Кіріспе

Таямбака немесе таямбака – Оңтүстік Үндістанның Керала штатында дамыған жеке орындаушылық музыка жанры. Бұл жанрда ортадағы басты орындаушы, жартылай ондаған немесе одан да көп ченда және илатхалам ойнаушыларының ырғақты соққан дыбыстарымен импровизация жасайды.

Өнер көрсету

Тхаямбаканың орындалуында басты назар штанганың итанталасында (дискіде) жасалатын таяқ пен алақанмен орауға аударылады, ал ырғақты оның әріптестері (бас) және (қоңыраулар) қояды. Феодалдық дәуірде гүлденген деп есептелетін Тхаямбака орташа есеппен 90 минутқа созылады. Ол баяу темппен басталып, орташа темпке көтеріліп, соңында жоғары, қызу жылдамдыққа жетеді. Оның негізгі үлгісі бар, бірақ басты орындаушы ритмді меңгеруі, техникалық шеберлігі мен зиялылық қабілетін көрсету үшін импровизациялауға және жаңашылыққа еркін ие. Шындығында, Тхаямбака – басты ойнаушыға максималды жеке тәуелсіздік беретін бір ғана ченда концерті. Тхаямбака, Панчавадьям немесе көптеген Ченда Меламдар сияқты, негізінен храм өнері, бірақ ол храмдардан тыс жерлерде де орындалады, мысалы, сахналарда, ашық алаңдарда немесе мерекелік жерлерде. Мұндай жағдайларда да шеберлік таныту маңызды, бірақ орындалыс төрағалық құдайға/құдайға шалиған құрбандық ретінде қарастырылады. Кез келген өнер сияқты, Тхаямбаканың да білгіштері жиналып, ойнаушының әр соққысын тыңдап, оны сын тұрғысынан бағалайды. Соңғы жарты ғасырдың ішінде бірнеше басты ойнаушылар қатысқан Тхаямбака қойылымдары да болды. Егер олардың саны екеу болса, онда ол қос Тхаямбака деп аталады, ал егер үш болса, онда ол үш Тхаямбака деп аталады. Сирек жағдайда, бес басты Ченда ойнаушылары қатарынан ойнайтын Панча Тхаямбака да кездеседі. Екі қос Тхаямбаканы жобалаған және орындаған алғашқылардың бірі Паттамби маңындағы Мутхирингоде Мананың профессоры М.Н. Намбудирипад болды. Ол перкуссияшы, фотограф, электроника инженері және барлық өнер түрлерін білуші еді. Шри Канхур Кришнан Намбудирипадтың айтуынша, Тритхала Кунхикришна Подувал және Кодалил Гопи Подувал профессор Намбудирипадтың басшылығымен Мутхирингоде Манада алғашқылардың бірі болып өнер көрсеткен. Екінші қойылым Паттамбиге жақын Пуламантол храмында болды. Тхаямбака, Үндістандағы кез келген ірі перкуссиялық өнер сияқты, көбінесе ерлердің өнері, бірақ соңғы кезде оны орындаушы әйелдер де бар. Сонымен қатар, Тхаямбака кейде Кудиятам мен Кутху орындалыстарына қолдау көрсететін мижаву аспабында орындалады, сондай-ақ идакка және сирек кездесетін виллу сияқты аспаптарда да орындалады. Тхаямбакадағы ырғақты роллдардың белгілі бір үлгілері таниявартанамға әсер етті, ол Карнатикалық музыка концерттерінде мридангам басты рөлді ойнайтын 20 минутқа жуық аспаптық концерт.

Белгілі мектептер

Таямбака негізінен Кераланың орталық аймағында дамыған, оның Маламаккаву және Палаккад деп аталатын екі маңызды мектебі бар. Маламаккаву мектебі, әсіресе бастапқы Патикалам кезеңінде, салмақты дамуымен және грамматикалық тұрақтылығымен ерекшеленеді. Палаккад мектебі болса, қиялдануға құмар және ұзақ, бірақ белгілі бір үлгідегі ирикидадан өзге, импровизацияға толы коруға ерекше мән береді. Тайамбаканың жылдар бойы солтүстік Траванкордан Кочи және Кожикод аймақтарына дейін дамыған барлық жерлерде өзінің ерекшеліктерін көрсетуі, үлгілер мен жалпы эстетикадағы ұсақ өзгерістер арқылы жүзеге асырады – бұл жеке мәселе.

Бас шеберлері

Таябаканың бүгінде ардагерлерден бастап жастарға дейін шеберлері бар. Атауға болатындары: Саданам Васудеван, Каллур Раманкутти Марар, Паллассана Поннукутта Марар, Каламандалам Балараман, Маттанур Санкаранкутти Марар, Каламандалам Прабхакара Подувал, Трипранггоду Парамешваран Марар, Черанналлур Санкаранкутти Марар, Каллеккулангара Ачутанкутти Марар, Сукапурам Радхакришнан, Манжери Харидас, Маттанур Сиварама Марар, Паллавур Шрикумар, Манжери Харидас, Каламандалам Гопакумар, Каданнапилли Санкаранкутти, Паявур Нараяна Марар, Порур Харидас, Порур Унникришнан, Калпати Балакришнан, Черутажам Чандран, Каламандалам Деваражан, Аранготтукара Сиван, Аталур Сиван, Каланилайям Удаян Намбудири, Дилип Сукапурам, Аламкоде Маникандан, Каллур Джаянан, Тритхала Кесавадас Санкаракришнан, Чендамангалам Унникришна Марар, Канхангад Муралидхара Марар, Тирувалла Радхакришнан, Гурувайюр Харидас, Гурувайюр Саси, Тритхала Срини, Маннаркад Хари, Маннаркад Моханан, Перуванам Куттан Марар, Перуванам Сатишан Марар, Веллинежи Ананд, Панаманна Саси, Саданам Рамакришнан, Нилешварам Сантош Марар, Нандакумар, Прамодкумар, Маттанур Шрикант Срирадж, Черпулассери Раджеш, Джаянан және Виджаян, Канхангад (Мадиян Ковилкам) Радхакришна Марар, Кандаллур Садасияван, Кандаллур Унникришнан, Човаллур Мохана Вариар және Каланилайям Ратиш, Этанур Кришнадас. 1950 жылдардан бергі қазіргі заманның қайтыс болған шеберлеріне Маламаккаву Кесава Подувал, Тирувегаппура Рама Подувал және Тирувегаппура Шанкунни Подувал, Паллассана Падманабха Марар, Менапрам Кунирама Марар (Тирувангаду Шрирамасвами ғибадатханасындағы Мелапрамани), Тийяди (Нараянан) Намбиар, Тритхала Кунхикришна Подувал, Паллавур Аппу Марар, Алиппарамбу Сиварама Подувал, Тритхала Кесава Подувал, Перуванам Аппу Марар, Паллавур Кунхукутан Марар, Кодулил Гопи Подувал, Пукаттири Дивакара Подувал, Нийтиятху Говиндан Наир, Мулангуннатхукаву Аппукутта Куруп, Ангадиппурам Кришнадас, Коттаккал Куттан Марар, Нилешварам Балакришна Марар және Саданам Дивакара Марар жатады.

Маннаркад Харидас және Маннаркад Мохандас Марар

Манарккад Хари мен Моханан, бірге Манарккад ағайындылары деп танылған, нағыз ағайындылар. Бүгін олардың өнеріне көбірек көрермен жиналады. Олар орындайтын ерекше 𝘦𝘯𝘯𝘢𝘮дар мен олардың дене бітісі жеке аудиторияға ие.

Тритхала Срини

Тайамбака, сопанасангетам және идайккадағы жетекші маэстро.

Әйелдер және дәстүрлі көзқарастардың қазіргі өзгеруі

Бұл өнер түрі көбінесе ерлермен байланысты болғанымен, бірнеше әйел осы салада көзге түсті. Олардың ең белгілісі және танымалдарының бірі – Трипунитура Нандини Варма, жас суретші, ол жақында Коттаккалда өткен шарадағы «Ең жақсы жас талант» сыйлығын жеңіп алды.