Әскери планерлер: тарихы мен қолданылуы

Кіріспе

Әскери желкендер (жалпы желкендердің бір саласы) әртүрлі елдердің әскерлері тарапынан әскерлерді (желкенші жаяу әскер) және ауыр техниканы, негізінен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, жауынгерлік аймаққа тасымалдау үшін қолданылған. Бұл қозғалтқышы жоқ ұшақтар әскери көлік ұшақтарымен, мысалы, C-47 Skytrain немесе Dakota, немесе қосалқы міндеттерге ауысқан бомбалаушылармен, мысалы, Short Stirling, әуеге тартылып, көбінесе нысанаға жақын жерге дейін жеткізілген. Әскери желкендердің көпшілігі ұшпайды, бірақ DFS 228 сияқты әскери желкендерді жасауға да талпыныстар жасалған. Сүйреп апаратын ұшақтан босатылғаннан кейін, олар нысанаға жақын, мүмкіндігінше жақсы жағдайда жүк пен экипажға ең аз зиян келтіретін, кез келген қолайлы ашық жерге қонуға тиіс болды, себебі көптеген қону алаңдары (QRA) идеалдан алыс еді. Миссиялардың бір реттік табиғаты оларды жартылай жұмсалатын ретінде қарастыруға алып келді, нәтижесінде олар ағаш сияқты қарапайым және арзан материалдардан жасалған. Көптеген елдер оларды қайта пайдалану үшін мүмкіндігінше көптеуін қайтаруға тырысты, сондықтан олар бастапқыда бір рет қолдануға арналмаған, бірақ АҚШ сияқты ресурстары мол елдер кейде оларды солай қолданды, себебі оларды қалпына келтіру одан қиын болды. Желкенмен қонған әскерлер парашютшілерден өзгеше, әуеден қону деп аталды. Парашютпен қону әскерлерді үлкен аумаққа таратып, көлік құралдары және танкке қарсы қарулар сияқты басқа әуеден түсірілген жабдықтардан бөліп тастады. Ал желкендер әскерлерді және қосымша құралдарды нысаналық қону аймағына дәлірек және жинақырақ жеткізе алатын. Сонымен қатар, нысанадан белгілі бір қашықтықта босатылғаннан кейін желкендер өте үнсіз және жау үшін анықтау қиын болды. Үлкен желкендер танкке қарсы қарулар, зениттік қарулар, джиптер сияқты шағын көліктер және жеңіл танктер (мысалы, Tetrarch танкы) сияқты ауыр техниканы қондыру үшін жасалды. Бұл ауыр техника, әдетте жеңіл қаруланған десанттық күштерді әлдеқайда қабілетті күшке айналдырды. Кеңес Одағы да Антонов А-40 сияқты, алынып тасталатын қанаттары бар желкенді танктерді әуе арқылы жеткізудің жолдарын зерттеді. Корея соғысына дейін тікұшақтар желкендердің орнын толыққанды басты. Тікұшақтардың артықшылығы – олар сарбаздарды жеткізумен қатар, оларды майданнан эвакуациялай алады және оларды жауынгерлік далаға дәлірек жеткізеді. Сонымен қатар, қозғалтқышты көлік ұшақтары дамыды, тіпті жеңіл танктерді де парашютпен түсіруге мүмкіндік берді. Әскери саласында радардың кеңінен қолданылуынан кейін, ауадағы үнсіздік енді жасыру үшін жеткіліксіз болды.

Gliders used by the militaries of various countries

Military gliders (an offshoot of common gliders) have been used by the militaries of various countries for carrying troops (glider infantry) and heavy equipment to a combat zone, mainly during the Second World War. These engineless aircraft were towed into the air and most of the way to their target by military transport planes, e. g., C 47 Skytrain or Dakota, or bombers relegated to secondary activities, e. g., Short Stirling. Most military gliders do not soar, although there were attempts to build military sailplanes as well, such as the DFS 228. Once released from the tow craft near the front, they were to land on any convenient open terrain close to the target, hopefully with as little damage to the cargo and crew as possible, as most landing zones (LZ) were far from ideal. The one way nature of the missions meant that they were treated as semi expendable leading to construction from common and inexpensive materials such as wood. Most nations seriously attempted to recover as many as possible, to re use them, so they were not originally intended to be disposable, although resource rich nations like the US sometimes used them as if they were, since it was easier than recovering them. Troops landing by glider were referred to as air landing as opposed to paratroops. Landing by parachute caused the troops to be spread over a large drop zone and separated from other airdropped equipment, such as vehicles and anti tank guns. Gliders, on the other hand, could land troops and ancillaries in greater concentrations precisely at the target landing area. Furthermore, the glider, once released at some distance from the actual target, was effectively silent and difficult for the enemy to identify. Larger gliders were developed to land heavy equipment like anti tank guns, anti aircraft guns, small vehicles, such as jeeps, and also light tanks (e. g., the Tetrarch tank). This heavier equipment made otherwise lightly armed paratroop forces a much more capable force. The Soviets also experimented with ways to deliver light tanks by air, including the Antonov A 40, a gliding tank with detachable wings. By the time of the Korean War, helicopters had largely replaced gliders. Helicopters have the advantage of being able to extract soldiers, in addition to delivering them to the battlefield with more precision. Also, advances in powered transport aircraft had been made, to the extent that even light tanks could be dropped by parachute. And after the widespread use of radar in the military, silence in the air is no longer sufficient for concealment.

Даму

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Версаль шарты қазіргі заманғы жолсерсерлердің дамуына түрткіс болды. Шарты бойынша Германияға белгілі бір қуатты ұшақтарды құруға тыйым салынған еді. Осының нәтижесінде неміс ұшқыш-конструкторлары қозғалтқышы жоқ ұшақтарды тәжірибелік тұрғыдан дамытуға көшті, нәтижесінде ұшқыш жолсерсерде 20 минуттан астам уақыт бойы ауада қала алды және 1922 жылға қарай ұлттық жолсерсерлер жарысы пайда болды. 1932 жылы КСРО Г.Ф. Грощев жобалаған төрт орындық "ЦК Комсула" жолсерсерін көрсетті, оны жүк тасымалдау үшін де пайдалануға болады. Содан кейін үлкен жолсерсерлер жасалды, нәтижесінде 1935 жылы Ленинградтағы әскери институтында 18 орындық жолсерсер құрылды. Люфтваффе полковнигі Курт Студент КСРО-мен әскери ынтымақтастық бағдарламасы аясында Мәскеуге сапар шекті. Ол Берлиндегі жоғары бастықтарына 1500 адамдық парашюттік десант және ол көрген үлкен тасымалдау жолсерсерлері туралы есеп берді.

Британдық әскери желкеншілері

Британдық планерлерді жасау 1940 жылдың ортасында Эбен-Эмаелге жасалған шабуылдан кейін басталды. Дамытылған түрлерінің ішінде 28 әскери құрал тасымалдайтын Airspeed Horsa және 7 тонналық General Aircraft Hamilcar жүк планері болды. Hamilcar көлік құралдарын, танкіге қарсы қаруларын және жеңіл танктерді әрекетке тасымалдауға қабілетті еді. General Aircraft Hotspur – бастапқыда шағын әскер тобын тасымалдайтын ықшам шабуыл планері ретінде жоспарланған – Британ армиясының пилоттарын даярлау үшін қолданылды, олар Планерші пилоттар полкін құрды. Slingsby Hengist резервтік жоба болды, бірақ американдық Waco CG 4 (британдық әскери атауы "Hadrian") көптеп лизинг арқылы қолжетімді болған соң қажет болмады. Салынған 3600 Horsa планерінің 400-і АҚШ Әскери-әуе күштеріне жіберілді. Британдықтардың планерлерді пайдаланған ең танымал операцияларына 1942 жылы Норвегиядағы неміс ауыр су зауытына қарсы өткен сәтсіз "Фрешман" операциясы; сондай-ақ Нормандияға шабуылдың басында Каен каналы мен Орн өзенінің көпірлерін басып алу операциясы кірді. Басқа планерлік операцияларға "Драгун" операциясы (Оңтүстік Францияға шабуыл), "Маркет-Гарден" операциясы (Арнем көпіріне қону және Рейннің төменгі ағысындағы плацдармды басып алуға тырысу) және "Варсити" операциясы (Рейнді кесіп өту) кірді. "Маркет-Гарден" операциясына жөнелтілген 2596 планердің 2239-ы адамдар мен жабдықтарды белгіленген қону аймақтарына жеткізуде тиімді болды. Планерлер әлі де Корольдік әуе күштерінде, Корольдік әуе күштерінің Gliding & Soaring Association ұйымында және Air Training Corps кадеттерін оқыту үшін қолданылуда, бірақ олар жауынгерлік операцияларда қолданылмайды. 1957 жылдан бері британдық әскерде әскери құрал тасымалдайтын планерлер қолданылмаған.

АҚШ армиясы, әскери-әуе күштері және әуе күштері

Генерал-майор Генри "Хап" Арнольд, әуе күштері штабының орынбасары (1942 жылдың 9 наурызында АҚШ армиясының әуе күштерінің бас қолбасшысы болды), ұшақтармен сүйретілетін планерлерді жасау мақсатында зерттеуді бастады. Бұл директива 1941 жылдың 24 ақпанындағы CTI 198 және 1941 жылдың 4 наурызындағы CTI 203 құпия техникалық нұсқаулықтары арқылы іске қосылды, олар 2, 8 және 15 орындық планерлер мен жабдықтарды сатып алуға рұқсат берді. Он бір компания эксперименталды планер бағдарламасына қатысуға шақырылды, бірақ тек төртеуі ғана қызығушылық танытты: Frankfort Sailplane Company (XCG 1, XCG 2), Waco Aircraft Company (XCG 3, XCG 4), St. Louis Aircraft Corp. (XCG 5, XCG 6) және Bowlus Sailplanes (XCG 7, XCG 8). Тек Waco Aircraft Company ғана материалдық қамтамасыз ету басқармасының талаптарына сай келетін эксперименталды планер прототиптерін – сегіз орындық Waco CG 3 (кейін тоғыз орындық планерге өңделген) және он бес орындық Waco CG 4 жеткізе алды. 1941 жылдың қазан айында Левин Б. Баррингер планер маманы, әуе күштері штабы, армияның әуе күштері бас штабы болып тағайындалды, ол генерал Арнольдқа бағынышты болды және планер бағдарламасын басқарды. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылы АҚШ-ты 500 сегіз орындық және 500 он бес орындық планерлерді ұшуға қажетті 1000 планер ұшқышын дайындауға итермеледі. 1942 жылдың маусым айына қарай ұшқыштардың саны 6000-ға дейін артты. Кейіннен 30 саяхатшыға арналған Waco CG 13A және 42 саяхатшыға арналған Laister Kauffman CG 10A сияқты үлкен планерлер жасалды. Ең көп қолданылған түрі – Waco CG 4A, ол алғаш рет 1943 жылдың шілдесінде Сицилияға түсу кезінде қолданылды, 1944 жылдың 6 маусымында Францияға D күні шабуылында қатысты, сондай-ақ Еуропадағы маңызды әуе десанттық операцияларға, оның ішінде 1944 жылдың қыркүйегіндегі Market Garden операциясына және 1945 жылдың наурызында Рейн өзенін кесіп өтуге қатысты, сондай-ақ Қытай-Бирма-Үндістан театрында қолданылды. CG 4A металл және ағаштан жасалған, матамен қапталған, экипажы екі адамнан тұратын және рұқсат етілген жүк көлемі 3710 фунт болатын.

Major General Henry "Hap" Arnold, Acting Deputy Chief of Staff for Air (becoming Commanding General of the United States Army Air Forces on March 9, 1942), initiated a study with view to develop a glider capable of being towed by aircraft. This directive was set into motion through Classified Technical Instructions (CTI 198 on 24 February 1941, and CTI 203 on 4 March 1941), which authorized the procurement of 2 , 8 , and 15 place gliders and equipment. Eleven companies were invited to participate in the experimental glider program, but only four responded with any interest, Frankfort Sailplane Company (XCG 1, XCG 2), Waco Aircraft Company (XCG 3, XCG 4), St. Louis Aircraft Corp. (XCG 5, XCG 6), and Bowlus Sailplanes (XCG 7, XCG 8). Only Waco Aircraft Company was able to deliver the experimental glider prototypes that satisfied the requirements of Materiel Command, the eight seat Waco CG 3 (modified to become a production nine seat glider) and the fifteen seat Waco CG 4. In October 1941, Lewin B. Barringer was made Glider Specialist, Air Staff, HQ of the Army Air Forces, answering to General Arnold, and placed in charge of the glider program. The shock of the Japanese attack on Pearl Harbor on 7 December 1941 prompted the United States to set the number of glider pilots needed at 1,000 to fly 500 eight seat gliders and 500 fifteen seat gliders. The number of pilots required was increased to 6,000 by June 1942. Bigger gliders, such as the 30 troop Waco CG 13A and the 42 troop Laister Kauffman CG 10A were designed later. The most widely used type was the Waco CG 4A, which was first used in the invasion of Sicily in July 1943 and participated in the D Day assault on France on 6 June 1944, and in other important airborne operations in Europe, including Operation Market Garden in September 1944 and the crossing the Rhine in March 1945, and in the China Burma India Theater. The CG 4A was constructed of a metal and wood frame covered with fabric, manned by a crew of two and with an allowable normal cargo load of 3,710 lb,

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ тек бір планер полкін сақтап қалды. Планерлер 1949 жылы әскери оқуларда қолданылды, бірақ 1953 жылдың 1 қаңтарында АҚШ армиясының қабілеттерінен планер операциялары алынып тасталды.

АҚШ Әскери-теңіз флоты және теңіз жаяу әскерлері

1941 жылдың сәуірінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің офицері Марк Митчер ұшатын қайық корпустары бар амфибиялық планерлерді жасауды ұсынды. Мақсаты – 715 сарбаздық АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің бригадасын жаудың жағажайына жеткізе алатын амфибиялық планер күшін құру болатын. Планерлерді Consolidated PBY 5A Catalina амфибиялық ұшағы буксирлейтін еді. Әскери-теңіз күштерінің Аэронавтика бюросы екі типті амфибиялық планерге техникалық талаптарды жасады: бір корпусты, 12 жолаушы тасымалдайтын және екі корпусты, 24 жолаушы тасымалдайтын. "Allied Aviation Corporation" және "Bristol Aeronautical Corporation" атты екі компания 100 планер жасауға келісімшарт алды, ал жоба сәтті аяқталған жағдайда 12 000-нан астам амфибиялық планер сатып алу жоспарланды. Екі корпусты планерлер жасалмады, бірақ әр компания бір корпусты амфибиялық планердің прототипін жасады: "Allied Aviation" компаниясы XLRA 1, ал "Bristol Aeronautical" компаниясы XLRQ 1. Екі прототип 1943 жылдың басында алғашқы ұшуларын жасады, бірақ олар жасалған кезде Әскери-теңіз күштері мен Теңіз жаяу әскерлері планерлерді пайдаланып теңіз жаяу әскерлерін жағажайға жеткізудің тиімсіз екеніне келісті. Екі планер түрінен қосымша үлгілер жасалмады, ал Әскери-теңіз күштері 1943 жылдың 27 қыркүйегінде амфибиялық планер бағдарламасын ресми түрде тоқтатты. Екі прототиптің сынақтары 1943 жылдың желтоқсанына дейін жалғасты, бұл планерлік бомбаны жасаумен байланысты болды. КСРО 1965 жылға дейін үш желкенді жаяу әскер полкіне ие болды. Дегенмен, Кеңес Әскери-әуе күштерінің көліктік планерлері 1950 жылдардың соңында пайдалануға берілген Антонов Ан-12 және Антонов Ан-24 сияқты турбовинттік көліктердің пайда болуымен бірге қызметтен бірте-бірте алынды.