Кіріспе

Александр III-тің ұлы Николай Александрович (1843 жылдың 20 қыркүйегінде [ескі стиль бойынша 8 қыркүйекте] туған) – 1855 жылдың 2 наурызынан 1865 жылы қайтыс болғанға дейін Ресей империясының тақ мұрагері (цесаревич) болды.

Ерте өмір

Ұлы князь Николай 1843 жылы әкесі, император Николай I билік құрған кезінде Санкт-Петербургтің оңтүстігіндегі Царское Селодағы Александр сарайында дүниеге келді. Ол "Никса" деген лақап атымен белгілі болды және император Николай I-нің үлкен ұлы, Цесаревич Александр Николаевич пен Ресейдің Цесаревна Мария Александровнаның үлкен ұлы еді. 1855 жылы әкесінің әкесі қайтыс болды, ал әкесі Александр II император болып таққа отырды. Николай өте жақсы білім алған және зиялы адам еді. Әкесінің інісі, Ұлы князь Константин оны "жетілудің белгісі" деп атады. Оның тарих пәнінің мұғалімі: "Егер мен он жылда бір рет Николай Александровичтей оқушыны тәрбиелей алсам, міндеттерімді орындадым деп есептер едім", - деді. Николай кіші інісі, Ұлы князь Александрмен жақын қарым-қатынаста болды. Ол Александрды "Пуг" деп шақыратын. Өлім төсегінде әкесіне: "Әке, Сашаға көңіл бөліңіз, ол өте адал және жақсы адам", - деді.

Қатысу

1864 жылдың жазында Николай Дания ханшайымы Дагмармен құдаланды. Ол Дания королі Кристиан IX және Гессен-Кассельдің Луизасының екінші қызы, сондай-ақ Уэльс ханшайымы, кейіннен королева Александраның кіші қарындасы және Ұлыбритания тағына мұрагер Альберт Эдуардтың әйелі болды, ол Эдуард VII ретімен таққа отырды. Николай Дагмардың суретін көргеннен кейін оған ғашық болды. 1863 жылдың 3 тамызында ол анасына былай деп жазды: "Мен көптен бері ешкімге ғашық болған емеспін. Күлсеңіз де, мұның басты себебі – Дагмар, мен оны тіпті көрместен бұрын ғашық болдым. Мен тек оның туралы ғана ойлаймын." Дагмарға Данияда, оның туған жерінде ұсыныс жасағаннан кейін ол өте қуанды: "Жүрегім оны жақсы көретінімді, шын жүректен жақсы көретінімді айтса, қалай бақытты болмасам болады? Оны қалай сипаттасам болады? Сүйкімді, қарапайым, епті, жанды, бірақ сонымен бірге ұялды." Еуропалық сапарынан оралғанда, ол Дагмарға күн сайын махаббат хаттарын жазды.

Өлім

1865 жылға дейін Николайдың денсаулығы мықты деп есептелген. Оңтүстік Еуропаға сапар шеккен кезде ол бастапқыда ревматизм деп жаңылысқан ауруға шалдықты. Сол кезде Николайдың симптомдарына арқасының ауыруы, мойнының қаттылығы, сондай-ақ шу мен жарыққа сезімталдық кірді. Дегенмен ол денсаулығына көп мән бермей, Италиядағы сапарын жалғастырды. Оның жағдайы тез нашарлап, Оңтүстік Францияға жіберілді. Бірақ бұл оған көмектеспеді. Соңында оның цереброспинальды менингиттен зардап шегетіні анықталды, ал бұл аурудың себебі Николайдың күрес кезіндегі бұрынғы жарақаттан туындаған болуы мүмкін деп болжалды, сол кезде ол қарсыласымен күресіп, жерге түсірілген. 1865 жылдың көктемінде Николайдың денсаулығы нашарлай берді және ол 1865 жылдың 24 сәуірінде Францияның Ницца қаласындағы Вилла Бермондта қайтыс болды. Өлім төсегінде Николайдың никесін кіші інісі, болашақ император Александрға беруді тіледі. Ол «оң қолын көтеріп, Сашаның [Александрдың] қолын ұстады, ал сол қолымен Дагмар ханшайымның қолын ұстағандай болды». 1866 жылы Александр мен Дагмар үйленді. Николайдың 21 жасында ерте қайтысы анасына зор қайғы келтірді, ол Николайдың өмірінің барлық мәліметтерін ұқыптап зерттегендіктен күйзеліске ұшырады. Императрица Мария оның өлімінен ешқашан қалпына келген жоқ. 1867 жылы Ниццада Николай Александрович қайтыс болған жерде оның құрметіне салынған (Chapelle du tsarévitch Nicolas Alexandrovitch) капелланың құрылысы басталды. 1868 жылы капелланың ашылу салтанатына оның ағасы Александр және оның әйелі, қайтадан Мария Федоровна болып су шомылдырылған, қатысты.