Кіріспе

Денитрификациялық бактериялар – көптеген түрлі филаларды қамтитын әртүрлі бактериялар тобы. Бұл бактериялар тобы, денитрификациялық саңырауқұлақтар мен археялармен бірге, азот циклының бөлігі ретінде денитрификацияны жүзеге асыруға қабілетті. Олар нитрат редуктазасы (NAR), нитрит редуктазасы (NIR), азот оксиді редуктазасы (NOR) және күшті азот оксиді редуктазасы (NOS) сияқты әртүрлі ферменттерді пайдаланып азотты қосылыстарды метаболизмдейді, азот оксидтерін азот газына (N2) немесе күшті азот оксидіне (N2O) айналдырады.

Денитрификациялаушы бактериялардың әртүрлілігі

Биологиялық қасиеттердің үлкен әртүрлілігі бар. 50-ден астам туысқа және 125 түрлі түрге дейін денитрификациялаушы бактериялар анықталды және олар судың, топырақтың және шөгіндінің бактериялық популяциясының 10-15% құрауы естіметеді. Денитрификациялаушыларға мысалы, псевдомонас, алкалигендер, бацилл және басқа да түрлер жатады. Денитрификациялаушы бактериялардың көпшілігі – факультативті аэробты гетеротрофтар болып табылады, олар қолжетімді терминалды электрон қабылдағыш (ТЭҚ) ретіндегі оттегі таусылғанда аэробты тыныс алудан денитрификацияға ауысады. Бұл организмді нитратты ТЭҚ ретінде пайдалануға мәжбүр етеді.

Метанды сіңдіруші бактериялардың рөлі

Денитрификациялаушы бактериялар терең тұщы сулардағы метанның (CH4) тотығуында (метан CO2, су және энергияға айналады) маңызды рөл атқарады. Тұщы сулар – жаһандық метан шығарындыларының маңызды көзі. Констанс көлінде жүргізілген зерттеулер нәтижесінде судағы нитраттың метанмен бірдей тереңдікте азайғаны анықталды, бұл метанның тотығуы денитрификациямен байланысты екенін көрсетеді. Метан және нитраттың концентрация профильдерінің қиылысқан тереңдігінде M. oxyfera сияқты бактериялардың саны ең жоғары болғандықтан, олардың метанды тотықтыру процесін жүзеге асырғанын болжауға болады. Процестер мен әдістер әртүрлі болғанымен, олар әдетте аммонийді аммонийді тотықтырғыш бактериялар (AOB, NH4+→NO2-) және нитритті тотықтырғыш бактериялар (NOB, NO2-→NO3-) арқылы нитрификация процесінде нитратқа айналдырып, содан кейін денитрификация арқылы азот газына түрлендіреді. Мысалы, аммонийді тотықтырғыш бактериялар, нитритті тотықтыру және денитрификация сияқты басқа азот айналымының метаболикалық процестерімен бірге, белсенді шламдағы қалдық судан азотты жоюға қабілетті. Денитрификациялаушы бактериялар гетеротрофты болғандықтан, оларға аноксиялық резервуарда органикалық көміртек көзі беріледі. Қолда бар оттегі болмаған жағдайда, денитрификациялаушы бактериялар көміртекті тотықтыру үшін нитраттың тотығуын пайдаланады. Бұл нитраттан азот газының түзілуіне әкеледі, ол кейін қалдық судан көпіршіктермен шығады.