Кіріспе

Ым тілдерін заң жүзінде тану деңгейі әртүрлі. Кейбір юрисдикцияларда (елдер, штаттар, провинциялар немесе аймақтар) ым тілі ресми тіл ретінде мойындалады; ал басқаларында олар белгілі бір салаларда (мысалы, білім беру) қорғалатын мәртебеге ие. Үкімет конституциясында (немесе заңдарында) "ым тілі" мойындалғанын көрсетуі мүмкін, бірақ қай ым тілі екенін нақты айтпауы мүмкін; бірнеше түрлі ым тілі кеңінен қолданылуы мүмкін. Дүниежүзілік Саңыралар Федерациясы қабылдаған және одан әрі дамытқан, ым тілдерін заң жүзінде тану үшін ең көп қолданылатын жүйені доктор Маартже Де Мелдер әзірлеген. Заңдық тануды кеңейту – Саңыралар мәдениеті үшін маңызды мәселе. Символдық тану ым тілі қолданушыларының өмірін жақсартуға кепілдік бермейді, және ым тілдері тек мүмкіндігі шектеулі адамдарға ғана емес, тілдік қауымдастықтардағы коммуникация құралы ретінде қолдау көрсетуі керек деген пікір бар.

Австралия

Аустралия үкіметі 1987 және 1991 жылғы саясат мәлімдемелерінде аустралиялық тілді "ағылшыл тілінен өзге қауымдық тіл" және саңыралар қауымдастығының басым тілі ретінде мойындады. Бұл мойындау Аустлан тілінде қызметтер ұсынылатынын қамтамасыз етпесе де, саңыралар білімінде және Аустлан-ағылшын тіліндегі аудармашылардың жұмысында оның қолданылуы жиілеуде. Қазіргі кезде саңыра адамдар Австралиядағы ағылшыл тілінде сөйлейтін басқа тілдік топтармен салыстырылатын, ортақ тарихы, әлеуметтік өмірі және өзіндік санасы бар ерекше субмәдениеттің өкілдері ретінде танылады. Олар Аустлан тілінде еркін сөйлеу арқылы біріктіріледі және Австралия саңыралар қауымдастығындағы негізгі коммуникация құралы ретінде осы тілді символдайды.

Австрия

Австрияның қол тілі (Österreichische Gebärdensprache, немесе ÖGS) 2005 жылы Австрия Парламентімен мойындалды. 2005 жылдың 1 қыркүйегінде Австрия Конституциясына жаңа бап қосылды: §8 (3) Die Österreichische Gebärdensprache ist als eigenständige Sprache anerkannt. "Das Nähere bestimmen die Gesetze." ("Австрияның қол тілі дербес тіл ретінде мойындалды. Егжей-тегжейлі мәліметтер заңдармен анықталады.")

Бразилия

Бразилияның қол тілі (LIBRAS) 2002 жылы заңмен мойындалғанмен, 2005 жылғы заңда оның жазба португал тілін алмастыруына тыйым салынды. Бұл тіл сөйлеу тілі патологиясы мамандығының оқу жоспарына енгізіліп оқытылуы тиіс, ал LIBRAS – бакалавриат деңгейіндегі таңдау пәні.

Канада

2019 жылдың 21 маусымында қабылданған «Канаданың қолжетімділігі туралы» заңы, Канададағы саңырау адамдардың қарым-қатынасуы үшін «Америкалық ымдау тілі (ASL), Квебек ымдау тілі және жергілікті ымдау тілдері» негізгі тілдер ретінде мойындалды. Канаданың Арктикалық аймақтарында қолданылатын инуиттер ым тілі (IUR) олардың саңырау отбасы мүшелері мен қауымдастықтары үшін жергілікті отбасылар мен қауымдастықтар тарапынан жасалған. Канаданың оңтүстігінде білім алған саңырау инуиттер де ASL үйренді. IUR 2008 жылы Нунавут заң шығарушы органында алғаш рет пайда болды. Ұлыбританиялық ымдау тілінен туындаған теңіздік ымдау тілі (MSL) Канаданың теңіз жағалауындағы провинцияларда өмір сүруін тоқтата барады. Ол ресми түрде мойындалмаған және мектептерде ASL-мен алмастырылған.

Чили

Чилидің қол тілі (lang es немесе LSCh) 2010 жылы №20422 заң ретінде қабылданып, мүгедектердің тең мүмкіндіктерін қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Бұл заң қол тілін есту қабілеті бұзылғандар қауымының табиғи коммуникация құралы деп мойындайды.

Чехия

Чех тілінің есімдер тілі ресми мойындалуы 155/1998 жылғы «Есімдер тілі туралы» заңмен («Zákon o znakové řeči 155/1998 Sb») қамтамасыз етілді.

Дания

2014 жылдың 13 мамырында Данияның қол тілі заңды мойындалды. Дания Парламенті Данияның қол тілі жөніндегі кеңесті "Данияның қол тілін бақылау принциптері мен ережелерін жасау және Данияның қол тілі туралы кеңес беру мен ақпарат ұсыну үшін" құрды.

Еуропалық Одақ

1988 жылғы 17 маусымда Еуропалық Парламент есімдер тіліне қатысты резолюцияны бірауыздан бекітті. Резолюция барлық мүше мемлекеттерге өздерінің есімдер тілдерін саңырлар қауымдастығының ресми тілдері ретінде мойындауды ұсынады. text=Еуропалық Парламент [ ] Комиссияны әр мүше мемлекетте саңыр адамдар қолданатын есімдер тілін ресми мойындау туралы Кеңеске ұсыныс енгізуге шақырады. 1998 жылы Еуропалық Парламент 1988 жылғы резолюцияның мазмұнымен шамалас тағы бір резолюция қабылдады. 2016 жылы үшінші резолюция қабылданды. Оны Еуропаның алғашқы саңыр әйел депутаты, 2005-2007 жылдар аралығында Саңырлардың Еуропалық Одағының президенті болған Хельга Стивенс жазды. Есімдер тілі және кәсіби есімдер тілі аудармашылары туралы резолюция саңырлар туралы зерттеулер мен тіл біліміне негізделген.

Үндістан субконтиненті

Үнді-Пәкістандық қол тілі (IPSL) ресми түрде мойындалмағанмен, ол Үндістан, Бангладеш және Пәкістанда қолданылады.

Ирландия

2016 жылғы Ирландия тілінің ымдау тілін саңыралар қауымдастығы үшін мойындау туралы заң жобасы 2017 жылдың 14 желтоқсанында Ирландия Парламентімен қабылданды және сол жылдың 24 желтоқсанында президент Майкл Д. Хиггинс оған қол қойды. 2017 жылға дейін саңыра адамдарға қылмыстық сот ісі болмаса, Ирландия тілінің ымдау тілі (ISL) аудармашысын автоматты түрде алуға құқық болмаған. ISL-ді мойындау заңдық құқықтарды кеңейтеді және білім беру, денсаулық сақтау, бұқаралық ақпарат құралдары және банк саласы сияқты мемлекеттік қызметтерге қолжетімділікті жақсартады.

Италия

Италияның қол тілі (Lingua dei Segni Italiana, LIS) 2021 жылдың 19 мамырында мойындалды. LIS-ті мойындауға қарсылар оның грамматикасы болмағандықтан тіл емес дейді, бірақ оның грамматикасы зерттелген.

Қырғызстан

Кенияның 2010 жылғы Конституциясы кениялық қол тілін мойындайды және 7.3b-бапқа сәйкес, Кения оның дамуына және қолданылуына қолдау көрсетеді. КҚТ-ге 120-баптың 1-тармағында ресми мәртебе берілген, онда "Парламенттің ресми тілдері – суахили, ағылшын және кениялық қол тілі, ал Парламент отырыстары ағылшын, суахили және кениялық қол тілінде өткізілуі мүмкін" делінген.

Мальта

Мальталық ымдау тілі (Maltese Sign Language, немесе LSM) 2016 жылдың наурызында Мальта Парламентімен ресми түрде мойындалды.

Мексика

Мексиканың ым тілі (lengua de señas mexicana, немесе LSM) 2003 жылы "ұлттық тіл" деп жарияланды және саңыра балаларға арналған мемлекеттік білім беруде қолданыла бастады. Мексикадағы саңыра балалар білімі көбінесе орализмге (сөйлеу және ерін оқуға) бағытталған, сондықтан LSM-де сабақ өткізетін мектептердің саны аз болды.

Непал

Непал тілі естімейтін халқының ресми тілі ретінде мойындалмағанмен, Непал заңдарын БҰҰ Мүгедектер құқығы туралы конвенциясына сәйкес келтіретін заң жобасы ұсынылып отыр.

Нидерланды

Голландияның есімдер тілі (Nederlandse Gebarentaal, немесе NGT) 2020 жылы заңмен мойындалды. 2010 жылы Христиандық одақ партиясы NGT-ны мойындау туралы заң жобасын ұсынған, бірақ ол қабылданбады. 2016 жылдың қазан айында Рёлоф ван Лаар (Еңбек партиясы) және Карла Дик Фабер (Христиандық одақ) депутаттары NGT-ны ресми тіл ретінде заңмен мойындау туралы заң жобасын ұсынды. Депутат Аттье Куикен (Еңбек партиясы) 2019 жылдың қыркүйегінде (Ван Лаар кеткеннен кейін) заң жобасын өз мойнына алды, ал депутат Джессика ван Эйс (Демократтар 66) Куикен мен Дик Фаберге қосылды. Айдың соңында Мемлекеттік кеңестің консультативтік бөлімі заң жобасының мәтіні әлі де тым бұлыңғыр екенін және ол қандай мәселелерді шешуге бағытталғанын және оны қалай шешетінін нақтыламағанын мәлімдеді; сондай-ақ, заң жобасындағы "саңыраулар мәдениеті" де заңмен мойындалуы керек пе және егер солай болса, бұл терминнің мағынасы қандай екенін сұрады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияның ым тілі 2006 жылғы 6 сәуірде Жаңа Зеландия Парламенті заңды қабылдаған кезде ағылшын және маори тілдерімен бірге елдің үшінші ресми тілі мәртебесіне ие болды. 2-бөлім, 6-тармақ: Жаңа Зеландияның ым тілі Жаңа Зеландияның ресми тілі деп жарияланады.

Солтүстік Македония

Македонияның қол тілі "адамдар арасындағы қарым-қатынастың табиғи жолы" ретінде ресми түрде мойындалған және Солтүстік Македонияда кез келген адам оны оқуға мүмкіндік беретін заңмен реттеледі. Сондай-ақ, заң бойынша қажет болған жағдайда аудармашы алу құқығы да қамтамасыз етіледі.

Солтүстік Ирландия

Британдық және ирландтық қол тілдері 2004 жылы Солтүстік Ирландия кеңсесі тарапынан ресми тілдер деп мойындалды.

Норвегия

Норвегия тілдік қатынас жүйесі білім беруде заңмен мойындалған.

Папуа - Жаңа Гвинея

2015 жылдың мамыр айында Папуа-Жаңа Гвинеяның қол тілі елдің төртінші мемлекеттік тілі ретінде бекітілді.

Филиппин

Республикалық заңның 3-бабы № 11106 Филиппин тілінің қол тілін елдің ұлттық қол тілі деп жариялады, оны саңыр адамдармен байланыстағы барлық мәмілелерде ресми коммуникация құралы ретінде, сондай-ақ саңыр балалар біліміндегі оқыту тілі ретінде тану, қолдау және дамыту қажеттігін белгіледі.

Перу

Перу 21 мамыр күні ресми газетте жарияланған заң арқылы Перудің қол тілін елдің ұлттық қол тілі деп ресми түрде мойындады. (Diario Oficial El Peruano)

Португалия

Бап. 74, 2 (h): Білім беру саясатын іске асыру барысында мемлекет португал тілінің қол тілін мәдениеттің бір бөлігі ретінде, сондай-ақ білім беруге қол жеткізу және тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету құралы ретінде қорғауға және дамытуға міндетті.

Ресей

Ресей тілдік белгілер тілі (Русский жестовый язык) заңдық тұрғыдан толық мойындалмаған. Федералдық «Мүгедектерді қорғау туралы» заң бойынша, ол тек жеке адамдар арасындағы қарым-қатынас үшін қолданылатын тіл ретінде қарастырылады; мемлекеттік қолдау көрсетілмейді.

Словакия

1995 жылы заңмен словак тілдік есімдер мойындалды.

Оңтүстік Африка

2023 жылға дейін Оңтүстік Африканың қол тілі (SASL) елдің конституциясында ресми тіл ретінде арнайы танылмаған. "Кол тілі" деген сөз жалпылама қолданылады. 2009 жылдың 13 қарашасында Конституциялық комиссия SASL-ді Оңтүстік Африканың 12-ші ресми тіліне дейін көтеру мүмкіндігін қарастыру үшін отырыс өткізді. 2022 жылдың мамыр айында SASL-ді ресми тіл етіп бекітуге бағытталған 18-ші конституциялық түзету жобасы халық пікіріне ұсынылды. 2023 жылдың мамыр айында жоба парламентте дауысқа салынып, 2023 жылдың 19 шілдесінде заңға қол қойылды.

Оңтүстік Корея

2015 жылдың 31 желтоқсанында Оңтүстік Корея Ұлттық Ассамблеясы корей тілдерінің бірі ретінде корей тілінің қол тілін мойындау туралы заң қабылдады.

Валенсия

13,4-бап: Generalitat саңырау адамдардың қол тілін (білім беруде қолданылады) қорғау және құрметпен пайдалануды қамтамасыз етеді. Перл ханым 2007 жылдың маусым айында болғанын айтты.

Шри-Ланка

2010 жылдың 23 қыркүйегіндегі хабарлама бойынша, Шри-Ланканың қол тілі ресми түрде мойындалды.

Тайланд

Тай тілінің "Таиландтағы саңыра адамдардың ұлттық тілі" ретінде танылуы 1999 жылғы 17 тамызда Тай үкіметі атынан Білім беру жөніндегі тұрақты хатшы қол қойған қаулымен бекітілді. Бұл қаулы саңыра адамдардың үйде және мектепте осы тілді үйрену құқығын растады.

Түркия

Түрік тілінің қол тілі естімейтін қауымдастығы тарапынан қолданылады. 2005 жылдың 1 шілдесінде Түркияның Ұлы Ұлттық Мәжілісі мүгедектерге қатысты жаңартылған Заңды (№ 5378) қабылдады, онда қол тіліне сілтеме жасалған. № 15 Заңға сәйкес, естімейтін балаларды оқытуда қол тілі қолданылуға тиіс; № 30 Заң естімейтін адамдарға қол тілімен аударма беруді талап етеді. Парламентте бірыңғай қол тілін әзірлеу мәселесі талқыланды.

Уганда

1995 жылдың 8 қазанында Уганда есту қабілеті бұзылғандар үшін ым тілінің дамуын қолдайтын жаңа конституцияны қабылдады. Уганданың нақты ым тілі көрсетілмеген. 25 жастағы Алекс Ндеези 2000 жылдан 2014 жылға дейін Уганданың Саңыралар ұлттық қауымдастығының атқарушы директоры болып жұмыс істеді және 1996 жылы парламентке сайланды.

Америка Құрама Штаттары

Федералды үкімет ешқандай тілді, ауызша айтылатын немесе қол тілінде жазылатын тілді, ресми тіл деп мойындамайды. Дегенмен, АҚШ-тың бірнеше университеті шетел тіліне қойылатын талаптарды орындау үшін американдық қол тілі бойынша кредиттерді қабылдайды. Кейбір штаттарда американдық қол тілін оқу орта мектепте шет тілі кредитіне санауға болады. 2015 жылы Калифорния алғашқы тілі қол тілі болатын балалардың тіл дамуына қатысты нұсқаулықтарды заңмен бекіткен АҚШ штаты болды.

Уругвай

Уругвайда "ресми" тілдер болмаса да, 2001 жылдың 10 шілдесінде уругвайлық қол тілі (lang es немесе LSU) саңыр адамдардың тілі ретінде заңды түрде мойындалды. 2008 жылғы 18.437 заңда (Ley General de Educación, 12 желтоқсан 2008), LSU (уругвайлық испан және уругвайлық португал тілдерімен қатар) уругвайлық азаматтардың туған тілі деп есептеледі. Білім берудегі тіл саясаты комиссиясының (Public Education Language Policy Commission, Administración Nacional de Educación Pública немесе ANEP) саяси құжаттарында LSU-ны саңыр балалар білімінің басты тілі деп қарастыру ұсынылады.

Венесуэла

Венесуэланың қол тілі 1999 жылдың 12 қарашасында елдің конституциясында мойындалды.

Қазақстан

Зимбабвелік қол тілдері, «бір қол тілі» ретінде топтастырылған, 2013 жылғы Зимбабве Конституциясында Зимбабведің он алты «ресми мойындалған тілінің» бірі ретінде мойындалған.