Орта ғасырдағы "теудиск" термині және герман тілдерінің шығу тегі

Кіріспе

Латын тіліндегі герман тілі мен мәдениетін атау үшін қолданылатын термин – Теодиск (орта ғасырлық латын тілінде, көне ағылшын тіліндегі þēodisc, көне жоғарғы неміс тіліндегі diutisc және басқа ерте герман тілдеріндегі Proto Germanic *þiudiskaz сөзінің жалғасы, «халыққа тән» немесе «халықтың» деген мағынаны білдіреді). Бұл термин ерте орта ғасырларда Батыс герман тілдерін атау үшін пайдаланылған. Латынша термин «халыққа тән» деген мағынадағы германдық сөзден алынған, бірақ одан өзгеше, тек тілдерді атау үшін қолданылған. Орта ғасырлық Батыс Еуропасында латын тілі ғылым, шіркеу және басқару тілі болғандықтан, латын тіліндегі теодиск және оның герман тілдеріндегі баламалары латын тіліне қарама-қарсы мағынада, «жалпы халықтың сөйлейтін ана тілі» ретінде қолданылған. Кейіннен олар Франк империясында жергілікті герман тілдерін белгілеу үшін қолданылды. Осылайша, бұл термин енді латын тіліне қарама-қарсы емес, латын тілінен туындаған, бірақ сонымен бірге халықтың қолданысқа жаратылған тілі ретінде қолданыла бастады. Нәтижесінде, латын тіліндегі теодиск және þiudiskaz сөзінің герман тілдеріндегі жалғастары «германдық» мағынасын алды, немесе дәлірек айтқанда, оның жергілікті түрлерінің бірін білдірді. Осыдан ағылшын тіліндегі «голланд» экзонимі, неміс тіліндегі deutsch эндонімі, қазіргі голланд тіліндегі «неміс» сөзі – Duits, сондай-ақ ескі немесе поэтикалық голланд тіліндегі «голланд» және оның диалектілері, мысалы, Diets пайда болды. Роман тілдерінде осы сөзден итальян тіліндегі «неміс» сөзі – tedesco, ал ескі француз тіліндегі голланд немесе жергілікті аймаққа байланысты неміс тілінде сөйлейтін адамдарды атау үшін қолданылатын tiois сөздері туындады.

Этимология

Теодиск Батыс герман тіліндегі *þiudisk, протогерман тіліндегі þiudiskaz сөзінен туындаған. Бұл сөздің түбірі – þeudō, протогерман тілінде "халық" дегенді білдіреді, ал iskaz – сөзжасамдық жұрнақ, оның ish – қазіргі ағылшын тіліндегі мағынасы осыған сәйкес келетін туыс сөз. Протоиндоевропалық tewtéh₂ ("тайпа", "халық") сөзі, әдетте осы сөздің негізі ретінде жаңғыртылады, литва тіліндегі tautà ("ұлт"), латыш тіліндегі tauta ("ұлт"), көне ирланд тіліндегі túath ("тайпа", "халық") және оскан тіліндегі touto ("қоғам") сөздерімен байланысты. Бұл сөз көне ағылшын тілінде þēodisc ("сөз", "халық", "туған") түрінде, орта ағылшын тілінде thede ("ұлт", "халық") түрінде қолданылған, бірақ жаңа ағылшын тілінде қолданыстан шығып, ағылшын тіліндегі Тетфорд ("халық өткелі") деген жер атында сақталған. Ол исланд тілінде þjóð ("халық, ұлт"), норвег тілінде tjod ("халық", "ұлт") сөздерінің және көптеген тілдерде, соның ішінде неміс тіліндегі "German", голланд тіліндегі Duits, идиш тіліндегі דײַטש, дания тіліндегі tysk, норвег тіліндегі tysk, швед тіліндегі tyska және итальян тіліндегі tedesco сөздерінің құрамында сақталған. Теодизм сөзі – германдық неопаганизмнің бір саласын білдіретін жаңа сөз, ол сөздің гот тіліндегі түріне негізделген, онда 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌹𐍃𐌺𐍉 "мәжүси" деген мағынаны да білдіреді. Бұл, латын тіліндегі gens ("халық") және еврей тіліндегі goy ("басқа халыққа жататын") сияқты, яһуди-христиандық "жат жұрттық" сөзінің синонимі. Протославян тілінде ťuďь сөзі "шетелдік" мағынасында қабылданды, соның нәтижесінде қазіргі поляк тіліндегі cudzy, чех тіліндегі cizí, серб-хорват тіліндегі tuđi және орыс тіліндегі чужой сөздері пайда болды. Морфологиялық тұрғыдан ұқсас болғанымен, "герман" деген латын түбірі – тевтон, одан әлдеқайда алыс байланысты, және бастапқыда Германияның жағалауында тұрған кельт немесе герман тайпасының аты болған. Бұл сөз, мүмкін, кельт тілі арқылы протогерман тіліндегі þeudanaz ("билеуші", "халық басшысы"), þeudō ("халық, тайпа") сөздерінен шыққан, ал олар протоиндоевропалық tewtéh₂ ("халық", "тайпа") сөзінен туындаған. Қазіргі уэльс тілінде ол 'alltud' (күндер) сөзінде ('allan' – "сыртқа" сөзінен) және бретон тіліндегі 'tud' ("халық") сөзінде кездеседі.

Theodiscus is derived from West Germanic *þiudisk, from Proto Germanic þiudiskaz. The stem of this word, þeudō, meant "people" in Proto Germanic, and iskaz was an adjective forming suffix, of which ish is the Modern English cognate with the same meaning. The Proto Indo European word tewtéh₂ ("tribe", "people"), which is commonly reconstructed as the basis of the word, is related to Lithuanian tautà ("nation"), Latvian tauta ("nation"), Old Irish túath ("tribe", "people") and Oscan touto ("community"). The word existed in Old English as þēodisc ("speech", "public", 'native"), came into Middle English as thede ("nation", "people") and was extinct in Early Modern English, although surviving in the English place name Thetford, "public ford". It survives as the Icelandic word þjóð for "people, nation", the Norwegian word tjod for "people", "nation", and the word "German" in many languages including German [[German language, Dutch Duits, Yiddish דײַטש, Danish tysk, Norwegian tysk, Swedish tyska and Italian tedesco. The word theodism, a neologism for a branch of Germanic neopaganism, is based on the Gothic form of the word, where 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌹𐍃𐌺𐍉 also took on the meaning of "pagan", a Judeo Christian calque on similar formations such as "Gentile" from Latin gens ("people") and Hebrew goy, i. e. "belonging to (other) peoples". Proto Slavic similarly borrowed the word as ťuďь with the meaning "foreign", giving rise, for example, to modern Polish cudzy, Czech cizí, Serbo Croat tuđi and Russian чужой. While morphologically similar, the Latin root Teuton for "Germanic" is more distantly related, and originally a name of a Celtic or Germanic tribe that inhabited coastal Germany. It came probably via Celtic from Proto Germanic þeudanaz ("ruler", "leader of the people"), from þeudō ("people, tribe"), from Proto Indo European tewtéh₂ ("people", "tribe"). In modern Welsh it is seen in words such as 'alltud' (exile) from 'allan' (outward) and Breton 'tud' (people).

Ағылшын тіліндегі семантикалық даму

Қазіргі уақытта теодиск туралы алғашқы мәліметтер 786 жылы Остия епискобы жазған хатта кездеседі. Хатта епископ папа Адриан I-ге Англияның Корбридж қаласында өткен синод туралы жазады; онда қабылданған шешімдер кейін басқа жерде "tam Latine quam theodisce" деп оқылып берілді, яғни "латын тілінде, сондай-ақ халық тілінде / ортақ тілде". Ежелгі ағылшын тілінде þēodisc деп аударылған бұл термин негізінен қара халықтың тіліне қатысты сипаттама ретінде қолданылған. Ол этностың немесе ұлттық ерекшеліктің сипаттамасы ретінде сирек қолданылды, өйткені англосаксондықтар өздерін тиісінше саксондықтар, ютар және англдар деп атады. Соңғы термин кейіннен ағылшын тіліндегі атаудың пайда болуына себепкер болды, ол ерте орта ғасырларда қазіргі кезде жалпы ескі ағылшын тілі деп аталатын герман тілдерінің барлық диалекттерін білдіретін терминге айналды. 14 ғасырдың соңында þēodisc орта ағылшын тіліндегі duche және оның түрленулеріне әкелді, олар Еуропа материгінде сөйленетін скандинавиялық емес герман тілдерінің барлығын білдіретін жалпы термин ретінде қолданылды. Тарихи тіл білімі мамандары ортағасырлық "Duche" сөзінің өзі сыртқы орта голланд тілінің әсерін көрсететінін атап өтеді, өйткені ол күтілетін тіс фрикативінен гөрі тіс тоқтауын көрсетеді. Бұл ортағасырлық ағылшын жүн саудасының логикалық салдары болуы мүмкін, ол ағылшындарды голланд тілінде сөйлейтін Брюгге және Гент қалаларындағы мата саудагерлерімен тілдік жақындыққа әкелді, олар сол кезде өз тілдерін dietsc деп атады. Оның нақты мағынасы контекстке байланысты, бірақ көбінесе бұрыс түсіндіріледі. Тіл туралы сөз болғанда, duche термині бірнеше тілге гиперним ретінде қолданылуы мүмкін (The North est Contrey which lond spekyn all maner Duche tonge – Солтүстік [Еуропа] аймағында барлық елдер "голландиялық" тілдердің барлық түрлерін сөйлейді), бірақ ол жеке тілді де білдіруі мүмкін (In Duche a rudder is a knyght – "Голландиялық" тілде руль – рыцарь [голландияша: ridder]), мұндай жағдайда автордың қазіргі заманғы терминдермен не айтқысы келгенін анықтау үшін тілдік және/немесе географиялық анықтамаларды пайдалану қажет, бұл қиын болуы мүмкін. Мысалы, ағылшын жылнамашысы Джон Хардинг (1378–1465) өзінің "Константин" поэмасында голланд тілінде сөйлейтін үш феодалдық аймақтың (Фландрия, Гвельдерс және Брабант) тұрғындарын саяхаттас ретінде есімдерін тізімдейді, сонымен қатар "Dutchemēne" және "Almains" деген жалпы атауларды келтіреді. Соңғы терминнің мағынасы да кең, бірақ географиялық қолданысы шектеулі; әдетте қазіргі Германия, Швейцария және Австриядағы адамдар мен жерлерге қатысты. 17 ғасырдың басына қарай, голланд сөзінің жалпы қолданысы Ұлыбританияда өте сирек болды және ол қазіргі голланд тілімен байланысты экзонимге айналды, яғни Төмен елдерде голланд тілінде сөйлейтін тұрғындарға. Бұған географиялық жақындық, сауда және әскери қақтығыстар сияқты көптеген факторлар әсер етті. Соңғысының салдарынан "голландиялық" сөзі ағылшын тілінде сөйлейтіндер өздерінің нашар, бұрыс немесе өздерінің практикасына қайшы келетін нәрселерді бағалау үшін қолданатын теріс атауға айналды. Мысалдарға "голландиялық сыйлық" (әркім өз ақысын өзі төлейді), "голландиялық батылдық" (алкогольден шабыттанған батылдық), "голландиялық әйел" (секс-куккидің бір түрі) және "қосымша голландиялық" (түсініксіз сөздер, ақымақтық) жатады. АҚШ-та "голландиялық" сөзі 19 ғасырдың басына дейін біршама түсініксіз болып қалды. Жалпы алғанда, ол голландтарға, олардың тіліне немесе Голландия Республикасына қатысты, бірақ оны бейресми атау ретінде де қолданды (мысалы, Джеймс Фенимор Купер және Вашингтон Ирвингтің еңбектерінде) бүгінгі күні неміс немесе неміс тілінде сөйлейтін адамдар, әсіресе Пенсильвания голландтары үшін. Бұл ұзаққа созылған түсініксіздік неміс тілді иммигранттарға жақын болудан туындады, олар өздерін немесе (Пенсильвания голландтарының жағдайында) өз тілдерін "Deutsch" немесе "Deitsch" деп атады.

Currently, the first known attestation of theodiscus is to be found in a letter written around the year 786 by the Bishop of Ostia. In the letter, the bishop writes to Pope Adrian I about a synod taking place in Corbridge, England; where the decisions were later read aloud elsewhere "tam Latine quam theodisce", meaning "in Latin as well as the vernacular / common tongue". Rendered in Old English as þēodisc, the term was primarily used as an adjective concerning the language of the laity. It was rarely used as a descriptor of ethnicity or identity, as the Anglo Saxons referred to themselves as Seaxe, Iutas or Engle, respectively meaning Saxons, Jutes and Angles. The latter term would later give rise to the adjective Englisc, which during the Early Middle Ages became the term for all speakers of the Germanic dialects now collectively known as Old English. By the late 14th century, þēodisc had given rise to Middle English duche and its variants, which were used as a blanket term for all the non Scandinavian Germanic languages spoken on the European mainland. Historical linguists have noted that the medieval "Duche" itself most likely shows an external Middle Dutch influence, in that it shows a voiced alveolar stop rather than the expected voiced dental fricative. This would be a logical result of the Medieval English wool trade, which brought the English in close linguistic contact with the cloth merchants living in the Dutch speaking cities of Bruges and Ghent, who at the time, referred to their language as dietsc. Its exact meaning is dependent on context, but tends to be vague regardless. When concerning language, the word duche could be used as a hypernym for several languages (The North est Contrey which lond spekyn all maner Duche tonge — The North [of Europe] is an area, in which all lands speak all manner of "Dutch" languages) but it could also suggest singular use (In Duche a rudder is a knyght – In "Dutch" a rudder [cf. Dutch: ridder] is a knight) in which case linguistic and/or geographic pointers need to be used to determine or approximate what the author would have meant in modern terms, which can be difficult. For example, in his poem Constantyne, the English chronicler John Hardyng (1378–1465) specifically mentions the inhabitants of three Dutch speaking fiefdoms (Flanders, Guelders and Brabant) as travel companions, but also lists the far more general "Dutchemēne" and "Almains", the latter term having an almost equally broad meaning, though being more restricted in its geographical use; usually referring to people and localities within modern Germany, Switzerland and Austria:

By early 17th century, general use of the word Dutch had become exceedingly rare in Great Britain and it became an exonym specifically tied to the modern Dutch, i. e. the Dutch speaking inhabitants of the Low Countries. Many factors facilitated this, including close geographic proximity, trade and military conflicts. Due to the latter, "Dutch" also became pejorative label pinned by English speakers on almost anything they regard as inferior, irregular, or contrary to their own practice. Examples include "Dutch treat" (each person paying for himself), "Dutch courage" (boldness inspired by alcohol), "Dutch wife" (a type of sex doll) and "Double Dutch" (gibberish, nonsense) among others. In the United States, the word "Dutch" remained somewhat ambiguous until the start of the 19th century. Generally, it referred to the Dutch, their language or the Dutch Republic, but it was also used as an informal monniker (for example in the works of James Fenimore Cooper and Washington Irving) for people who would today be considered Germans or German speaking, most notably the Pennsylvania Dutch. This lingering ambiguity was most likely caused by close proximity to German speaking immigrants, who referred to themselves or (in the case of the Pennsylvania Dutch) their language as "Deutsch" or "Deitsch".

Голландиядағы семантикалық даму

Ежелгі голланд тілінен *thiudisk оңтүстік түрі duutsc және батыс түрі dietsc орта голланд тілінде дамыды. Алғашқы дереккөздерде оның негізгі мақсаты герман және роман диалекттерін ажырату болды, бұл туралы орта голланд ақыны Ян ван Боэндейл былай деп жазды:

Жоғары орта ғасырларда "Dietsc/Duutsc" Төмен елдерде сөйленетін нақты герман диалекттері үшін қолданылатын жалпы термин ретінде жиі пайда болды, оның мағынасы ортағасырлық голланд қоғамының аймақтық ерекшеліктерімен анықталатын. Діни қызметкерлер мен аристократиядан басқа, адамдардың көшіп-қонуы шектеулі болғандықтан, "голланд" сөзі алғашқы мағынасында, қазіргі заманда герман диалекттері деп аталатын тілдерге қатысты қолданылуы мүмкін еді, роман тілдерінен өзгеше. Көп жағдайда бұл сөз қазіргі голланд тілін білдіретін. Халық тығыз қоныстанған шығыс шекарадан басқа, голландтар неміс диалекттерін сөйлейтін замандастарымен байланысқа түспеді, тіпті неміс тілінің қазіргі түріндегі тілдің бар екендігі туралы түсінік те болған жоқ. Орта ғасырлық сауда су жолдары арқылы жүргізілгендіктен және Солтүстік-Батыс Франциямен шектес ең көп халқы бар аймақтарда, 15 ғасырдағы голландтың француз немесе ағылшын тілін неміс ішкі аймағының диалектісінен гөрі есту ықтималдығы жоғары болды, географиялық жақындығына қарамастан. Орта ғасырлық голланд авторлары өз тілдері мен түрлі неміс диалекттері арасындағы ортақ тілдік тамырлар туралы жалпы түсінікке ие болды, бірақ бір тілде сөйлеу туралы түсінік болған жоқ. Олар тілдік ортаны көбінесе шағын аймақтық диалекттер тұрғысынан қарастырды. 15 ғасырда "Nederlandsch" (голландша: Netherlandish, Lowlandish) сөзі "Duytsch" (ескі "Dietsc/Duutsc" сөзінің жаңа заманғы жазуы) сөзімен қатар голланд тілін атау үшін қолданыла бастады және ол ақырында басты этнонимге айналды. "Төмен" немесе "nether" сөздері қазіргі Төмен елдер деп аталатын аймақты сипаттауда ұзақ тарихқа ие. 13 ғасырлық "Нибелунг әні" дастанында, орта неміс тілінде жазылған, басты кейіпкер Сигурд "Niderlant" қаласынан, яғни Төмен елдерден шыққан деп айтылады. Ескі француз тілінде Төмен елдер тұрғындары "Avalois" деп аталды, яғни "[Райн/Шельда/Меза] сағасының тұрғындары"; қазіргі француз тіліндегі "en aval" және "à vau l'eau" сөздерімен салыстырыңыз, яғни "ағыс бойында". Бургундия герцогтары өздерінің голланд иеліктерін Бургундиядағы жоғары/жоғарғы аумақтық иеліктерінен өзгеше "pays d'embas" (французша: "төменгі жерлер") деп атады, бұл орта және жаңа француз тіліндегі "Pays Bas" ("Төмен елдер") деген мағынаны білдірді. 16 ғасырдың екінші жартысында "Nederduytsch" (ағылшынша: Nether Dutch, Low Dutch) деген жаңа сөз пайда болды, бұл сөз бұрынғы "Duytsch" және "Nederlandsch" сөздерін біріктіргендей болды. Бұл терминді Балтазар Хуйдекопер, Арнольд Мунен және Ян тен Кейт сияқты көптеген жетекші заманауи грамматиктер қолдады, өйткені ол орта голланд тілімен ("Duytsch" ортағасырлық "Dietsc" сөзінің эволюциясы) байланыстылықты сақтады, сол кезде Германияның төменгі Рим провинциясының дұрыс аудармасы деп саналды (бұл қазіргі голланд тілінде сөйлейтін аймақтың көп бөлігін қамтыды және атауға классикалық беделділік қосты) және ерте заманғы голланд тілі мен Орта және Жоғарғы Рейн айналасында сөйленген "голланд" (герман) диалектілері арасындағы айырмашылықты күшейтті. "Duytsch" сөзі Nederduytsch және Hoogduytsch сөздерінің құрамына кірсе де, бұл голландтар өз тілін Оңтүстік-Батыс Германияда сөйленетін неміс диалектілерімен тығыз байланысты деп санағанын білдірмейді. Керісінше, "Hoogduytsch" термині арнайы категория ретінде пайда болды, өйткені бұл аймақтарға сапарлаған голланд саяхатшылары жергілікті диалектіні түсінуге қиындық тапты: 1487 жылғы хатта Брюггеден шыққан фламанд саудагері өзінің агентіне Майнц қаласындағы сауда мәмілелерін француз тілінде жүргізуді тапсырады, жергілікті тілде түсініспеушіліктерді болдырмау үшін. 1815 жылы Нидерландтар Біріккен Корольдігі жарияланғанда, корольдіктің ресми тілі "Nederlandsch" екені және Нидерланд реформатор шіркеуі ресми мемлекеттік шіркеу ретінде "Nederlandsch Hervormde Kerk" деп аталатындығы айтылды, бұл сөздің қолданылуын күрт азайтты. Голландия тілінде сөйлейтін Кейп колониясы екі жыл бұрын, 1814 жылы, британдықтардың бақылауына түсті, нәтижесінде Оңтүстік Африкадағы Голландия реформатор шіркеуі "nederduytsch" сөзін ресми номенклатурасында әлі күнге дейін қолданады. "Nederduytsch" сөзінің жоғалуы "Nederlandsch" сөзін, алғаш рет 15 ғасырда құжатталған, голланд тілінің жалғыз этнонимі ретінде қалдырды. 19 ғасырдың аяғында "Nederduits" сөзі неміс тілі арқылы голланд тіліне қайта енгізілді, онда ағайынды Гримм және Георг Венкер сияқты көрнекті лингвистер неміс және германдық зерттеулердің жаңа саласында бұл терминді жоғарғы неміс дауыссыз ауысуына қатыспаған германдық диалекттерді атау үшін қолданды. Бастапқыда бұл топқа голланд, ағылшын, төменгі неміс және фриз тілдері кірді, бірақ қазіргі зерттеулерде ол тек төменгі неміс диалекттерін қамтиды. Сондықтан қазіргі голланд тілінде "Nederduits" сөзі төменгі неміс диалекттерін, әсіресе Солтүстік Германияда сөйленетін диалекттерді сипаттау үшін қолданылады, ал шығыс Нидерландта сөйленетін диалекттер, байланысты болғанымен, "Nedersaksisch" деп аталады. Сол сияқты 19 ғасырда "Diets" термині голланд лингвистері мен тарихшылары тарапынан орта голланд тілі мен оның әдебиеті үшін поэтикалық атау ретінде қайта жандандырылды.

During the High Middle Ages "Dietsc/Duutsc" was increasingly used as an umbrella term for the specific Germanic dialects spoken in the Low Countries, its meaning being largely implicitly provided by the regional orientation of medieval Dutch society: apart from the higher echelons of the clergy and nobility, mobility was largely static and hence while "Dutch" could by extension also be used in its earlier sense, referring to what to today would be called Germanic dialects as opposed to Romance dialects, in many cases it was understood or meant to refer to the language now known as Dutch. Apart from the sparsely populated eastern borderlands, there was little to no contact with contemporary speakers of German dialects, let alone a concept of the existence of German as language in its modern sense among the Dutch. Because medieval trade focussed on travel by water and with the most heavily populated areas adjacent to Northwestern France, the average 15th century Dutchman stood a far greater chance of hearing French or English than a dialect of the German interior, despite its relative geographical closeness. Medieval Dutch authors had a vague, generalised sense of common linguistic roots between their language and various German dialects, but no concept of speaking the same language existed. Instead they saw their linguistic surroundings mostly in terms of small scale regiolects. The 15th century saw the first attested use of "Nederlandsch" (Dutch: Netherlandish, Lowlandish) alongside "Duytsch" (the Early Modern spelling of the earlier "Dietsc/Duutsc") as a term for the Dutch language and it would eventually manifest itself as the main ethnonym. The use of "low(er)" or "nether" in describing the area now known as the Low Countries has a long historical record. In the 13th century epic the Nibelungenlied, written in Middle High German, the protagonist Sigurd is said to hail from the city of Xanten in the "Niderlant", meaning the Low Countries. In Old French, the inhabitants of the Low Countries were known as the "Avalois", meaning "those of the [Rhine/Scheldt/Meuse] estuary"; compare contemporary French "en aval" and "à vau l'eau" meaning "downstream". The Dukes of Burgundy referred to their Dutch possessions as "pays d'embas" (French: "lower lands") as opposed to their higher/upper territorial possessions in Burgundy itself, which was echoed in the Middle and Modern French "Pays Bas" meaning "Low Countries". In the second half of the 16th century the neologism "Nederduytsch" (literally: Nether Dutch, Low Dutch) appeared in print, in a way combining the earlier "Duytsch" and "Nederlandsch" into one compound. The term was preferred by many leading contemporary grammarians such as Balthazar Huydecoper, Arnold Moonen and Jan ten Kate because it provided a continuity with Middle Dutch ("Duytsch" being the evolution of medieval "Dietsc"), was at the time considered the proper translation of the Roman Province of Germania Inferior (which not only encompassed much of the contemporary Dutch speaking area / Netherlands, but also added classical prestige to the name) and amplified the dichotomy between Early Modern Dutch and the "Dutch" (German) dialects spoken around the Middle and Upper Rhine which had begun to be called overlantsch of hoogdutysch (literally: Overlandish, High "Dutch") by Dutch merchants sailing upriver. Though "Duytsch" forms part of the compound in both Nederduytsch and Hoogduytsch, this should not be taken to imply that the Dutch saw their language as being especially closely related to the German dialects spoken in Southerwestern Germany. On the contrary, the term "Hoogduytsch" specifically came into being as a special category because Dutch travelers visiting these parts found it hard to understand the local vernacular: in a letter dated to 1487 a Flemish merchant from Bruges instructs his agent to conduct trade transactions in Mainz in French, rather than the local tongue to avoid any misunderstandings. When, in 1815, the United Kingdom of the Netherlands was proclaimed, it was specifically noted that the official language of the kingdom was "Nederlandsch" and that the Dutch Reformed Church, as the official State Church, would be known as the "Nederlandsch Hervormde Kerk" resulting in a profound drop in the already declining use of the word. The Dutch speaking Cape Colony came under British control two years prior in 1814, resulting in the continued use of "nederduytsch" by the Dutch Reformed Church in South Africa in its official nomenclature to the present day. The disappearance of "Nederduytsch", left "Nederlandsch", first documented in the 15th century, as the sole ethnonym for the Dutch language. In the late 19th century "Nederduits" was reintroduced to Dutch through the German language, where prominent linguists, such as the Brothers Grimm and Georg Wenker, in the nascent field of German and Germanic studies used the term to refer to Germanic dialects which had not taken part in the High German consonant shift. Initially this group consisted of Dutch, English, Low German and Frisian, but in modern scholarship only refers to Low German varieties. Hence in contemporary Dutch, "Nederduits" is used to describe Low German varieties, specifically those spoken in Northern Germany as the varieties spoken in the eastern Netherlands, while related, are referred to as "Nedersaksisch". Likewise in the 19th century, the term "Diets" was revived by Dutch linguists and historians as a poetic name for Middle Dutch and its literature.

Неміс тіліндегі семантикалық даму

"Theodisca" термині герман тіліне екінші рет ескі жоғарғы неміс тілінде сілтеме ретінде қолданылған. 788 жылы Франк корольдігінің жылнамасында Баварияның герцогының жазалануы туралы хабар берілген: "quod theodisca lingua herisliz dictum", яғни "халық тілінде herisliz деп аталған". Herisliz – қазір қолданылмайтын неміс сөзі: "Heer" (дезертирлік) дегенді "жарып жіберу", яғни бөліп тастау. Неміс диалектілерінде орта ғасырлар бойы "theodiscus" сөзінің көптеген түрлері болған, олардың барлығы батыс және оңтүстіктегі кең роман-герман екіұштылығына немесе шығыстағы славян-герман бөлінісіне сілтеме жасаған. Ескі жоғарғы неміс тілінде diutisk және diutisc сөздері белгілі, олар орта жоғарғы неміс тілінде diutsc сөзіне айналды. Орта төменгі неміс тілінде düdesch, ал қазіргі төменгі неміс тілінде dütsch деп аталды. Дегенмен, неміс тілінде термин немістерге ғана қатысты қолданылуы, герман тілдерінде сөйлейтін адамдарға қарағанда ерте замана кезеңінде дамиды және неміс тілінің қазіргі мағынасы 17-18 ғасырлардың соңында қалыптасады.