – Қауіпті білім, 2007) кітабына шолу жазған "Енжелгі Саид" (2007) мақаласының кіріспе бөлімінде Мартин Крамер Саидтың "шығыстану" терминін жағымсыз сипаттамаға айналдырғанын сынады. "Саид шеберлікпен "шығыстану" терминін өзі сипаттаған идеологиялық көзқарастың белгісі ретінде пайдаланды, соның арқасында өзін шығыстанушылар деп атаған ғалымдарды ишаратпен кінәлады", деді ол. Дегенмен, әдеби сыншы Пол Де Ман әдеби сыншы ретінде: "Саид өз заманының кез келген ғалымынан да бір қадам алға басқан, мен мұндай қадамға батыл бармаймын. Мен риторикалық талдаудың қауіпсіздігінде қаламын, онда сын – менің екінші ең жақсы ісім".

Тарих

Эрнест Геллнер өзінің "Құдіретті қалам? Эдвард Саид және "Іштен қарап колонизация: Мәдениет пен империализмді шолу" (1993) атты кітап туралы рецензиясында, Эдвард Саидтың 2000 жылдан астам уақыт бойы Шығыс әлемінде Батыс үстемдігін орнату туралы пікіріне келіспейді, себебі 17 ғасырдың соңына дейін Осман империясы (1299–1923) (Батыс) Еуропаға нақты әскери, мәдени және діни қауіп-қатер төндірген. "Дизарели – шығыстанушы ретінде: Эдвард Саидтың пікірталастың қателіктері" (2005) еңбегінде Марк Праудман "Шығыстану" кітабындағы 19 ғасырға қатысты қате тарихты атап көрсетеді. 1880 жылдары Британ империясының географиялық аумағы Мысырдан Үндістанға дейін жеткен жоқ, себебі сол кезде Осман және Парсы империялары осы екі империяның арасында орналасқан. Сонымен қатар, империялық дәуірдің шарықталу кезеңінде Шығыс әлеміндегі еуропалық отаршылдық билік абсолютті емес, салыстырмалы болды және жергілікті серіктестерге – ханзадаларға, раджаларға және әскери басшыларға – тәуелді болды. Алайда, олар отаршылдық биліктің және гегемониялық мақсаттарын жиі құлатты. "Білуге құштарлық: Шығыстанушылар және олардың жауыздары" (2006) кітабында Роберт Ирвин Саидтың "Шығыстану" зерттеуінің ауқымын Таяу Шығысқа, әсіресе Палестина мен Мысырға шоғырландыруының қателік екенін айтады, себебі Палестина мандаты (1920–1948) және Британдық Мысыр (1882–1956) тек 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында қысқа мерзімге ғана тікелей еуропалық бақылауда болды; сондықтан олар Саидтың Батыс мәдени империализмі теориясы үшін нашар мысалдар болып табылады. "Шығыстану" империализм мен мәдени гегемонияның маңызды мысалдарына, мысалы, Үндістанның британдық колониясына (1858–1947) және Азиядағы орыс колонияларына (1721–1917) назар аударуы керек еді, бірақ ол мұны істемеді, себебі Эдвард Саид қоғамдық зиялы ретінде Таяу Шығыстың, жалпы алғанда, және Палестинаның, атап айтқанда, саясаты туралы саяси мәселелерді көтеруге көбірек қызығушылық танытты. Сонымен қатар, Саидтың британдық және француздық шығыстануға тым көп көңіл бөлгендігіне байланысты, 19 ғасырдағы шығыстық зерттеулердегі неміс және венгр ғалымдары мен зиялыларының басымдығын елемеді, олардың елдері Шығыста отарлары болған жоқ. Ол "менің ойымша, бұл кітап адал қателіктерді қасақана бұрмалаудан ажырату қиын болған зұлым алдаушылық туындысы" екенін ашық айтады. Ирвиннің кітабын кейіннен Амир Тахери Asharq Al Awsat басылымында жазған. Ол бірқатар фактілік және редакциялық қателерді атап өтті және көптеген көрнекті шығыстанушылардың есімдері аталмағанын байқады, бірақ ол бұл кітаптың "19 ғасырдағы қазіргі нұсқасының пайда болуынан бастап бүгінгі күнге дейінгі "Шығыстану" туралы ең толық мәліметтер" екеніне сенеді. Ол оны "маман үшін де, жалпы қызығушылық танытқан оқырман үшін де өте қызықты оқу" деп сипаттайды. Америкалық дінтанушы ғалым Джейсон Ананда Джозефсон Жапониядан алынған деректер Саидтың "Шығыстану" теориясын императорлық билікке байланысты сала ретінде күрделілендіреді деп мәлімдейді. Еуропалықтар Жапонияны отарлау ниетімен зерттеген жоқ, сонымен қатар жапондық ғалымдар осы академиялық пәнде ақпарат берушілер мен әріптестер ретінде маңызды рөл атқарды, өздерінің тәжірибелері мен тарихы туралы, сондай-ақ Қытай тарихы туралы ақпарат ұсынды. Сонымен қатар, Джозефсон Саид сипаттаған Таяу Шығыстағы еуропалық конференциялардан бұрын Шығыс Азия бойынша еуропалық конференциялар өткенін құжаттады, бұл Батыс академиялық қызығушылығының хронологиясын өзгертуді қажет етеді. Француз шығыстанушысы Максим Родинсон кітаптың АҚШ-тағы танымалдығына таң қалды, оны "сараптамалық" және "сәл сталиндік" деп сипаттады.

Ernest Gellner, in his book review titled "The Mightier Pen? Edward Said and the Double Standards of Inside out Colonialism: a review of Culture and Imperialism, by Edward Said" (1993), says that Said's contention of Western domination of the Eastern world for more than 2,000 years was unsupportable, because, until the late 17th century, the Ottoman Empire (1299–1923) was a realistic military, cultural, and religious threat to (Western) Europe. In "Disraeli as an Orientalist: The Polemical Errors of Edward Said" (2005), Mark Proudman noted incorrect 19th century history in Orientalism, that the geographic extent of the British Empire was not from Egypt to India in the 1880s, because the Ottoman Empire and the Persian Empire in that time intervened between those poles of empire. Moreover, at the zenith of the imperial era, European colonial power in the Eastern world never was absolute, it was relative and much dependent upon local collaborators—princes, rajahs, and warlords—who nonetheless often subverted the imperial and hegemonic aims of the colonialist power. In For Lust of Knowing: The Orientalists and Their Enemies (2006), Robert Irwin says that Said's concentrating the scope of Orientalism to the Middle East, especially Palestine and Egypt, was a mistake, because the Mandate of Palestine (1920–1948) and British Egypt (1882–1956) were only under direct European control for a short time, in the late 19th and early 20th centuries; thus they are poor examples for Said's theory of Western cultural imperialism. That Orientalism should have concentrated upon noteworthy examples of imperialism and cultural hegemony, such as the British colony of India (1858–1947) and Russian colonies in Asia (1721–1917), but he did not, because, as a public intellectual, Edward Said was more interested in making political points about the politics of the Middle East, in general, and of Palestine, in particular. Moreover, that by unduly concentrating on British and French Orientalism, Said ignored the domination of 19th century Oriental studies by German and Hungarian academics and intellectuals, whose countries did not possess colonies in the East. He frankly states that the "book seems to me to be a work of malignant charlatanry in which it is hard to distinguish honest mistakes from wilful misrepresentations." Irwin's book was later reviewed by Amir Taheri, writing in Asharq Al Awsat. He listed certain factual and editing errors, and noted a number of prominent Orientalists were left unmentioned, but says that he believes it to be "the most complete account of Orientalism from the emergence of its modern version in the 19th century to the present day." He also describes it as "a highly enjoyable read both for the specialist and the broadly interested reader." American scholar of religion Jason Ānanda Josephson has argued that data from Japan complicates Said's thesis about Orientalism as a field linked to imperial power. Not only did Europeans study Japan without any hope of colonizing it, but Japanese academics played a prominent role as informants and interlocutors in this academic discipline, providing information both on their own practices and history and on the history of China. Moreover, Josephson has documented that European conferences on East Asia predate European conferences on the Middle East described by Said, necessitating an alternative chronology of Western academic interest in the Orient. French orientalists Maxime Rodinson was surprised by the popularity of the book in the United States, calling it a "polemic" and a "bit Stalinist".

Кәсіби

"Саидтың шашырауы" (2001) мақаласында Мартин Крамер, "Ориентализм" (1978) кітабы жарықтанғаннан кейін он бес жыл өткен соң, UCLA тарихшысы Никки Кэдди (Саид оны "Исламды жабу" (1981) еңбегінде мақтаған) бастапқыда "Ориентализмді" "маңызды және көп жағынан оң" кітап деп бағалаған, кейін пікірін өзгерткенін айтады. "Таяу Шығыс тарихына қатысты тәсілдер" (1994) кітабында Кэдди Саидтің "Ориентализм" жөніндегі еңбегін, оның тарихшы ретіндегі кәсібіне тигізетін жағымсыз салдарлары үшін сынап жазады: text=Менің ойымша, Таяу Шығыс саласында "ориентализм" сөзін жалпылама айыптау сөзі ретінде қолдануға бейімділік пайда болды, ол негізінен араб-израиль дауында "бұрыс" ұстанымды қабылдаған адамдарға немесе тым "консервативті" деп танылғандарға қатысты. Бұл олардың өз салаларында жақсы ма, жаман ба деген мәселеге қатысы жоқ. Сондықтан, көптеген адамдар үшін "ориентализм" сөзі – ойлаудың орнын басатын және белгілі ғалымдар мен олардың еңбектерін теріске шығаруға мүмкіндік беретін сөз. Менің ойымша, бұл өте жаман. Бұл, мүмкін, Эдвард Саидтың ниеті емес еді, бірақ бұл термин бір түрлі лозунгқа айналып кетті.

Философия

Бенгалияның Азиялық қоғамы және Үндістанның өткенін ашу (1988) еңбегінде О. П. Кеджарівал Саидтың батыс әлемімен батыс дискурсының шығыстануына қарсы тұру үшін біртұтас батысшылдық құру арқылы романтизм мен ағартушылық парадигмаларын ажырата алмағанын, сондай-ақ шығыстанушылар арасындағы айырмашылықтарды назарға алмағанын айтады. Ол шығыстанушылардың позитивті үлесін мойындамады, олар Шығыс пен Батыс әлемі арасында туыстық қарым-қатынас орнатуға тырысты, мәдени төмендік пен жоғарылықтың жасанды "айырмашылығын" жасаудың орнына. Мұндай адам – 1746–1794 жылдары өмір сүрген британдық тіл білімі және лексикограф Уильям Джонс, ол үнді-еуропа тілдерінің өзара байланысты екенін ұсынды. "Ориентализм туралы пікірталас" атты эссесінде Гарри Олдмидоу "Саидтың ориентализмге қатысты көзқарасы, әсіресе империализммен тікелей байланысын дәлелдеуі, шамадан тыс және теңгерімсіз" дейді. Ол Саидтың батыс шығыстанушыларының "Шығыс" немесе "Ориент" деп аталатын "жасанды экранға" проекция жасайтынына келіспеді, бірақ мұндай проекция қарым-қатынастың шағын бөлігі ғана екенін атап өтті. Саид Шығыстың нақты тәжірибесі мен батыстың мәдени проекциясы арасында жеткілікті ажыратымдылық таныта алмады. Ол Саидты "марксистік/фуколық/психоаналитикалық ой-санаққа" негізделген редукционистік дін мен руханият модельдерін қолданғаны үшін де сынады. Джордж Лэндлоу Саидтың мұндай проекцияның және оның зиянды салдарының тек батыс құбылысы деп есептегенін, ал шындығында барлық қоғамдар бір-біріне осылай қарайтынын айтты. Бұл Саидтың батыс колониализмін бірегей деп қарастырғандығына байланысты ерекше мәселе болды, ал Лэндлоу мұны маңызды зерттеу жұмысы үшін қанағаттанарлықсыз деп санады.

Мәдениетке ауысу

Бірнеше ғалым «Ориентализмді» және Саидтың колониализмді түсіндіру құралы ретінде мәдени бұрылысты қабылдауын сынға алды. Вивек Чиббер шығыстық дискурс ориентализмнің себептері де, салдары да екенін қалай дәлелдейтінін атап көрсетті. Бір жағынан, шығыстық ғылымы (Саид «манифесттік ориентализм» деп сипаттаған), XVIII ғасырдан бастап империалистік кеңею процесін ақтау құралы ретінде дамыды, ал екінші жағынан, классикалық дәуірге дейінгі Шығыстың кең бейнелерінің терең тамырланған дәстүрі (Саид «жасырын ориентализм» деп атады) оралтистік жобаларды іске қосу үшін жағдай жасауда рөл атқарды. Бұл алғашқы тұжырымды колонияға қарсы ойшылдар бұрын айтса, екіншісі жаңалық болды. «Ориентализм» жарық көргеннен кейін Саидтың аргументтерін Садық Жалал әл-Азм мен Айжаз Ахмад сынға алды. 1981 жылы әл-Азм ориентализмді «басқа мәдениеттердің, халықтардың және олардың тілдерінің шынайылығын бұрмалау үшін батыстың өзін-өзі растаудың пайдасына ежелгі және қарсы тұра алмайтын еуропалық ой-сананың табиғи өнімі» деп түсіндірудің, ориентализмнің өзіндегі мәнін күшейтіп, оған қарсы тұрмайтынын айтты, яғни Батыс Шығысты түсінуге қабілетсіз. Он жылдан кейін Ахмад Саидтың пікіріне екі қарсылық танытты: біріншіден, Саидтың пікірінше, ориенталистік көзқарастар соншалықты кең таралғандықтан, ол Карл Маркс сияқты колониализмді сынағандарды империализмді қолдаушылардан ажырата алмады, марксистердің бүкіл әлемдегі отаршылдыққа қарсы күрестегі рөліне қарамастан. Екіншіден, Саидтың империализмнің мәдени себептері туралы ұсынысы экономикалық сыныптардың, ұлттардың және жеке тұлғалардың мүдделеріне негізделген бұрынғы марксистік, ұлтшылдық және либералдық талдауларды «Цивилизациялар қақтығысы» тезисімен алмастырды. Сондықтан, ориенталист-ғалымның көзқарасынан, Саидтың жеке өмілі, ықпалды тууы, ағылшын тілінде тәрбиеленуі, Каирдегі британдық мектепте білім алуы, АҚШ-та тұруы, университет профессоры болуы оның Шығыс әлемі туралы жазуына кедерілгі келтіруі мүмкін. Ол «әрбір және барлық бейнелер, біріншіден, тілге, содан кейін, өкілдің мәдениетіне, институттарына және саяси ортасына енгізілген, [мәдени бейнелер] «Ақиқаттан» басқа көптеген нәрселермен өріліп байланысқан» сияқты нақты мәлімдемелер жасады. Саид және оның ізбасарлары жаңалық құралдары мен танымал мәдениетте (мысалы, 1984 жылғы «Индиана Джонс және апат ғибадатханасы» фильміндегі ориентализм) және Шығыс әлемінің халықтарының тілі мен әдебиеті, тарихы және мәдениеті туралы ауыр академиялық ориентализм арасындағы айырманы ажырата алмады. «Ориентализм қазір» (1995) мақаласында тарихшы Гян Пракаш Эдвард Саидтың бұрынғы және замандас зерттеушілері, В. Г. Киернан, Бернард С. Кон және Анвар Абдель Малек сияқтылар ориентализм салаларын зерттегенін айтты. Олар империализмді практикалық, психологиялық және этикалық тұрғыдан жүзеге асыруға мүмкіндік беретін әлеуметтік қатынастарды зерттеді, баяндады және түсіндірді, яғни еуропалық императорлық билік пен еуропалық емес «өзге» халықтардың еуропалық бейнелері арасындағы қарым-қатынасты. Саид академиялық зерттеуші ретінде ориенталистік білімнің өндірісін және Батыстың ориенталистік ғылымының әдістерін сын тұрғысынан талдауға бұрыннан кіріскен еді, өйткені 18 ғасырда «Мысырлық шежіреші және Наполеонның 1798 жылы Мысырға басып кіруінің куәгері Абд ар-Рахман әл-Жабарти [1753–1825], мысалы, экспедицияның әскери жаулап алу ғана емес, эпистемологиялық жаулап алу екеніне күмәнданбады». Дегенмен, Джордж Ландоу, Браун университеті, Саидтың ғылымын сынға алып, оның қорытындыларына қарсылық білдірді, «Ориентализмнің» мәдени сынның маңызды еңбегі екенін мойындады.

Several scholars have critiqued Orientalism and Said's embrace of the cultural turn as a means of explaining colonialism. Vivek Chibber has highlighted how Orientalism argues that orientalist discourse was both a cause and an effect of colonialism that on the one hand, orientalist scholarship (described by Said as "manifest orientalism") developed from the eighteenth century as a means of justifying the process of imperialist expansion, whilst on the other, a deeply ingrained tradition of broader orientalist depictions of the East stretching back to the classical era (which Said labelled "latent orientalism") played a role in creating the conditions for the launching of colonial projects. Whilst the first claim had previously been made by anti colonial thinkers, the latter was novel. In the years after Orientalism was published, Said's arguments were critiqued by Sadiq Jalal al Azm and Aijaz Ahmad. In 1981 Al Azm suggested that conceiving of orientalism as "the natural product of an ancient and almost irresistible European bent of mind to misrepresent the realities of other cultures, peoples, and their languages, in favour of Occidental self affirmation" served to reinforce the essentialism that was at the heart of orientalism, rather than challenging it, i. e. that the West is inherently incapable of understanding the East. Just over ten years later Ahmad raised two criticisms of Said's assertions: firstly, that according to Said orientalist views were so pervasive that he did not differentiate critics of colonialism such as Karl Marx from supporters of imperialism, despite the role of Marxists in anti colonial struggles across the world, and secondly that Said's suggestion of cultural causes for imperialism displaced older Marxist, nationalist and liberal analyses based on the interests of economic classes, nations and individuals in favour of a "Clash of Civilizations" thesis. Therefore, from the perspective of the Orientalist academic, Said's personal background might, arguably, exclude him from writing about the Oriental world, hindered by an upper class birth, an Anglophone upbringing, a British school education in Cairo, residency in the U. S., a university professor job; and categorical statements, such as: "any and all representations are embedded, first, in the language, and then, in the culture, institutions, and political ambience of the representer [the cultural representations are] interwoven with a great many other things, besides 'the Truth', which is, itself, a representation." That Said and his followers fail to distinguish between the types and degrees of Orientalism represented by the news media and popular culture (e. g., the Orientalism of the film Indiana Jones and the Temple of Doom, 1984), and heavy academic Orientalism about the language and literature, history and culture of the peoples of the Eastern world. In the article "Orientalism Now" (1995), historian Gyan Prakash says that Edward Said had explored fields of Orientalism already surveyed by his predecessors and contemporaries, such as V. G. Kiernan, Bernard S. Cohn, and Anwar Abdel Malek, who also had studied, reported, and interpreted the social relationship that makes the practice of imperialism intellectually, psychologically, and ethically feasible; that is, the relationship between European imperial rule and European representations of the non European Other self, the colonised people. That, as an academic investigator, Said already had been preceded in the critical analysis of the production of Orientalist knowledge and about Western methods of Orientalist scholarship, because, in the 18th century, "Abd al Rahman al Jabarti [1753–1825], the Egyptian chronicler, and a witness to Napoleon's invasion of Egypt in 1798, for example, had no doubt that the expedition was as much an epistemological as military conquest". Nonetheless, George Landow, of Brown University, who criticized Said's scholarship and contested his conclusions, acknowledged that Orientalism is a major work of cultural criticism.

Өлімнен кейін

2003 жылдың қазан айында, Эдвард Саид қайтыс болғаннан кейін бір ай өткен соң, ливандық Daily Star газеті кітаптың маңыздылығын жоққа шығарып, "Барлығы Саидтың еңбегі Батыс өркениетін бұрмалау мақсатымен жазылған ойдан туған дүние екеніне келіседі" және "АҚШ-тың Таяу Шығыс тануы Эдвард Саидтың постколониалдық зерттеулер парадигмасымен басып алынды" деп мәлімдеді.