Кіріспе

Нилстон (, Baile Nèill, ) – Шотландияның батыс орталық төмендігіндегі Шығыс Ренфруширдегі ауыл және қауым. Ол Леверн аңғарында, Барредтен оңтүстік-батысқа қарай 2 миль (3 км), Пейслиден оңтүстікке қарай және Ренфрюден оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай, Үлкен Глазго агломерациясының оңтүстік-батыс жиегінде орналасқан. Нилстон – 5000-нан астам тұрғыны бар жатақханалық ауыл. Нилстон туралы алғашқы деректер 12 ғасырға жатады, сол кезде феодалдық әмірші Роберт де Крок Пейсли аббаттығына солтүстікке қарай шіркеу сыйлаған. Нилстон қауымдық шіркеуі – B санаттағы ескерткіш – осы алғашқы шіркеу орнында салынған және 1163 жылдан бері қоғамның орталығы болып табылады. Алғашқы құрылыстан көбі сақталмаған. Индустрияландырудан бұрын Нилстон шашыраңқы шаруашылық елді мекені болған, ол бір қабатты үйлерден тұрған, олардың көпшілігі сабанмен жабылған. Жергілікті зығырдан тоқу қолөнері дамыған. Жақын жердегі өзендердің күшімен бидай ұнтақталған, ал зығырды ағартуға қолайлы жағдай жасалған. Нилстонның қалалық құрылысы мен дамуы негізінен өнеркәсіптік революциямен байланысты. 18 ғасырдың ортасында Нилстонға өнеркәсіптік деңгейде тоқыма өңдеу енгізілді, бірнеше мақта фабрикалары салынды. 18 ғасырда Нилстон мақта мен каликоны ағарту және басу орталығы болды, ол иіру және бояу өнеркәсібіне айналды, және 20 ғасырдың басына дейін жалғасты. Нилстон бұрынғы диірмендік ауыл ретінде танымал болғанымен, ауыл шаруашылығы экономикалық рөл атқарып, осы күнгі күнге дейін маңыздылығын сақтап келеді. Жыл сайынғы Нилстон ауыл шаруашылығы көрмесі Шотландияның оңтүстік-батысындағы фермерлер үшін маңызды сауда және мәдени оқиға болып табылады. 20 ғасырдың екінші жартысында ауыр өнеркәсіп тоқырағанымен, Шотландияның тығыз бекіген Орталық белдеуінің бір бөлігі ретінде Нилстон Пасли мен Глазго арасындағы қолайлы орнының арқасында дамуын жалғастырды, 1800 жылы шамамен 1000 адамнан 2001 жылы 5168 адамға дейін өсті. Жаңа тұрғын үйлердің салынуына байланысты кеңейу жалғасуда.

Тарих

Жергілікті тарихшылар Нилстон атауының шығу тегі туралы әртүрлі теориялар ұсынды. Атаудың бірінші бөлігі, ықтималды түрде, гаэль тіліндегі "Niall" (жазылу түрі "Nèill") немесе француз тіліндегі Nigel есімдерінен шыққан, бірақ екінші бөлігі ағылшын тіліндегі "stone" (тас) немесе "town" (қала) сөздерін білдіретіні туралы пікір таласы бар. Нилстон туралы ең алғашқы жазба Пейсли аббаттығының мұражайында кездеседі, онда англо-нормандық рыцарь Роберт Крокстаун (Крокстон) 1163 жылы Нилстондағы қамқорлықты Сент-Мирреннің монахтарына, оның жаны үшін үнемі дұға оқылатын болса, беруге келіскені айтылады. Мұражай Пейслидегі Клуни монастырының құрылуымен және Нилстондағы шағын шіркеумен байланысын қамтиды, екеуі де Клуни қозғалысы арқылы Римге бағынышты болды. Кейіннен шағын шіркеуге айналған шіркеуінің арқасында Нилстон Леверн аңғарындағы және Рейнфруширдің көптеген ауылдық жерлеріндегі ең маңызды елді мекенге айналды. Роберт Крок 12 ғасырда Нилстондағы Колдун орнында бекініс немесе күзет мұнарасы салған болуы мүмкін. "Дун" сөзі "қорған" немесе "бекініс" мағынасын беретін "dun" сөзінің өзгеруі, ал алдынан қосылған жұрнақ мұнараның ішіндегі жылудың жоқтығын немесе қосымша қонақтарға көрсетілген құрметсіздікті білдіруі мүмкін. Нилстондағы тоқыма өнеркәсібінің негізін орта ғасырларда жергілікті жүн саудасын меңгерген Пейсли аббаттығының монахтары қалады. 1792 жылы, сэр Джон Синклердің басшылығымен құрастырылған Шотландияның "Ескі" статистикалық есебінде Нилстонда 300-ден астам адамды, олардың жартысынан астамы балаларды жұмысқа орналастырған екі мақта фабрикасы бар екені көрсетілген. Крофтхед Милл (жергілікті жерде Нилстон Милл деп белгілі) 1792 жылы салынған. Бұл Нилстон мен Довкоталл арасындағы Леверн өзенінің жағалауында орналасқан жеті ірі мақта фабрикасының бірі болды. Ол 1990-шы жылдардың басында жабылып, кешеннің үлкен өлшемі және Нилстонның тұрғын үй орталығына жақын орналасуы салдарынан 1830 жылы, өнеркәсіп гүлденген кезеңде "өзінің кішкентай қаласы" деп сипатталды. Гейтсайд ауылы қазірде тұрғын үйлерден тұрады және бұрынғы мақта фабрикасының іздері жоқ. Нилстонның бірыңғай жергілікті билігі болып табылатын Шығыс Ренфрушир кеңесі Глазго қалалық кеңесімен шекараға жақын Гиффнок қаласында орналасқан және жергілікті басқаруға жауапты атқарушы, қарастырушы және заң шығарушы орган болып табылады. Шотландия Парламенті білім беру, денсаулық сақтау және әділет сияқты мәселелермен айналысады, ал резервтік мәселелермен Ұлыбритания Парламенті айналысады. Нилстон аумағы ежелгі заманда Стратклайд Корольдігінің бір бөлігі болған. Ауданның ұзындығы 13 шақырым, ені 8 шақырым, қазіргі Барред қаласының алты жетінші бөлігін қамтиды. 1975 жылдан 1996 жылға дейін Нилстон Шотландияның екі деңгейлі аймақтары мен аудандары таратылғанға дейін Стратклайдтың Ренфрю ауданында болды. 1996 жылдан бері ол Шығыс Ренфрушир кеңесінің құрамына кіреді; Шығыс Ренфрушир кеңесі жергілікті билік органы болып табылады. Нилстон тіркеу және лейтенанттық мақсаттар үшін Ренфруширдің бөлігі болып қала береді. Нилстон Шығыс Ренфрушир кеңесінің көпмандатты 1-ауданының бір бөлігін құрайды, атап айтқанда Нилстон, Уплаумур және Ньютон Мирнс Норт. Төрт кеңесші пропорционалды бір ауыстырылатын дауыс жүйесі арқылы сайланады. Қазіргі сайланған мүшелер: Чарли Гилберт (консерваторлар), Пол О'Кейн (лейбористер), Элейн Грин (лейбористер) және Тони Бьюкенен (SNP). Нилстон - Шығыс Ренфрушир сайлау округінің бір бөлігі, ол Ұлыбритания Парламентінің Өкілдер палатасына бір Парламент мүшесін (депутат) сайлайды. Шотландия Ұлттық партиясының мүшесі Кирстен Освальд 2019 жылғы жалпы сайлауда Шығыс Ренфруширдің (Ұлыбритания Парламенті сайлау округі) депутаты болып сайланды. 2005 жылы округ құрылғанға дейін Нилстон Иствуд сайлау округінде орналасқан. Шотландия Парламенті үшін Нилстон Шотландия Ұлттық партиясының Том Артур өкілдік ететін Рейнфрушир Оңтүстік сайлау округінің бір бөлігін құрайды. Бұған қоса, Нилстон Батыс Шотландия сайлау аймағынан жеті аймақтық депутаттармен ұсынылған.

География

(55.784°, 4.423°) Нилстон Шотландияның Орталық Төмендіктерінде орналасқан. Аймақ теңіз деңгейінен 430 фут (131 м) биіктікте жатыр.

Нилстон төңірегіндегі жер бедері әртүрлі. Шығысқа қарай жер салыстырмалы түрде жазық, ал оңтүстік және батысқа қарай тіктеп көтеріледі, Клайд өзені деңгейінен жоғары. Бұл төбелердің арасында Леверн өзенінің аңғары орналасқан. Осы аңғарда Барредке баратын A736 тас жолы өтеді. Нилстон, Ұлыбритания аралдарының көп бөлігі сияқты, салыстырмалы түрде салқын жаздары және жұмсақ қыстары бар, теңіздік климатқа ие. Жыл бойы тұрақты, бірақ көбінесе аз жауын-шашын жауады. Жақын маңда бұлақ та бар. Хью Макдональдтың "Глазго төңірегіндегі саяхаттар" (1910) кітабында Нилстонды "ұқыпты, таза және біршама көне стильдегі шағын елді мекен" деп сипаттаған, бірақ оның "көзге түсетін ерекшеліктері көп емес" екенін де айтқан. Алайда, 20 ғасырдың басындағы кейбір дереккөздер Нилстонды қала ретінде көрсетеді.

Демография

+Нейлстон 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша салыстырмалы мәліметтерНейлстонEast RenfrewshireШотландияЖалпы халық саны5,16889,3005,062,011Шет елде туғандар1,5%3,8%3,8%75 жастан асқандар4,8%6,9%7,1%Жұмыссыздар3,5%2,5%3,9% 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша, Нилстон ауылы мен аймағының тұрғындарының жалпы саны 5168 адамды құрады, бұл Шығыс Ренфруширдің жалпы санының 6% -ы. Бұл көрсеткіш, 0,45 шаршы миль (1 км2) аумақпен бірге есептелгенде, Нилстонның халық тығыздығын көрсетеді. Бұл көрсеткіш Шотландияның (at) және жақын орналасқан Глазго қаласының (at) орташа халық тығыздығынан жоғары. Нилстон ауылында тұратын ерлердің және әйелдердің орташа жасы тиісінше 37 және 38 жасқа тең, ал Шотландия бойынша орташа жас 37 және 39 жас. Ауыл тұрғындарының 98,5% -ы Ұлыбританияда туған (оның ішінде 94% -ы Шотландияда), 0,4% -ы Ирландия Республикасында, 0,4% -ы басқа Еуропалық Одақ елдерінде, ал 0,8% -ы әлемнің басқа аймақтарында туған. Шотландияның орташа демографиялық көрсеткіштерімен салыстырғанда, Нилстонда Ұлыбританиядан тыс жерде туған адамдардың және 75 жастан асқан адамдардың үлесі төмен. Сент-Томас шіркеуі, Пейсли Рим-католик епархиясының бөлігі, 1861 жыл шамасында жаңа католик қауымын қабылдау үшін салынған. Леверн өзенінен гидроэнергия алу мүмкіндігіне байланысты Нилстон, көршілес Баррейд сияқты, Өнеркәсіптік революциядан кейін зауыттар мен мақта фабрикаларын дамытты. Нилстон тоқыма өңдеу саласында дамыды. Бизнес өркендеген кезеңде Леверн өзенінің бойында ақтаратын алаңдар, мақта фабрикалары және калико басу орындары орналасқан. Крофтхедтен шыққан жіп, сонымен қатар Нилстон өнімдері, бүкіл әлемде саудаланды. Ауылдың шетінде шаруашылық белгілі бір деңгейде жалғасып жатқанмен, Нилстонның тоқыма өңдеу өнеркәсібі азайды. Өнеркәсіптен кейін Нилстон жұмыс үшін Глазго, Пейсли және Баррейд қалаларына барып-келіп жүретін тұрғындар саны көп қалаға айналды. 2006 жылы Нилстон даму қоры Жер реформасы заңын пайдаланып, үлкен лотерея қорынан алған 210 000 фунт стерлингтік грант көмегімен банк ғимаратын қоғамдық пайдалану үшін сатып алды. Бұл заңның қалалық аймақта алғаш рет сәтті қолданылуы болды. Бұл ғимарат қоғамдық кафе, ақпараттық орталық, кеңсе және мәжіліс залдары ретінде пайдаланылады. Қор 2013 жылы 10 МВт қуаттылығы бар төрт турбина орнатылған Neilston Community Wind Farm жобасына қатысты.

Көрнекті орындар

Нейлстондағы шапел алғаш рет 1163 жылы Пейсли аббаттығының хартасында тіркелген. Ол Шотландияның Жоғарғы Стюарды Уолтер Фитц Аланның феодалдық талабының бір бөлігі ретінде сэр Роберт Крок тапсырыс берген. Алғашқы Нейлстон шіркеуі бір қабатты болған, ал 1762 жылы шіркеудің өсіп келе жатқан халқына сыйымды болу үшін қайта салынған. Алғашқы ғимараттың қалған бөліктері – артқы қабырғадағы готикалық терезе және Колдуэллдің Мюр отбасының жерлеу мазары.

1559 жылы Шотландия реформациясы кезінде Исаның анасы Мариямның бейнесі Нейлстон шіркеуінен алынып, Леверн өзенінің тоғанына тасталды. Сол кезде бері осы тоған «Керең тесігі» деп аталады. 2003 жылы ірі жөндеу жұмыстары кезінде шіркеу еденінің астынан алты қаңқа табылды. Нейлстондағы Крофтхед диірмені – B санатындағы ескерткіш. Бұл Нилстонның ең ірі және ең көне мақта диірмені, ол 1792 жылға дейін, бірақ негізінен 1880 жылға дейін салынған, өйткені бастапқы ғимараттың көп бөлігі өрттен қирады. Незер Кёрктон үйі – сарай және виски мұрагері Марион Бьюкененнің бұрынғы үйі. Ол B санатына енгізілген, бірақ 2017 жылы бұл мәртебесінен айырылды.

Көлік

Саяхатшылар Леверн аңғарынан Айршир жағалауына және кері жол ретінде тарихи түрде пайдаланған. Глазгодан Килмарнокқа дейінгі ежелгі "Флаш" жолы ең көп таралған бағыт болған және оны Нейлстонның жанында әлі де көруге болады, ол Глазго-Централдан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Бұл жол Ланаркшир және Айршир темір жолы ауыл арқылы Ардроссан жағалауына дейін желі салып жатқан кезде салынған. Нилстон Лоу – Глазго, Барреад және Килмарнок бірлескен теміржол станциясы, бірақ ол 1966 жылы жабылды. Ең жақын әуежай – Глазго халықаралық әуежайы, Нилстоннан солтүстікке қарай 6 миль (10 км) қашықтықта орналасқан.

Білім

1600 жылға дейін Нилстон ауданында Кирк сессиясының қадағалауымен жер иелері мен бай шаруалардың балалары үшін мектеп ашылды; қарапайым шаруалар сауатсыз қалды. Нилстонда екі бастауыш мектеп бар, бірақ орта мектептер жоқ. Сент-Томас бастауыш мектебі – Баррейдтегі Сент-Люк орта мектебіне оқушы беретін Рим-католик бастауыш мектебі. Нилстон бастауыш мектебі – Ньютон-Мирнстегі Баррейд орта мектебі мен Иствуд орта мектебіне де оқушы беретін дінге қарамастанғы бастауыш мектеп. Нилстон бастауыш мектебі 1880 жылы құрылған, ал қазіргі ғимарат 1960 жылдардың соңында салынды, 1991 жылы кеңейтілді, ал 2023 жылы Сент-Томаспен бірлескен жаңа кампус жоспары ұсынылды. Екі ғимаратты да бұзу жоспарлануда, ал Нилстон бастауыш мектебінің қазіргі орнының артында жаңа бірлескен кампус салынуда, ол 2024 жылдың наурыз айының соңында ашылды.

Спорт

Нилстон ФК – Шотландияның Батыс футбол лигасының мүшесі футбол клубы (2020 жылы құрылған, бұрын клуб құрылғаннан бастап Шотландия жастар футбол қауымдастығының құрамында болған). 1945 жылы құрылған, Нилстондағы Бриг О'Леа стадионында орналасқан және қызыл-ақ түсті формамен ойнайды. Олардың лақап аты – "Фермердің ұлдары", ал әнұраны – "Фермердің ұлы" халық әні. Нилстондағы Кингстон ойын алаңында екі 11-ден құралған, шөппен жабылған футбол алаңы бар, олар Шығыс Ренфрушир кеңесімен күтіледі және әуесқой және жастар командалары пайдаланады. Нилстон демалыс орталығында 25 метрлік (82 фут) жүзу бассейні және спорт залы бар. Демалыс орталығында еркін жүзу, жүзу сабақтары, бассейнде ойын-сауық, фитнес сабақтары, сауна және спорт залы сияқты іс-шаралар ұйымдастырылады. Онда 1960 жылдарға арналған қабырға суреті бар. Нилстонда екі боулинг клубы бар: 1903 жылы құрылған Нилстон боулинг клубы және 1921 жылы құрылған Крофтхед боулинг клубы. Нилстон ауыл шаруашылығы көрмесі (жыл сайынғы мал көрмесі) әр жылдың мамыр айының бірінші сенбісінде өткізіледі және тартыс, мектептер арасындағы эстафета, ат спорты және иттердің ептілігі сияқты көптеген жарыстарды қамтиды. Көрме алаңы сонымен қатар The Pad Race жарысының басталу және аяқталу нүктесі болып табылады, бұл 4.5 шақырымдық жолмен жүгірілетін жарыс, онда қатысушылар Нилстон Pad айналып өтеді. Нилстон бұрын 1870 және 1880 жылдары Шотландия кубогында ойнаған екі ірі футбол клубына – Glenkilloch ФК және бұрынғы Нилстон ФК-ға үйі болған.

Мемлекеттік қызметтер

Нилстон Шотландияның батыс су және кәріз аймақтарының бір бөлігін құрайды. Қалдықтарды басқаруды Шығыс Ренфрушир жергілікті әкімдігі қамтамасыз етеді. Суды Шотландия үкіметіне тиесілі Scottish Water корпорациясы жеткізеді. Нилстонның электр энергиясын тарату желісінің операторы – Scottish Power. Нилстонда ауруханалар жоқ – ең жақын ауруханалар Пейсли, Глазго және Ньютон-Мирнс қалаларында орналасқан, бірақ жергілікті денсаулық сақтауды Нилстон орталығындағы дәрігерлер амбулаториясы қамтамасыз етеді. NHS кеңесі – NHS Greater Glasgow and Clyde. Strathclyde Fire and Rescue Нилстонда жұмыс істейтін мемлекеттік өрт сөндіру және құтқару қызметі. Ең жақын өрт сөндіру станциясы Баррейдте орналасқан. Нилстондағы полиция қызметін Police Scotland қамтамасыз етеді. Шотландиядағы қоғамдық орган – Strathclyde Partnership for Transport жергілікті автобус қызметтерін қолдау (және кейбір жағдайларда басқару) және Нилстон мен бұрынғы Стратклид аймағындағы басқа да аймақтардағы біріктірілген билет жүйесін басқару сияқты тікелей операциялық жауапкершілікке ие. Transport Scotland жергілікті теміржол желісін басқарады. Шамус О'Брайен 1907 жылы Нилстонда туған шотланд-американ футболшысы. АҚШ-тағы карьерасында О'Брайен бірінші Америка футбол лигасының сегіз маусымында және екінші Америка футбол лигасының бес маусымында өнер көрсетті. Оның құрметіне шіркеуге қарсы тұрған жерде граниттен жасалған обелиск орнатылған. Маяктарды жобалаушы және инженерлер Стивенсон отбасы – Роберт, Алан және Томас, сондай-ақ «Қазына аралы» авторы Роберт Луис Стивенсон Нилстон приходінің жерін өңдеген отбасынан шыққан. Нилстон тұрғындары «Нулсонерлер» деп аталады.