Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
9-12 ғасырларда қолданылған әліпби
Alphabet used from 9th to 12th centuries
Ежелгі ағылшын тілінің латын әліпбиі әдетте 24 әріптен тұратын және 8-12 ғасырларда ескі ағылшын тілінде жазу үшін қолданылған. Осы әріптердің көпшілігі латын әліпбиінен тікелей алынған, екеуі латын әріптерінің өзгертілген түрі (Æ, Ð), ал екеуі рун әліпбиінен шыққан (Ƿ, Þ). Q және Z әріптері латын және грек тілдерінен алынған шет елдік есімдерден басқа жерде дерлік қолданылмаған. J әрпі әлі қолданысқа енбеген. K әрпін кейбір авторлар қолданса, енді біреулері қолданбаған. W Нормандық әсердің нәтижесінде кейінгі ескі ағылшын тілінде пайда болды, бұл Питерборо жылнамасының қолжазбасының соңында байқалады, бірақ осы кезеңде W әлі де толыққанды әріп емес, екі әріптің бірігіп жазылуы болған. MS Harley 208, Stowe MS 57 және Cotton Titus D 18 қолжазбалары стандартты емес ескі ағылшын әріптерін орналастыру тәсілімен ерекшеленеді (Harley-де Ƿ–ЖƖÞ, Stowe-де Ƿ–ЖÞ, Titus-та Ƿ–Þ–Ð), бірақ барлық үш қолжазба оларды стандартты латын әріптерінен кейін орналастырады. Әріптер IPA A, a/ɑ(ː)/ B, b/b/ C, c/k/, /tʃ/ D, d/d/ E, e/e(ː)/ F, f/f/, [v] G, g/g/, [ɣ], /j/ H, h/h/, [x], [ç] I, i /i(ː)/ K, k/k/ L, l/l/ M, m/m/ N, n/n/ O, o/o(ː)/ P, p/p/ R, r/r/ S, s/s/ T, t/t/ U, u/u(ː)/, /w/ (сирек) X, x/ks/ Y, y/y(ː)/ Ƿ, ƿ/w/ Þ, þ/θ/, [ð] Æ, æ/æ(ː)/ Ð, ð/ð/, [θ]
The Old English Latin alphabet generally consisted of about 24 letters, and was used for writing Old English from the 8th to the 12th centuries. Of these letters, most were directly adopted from the Latin alphabet, two were modified Latin letters (Æ, Ð), and two developed from the runic alphabet (Ƿ, Þ). The letters Q and Z were essentially left unused outside of foreign names from Latin and Greek. The letter J had not yet come into use. The letter K was used by some writers but not by others. W gained usage in late Old English under Norman influence, as seen towards the end of the Peterborough Chronicle manuscript, though in this period W was still a ligature and not a full fledged letter. The manuscripts MS Harley 208, Stowe MS 57, and Cotton Titus D 18 differ in how they arrange the non standard Old English letters (Harley has Ƿ–ЖƖÞ, Stowe has Ƿ–ЖÞ, Titus has Ƿ–Þ–Ð), but all three manuscripts place them after the standard Latin letters. Letter IPA A, a/ɑ(ː)/ B, b/b/ C, c/k/, /tʃ/ D, d/d/ E, e/e(ː)/ F, f/f/, [v] G, g/g/, [ɣ], /j/ H, h/h/, [x], [ç] I, i /i(ː)/ K, k/k/ L, l/l/ M, m/m/ N, n/n/ O, o/o(ː)/ P, p/p/ R, r/r/ S, s/s/ T, t/t/ U, u/u(ː)/, /w/ (rare) X, x/ks/ Y, y/y(ː)/ Ƿ, ƿ/w/ Þ, þ/θ/, [ð] Æ, æ/æ(ː)/ Ð, ð/ð/, [θ]
Көне ағылшын тілі алғаш рет рундарда (futhorc) жазылған, бірақ 8-ғасырдан бастап ирланд христиан миссионерлері енгізген латын әліпбиінің (минус) жартылай унциал жазуына көшті. Бұл жазудың орнына жартылай унциал жазудың көлденең және үшкір нұсқасы – Инсуляр жазуы пайда болды. Ол 12-ғасырдың соңына дейін қолданылды, содан кейін континенттік Каролингтік кішкентай әріп (Карлолин деп те аталады) инсуляр жазуын ығыстырды, сонымен бірге емле ережелері Ежелгі француз әліпбиіне қарай өзгерді, бұл Орта ағылшын тіліне алып келді. ðæt әрпі (қазіргі ағылшын тілінде eth немесе edh деп аталады) латын әрпінің өзгеруі болды, ал рундық әріптер – торт және винн – футорктан алынған. Сонымен қатар, «және» жалғасының символы және жеті санына ұқсас белгі (онд немесе Тирондық ет деп аталады), сондай-ақ туыстық есімнің символы þæt, жоғары көтерілісінен өтетін тік сызығы бар торт қолданылды. Дауыстылардың үстіне макрондар сирек болса да, ұзын дауыстыларды көрсету үшін қойылды. Макрон кейде мұрындық белгісі ретінде де қолданылды (қазіргі фонетикалық жазудағы тильда сияқты), егер дауыстыдан кейін s келсе (ms немесе ns ̄s түріне айналды).
Old English was first written in runes (futhorc) but shifted to a (minuscule) half uncial script of the Latin alphabet introduced by Irish Christian missionaries from around the 8th century. This was replaced by Insular script, a cursive and pointed version of the half uncial script. This was used until the end of the 12th century when continental Carolingian minuscule (also known as Caroline) replaced the insular, along with a shift in spelling conventions toward the Old French alphabet, leading to Middle English. The letter ðæt (called eth or edh in modern English) was an alteration of Latin , and the runic letters thorn and wynn are borrowings from futhorc. Also used was a symbol for the conjunction and, a character similar to the number seven (, called ond or a Tironian et), and a symbol for the relative pronoun þæt, a thorn with a crossbar through the ascender Macrons over vowels were used, though rarely, to indicate long vowels. A macron was also used occasionally as a nasal indicator (sort of like a tilde in modern phonetic writing) if the vowel was succeeded by an s (ms or ns would turn into ◌̄s).