Кіріспе

Караваджоның суреті

"Әулие Андрейдің айқышқа шегеленуі" (1607) – итальян бароккосының шебері Караваджо салған сурет. Ол Кливленд өнер мұражайының қорында сақталады, мұражай 1976 жылы оны Мадридтегі Арнаиз коллекциясынан сатып алған. Сурет 1610 жылы Неапольдің испан вице-королімен Испанияға әкелінген. Суретте бейнеленген оқиға – әулие Андрейдің шейіт болуы – Грекияның Патрас қаласында болған деп есептеледі. Айқышқа арқанмен байланған әулие екі күн бойы тірі қалған, халыққа уағыз айтып, ақырында оларды өз жанына тартып, босатуларын талап еткен. Рим проконсулы Эгей XVII ғасырдан бастап Әулие Андрейді диагональ айқышта көрсеткен, бірақ Караваджо XVI ғасырғы қарапайым латын айқышында шегеленіп өлген деген сенімге ие болған.

Тарих

1610 жылғы 11 шілдеде Хуан Алонсо Пиментел де Эррера, Бенавантедің 5-ші герцогы, жеті жыл бойы сол қаланың вице-королі қызметін атқарған Неаполь қаласын Испанияға тастап кетті. Ол өзімен бірге Джованни Пьетро Беллори «Санто Андреаның айқышқа шегеленуі» деп сипаттаған картинаны алып кетті. Сурет Вальядолидтегі отбасылық сарайға орнатылды, онда 1653 жылы 1500 дукатқа бағаланды, бұл отбасылық коллекциядағы ең жоғары бағалы картина болды. Бағалауға себеп болған жағдай – 1652 жылғы желтоқсан айында Бенавантедің 7-ші герцогының қайтыс болуы. Бағалаушы Диего Валентин Диас бұл туындыны «үш атқамінер және әйелмен бірге айқышқа шегелінетін жалаңаяқ Әндіс әулиенің үлкен суреті, ебендери рамкасымен» деп сипаттады және оны «Микаэль Ангел Карабальоға» жатқызды. Бұл картина, әсіресе Әндіс әулиені құрметтеген және Амалфи соборындағы Әндіс әулиесінің мазаршасын жаңартуға қатысқан вице-корольдің тапсырысымен салынған болуы мүмкін. Вальядолидтегі картинаның 1976 жылы Кливленд өнер мұражайына қосылған қазіргі туындымен бірдей екені есептеледі. Композицияның тағы үш нұсқасы бар: біреуі (198 x 147,5 см) бұрын Венадағы Бэк Вега коллекциясында болған, ал қазір Лондондағы Спиер коллекциясында сақталады. Кейбір өнер тарихшылары, мысалы Джузеппе Фиокко, Герман Восс және Антонио Морасси, 1954–1973 жылдар аралығында оны Караваджионың туындысы деп сап. Ал басқалары, әсіресе 1974 жылы Кливлендтегі нұсқасы қайта табылғаннан кейін, оны Луи Финсонның көшірмесі деп есептейді. 2011 жылдан бері бұрынғы Бэк Вега нұсқасы екінші нұсқа ретінде қайтадан Караваджиоға жатқызылуда. Қалған екі нұсқа да даусыз көшірмелер: біреуі (232,5 x 160 см) Толедодағы (Испания) Санта-Круз мұражайында, Роберто Лонги 1920 жылы тапқан, Испания Азамат соғысы кезінде көп зардап шеккен және авторлығы белгісіз; екіншісі (209 x 151,5 см) Дижондағы (Франция) Әдемі өнер мұражайында, ұзақ уақыт бойы Абрахам Винкке жатқызылған және 2011 жылдан бері Луи Финсон салған деп есептеледі. Бұл нұсқаны алғаш рет 1974 жылы Бенедикт Николсон Караваджиоға жатқызған.