Нигериялық ақын және драматург Джон Пеппер Кларк (1935-2020)

Кіріспе

Нигериялық ақын және драматург (1935–2020)

Джон Пеппер Кларк Бекедеремо (6 сәуір 1935 – 13 қазан 2020) – нигериялық ақын және драматург, ол J. P. Clark және John Pepper Clark аттарымен де жарияланған.

Өмір

Нигерияның Киагбодо қаласында ижау әкесі мен урхобо анасының отбасында дүниеге келген Кларк бастауыш білімін Буруту аудандық әкімшілігінің (бұрынғы Батыс Ижау) Окрика қаласындағы (Офинибеня Ама) мектебінде және Угеллидегі беделді үкіметтік колледжде алды. Ал ағылшын тілі бойынша бакалавр дәрежесін Ибадан университетінде бітірді, онда «Beacon» және «The Horn» сияқты әртүрлі журналдардың редакторы болды. 1960 жылы Ибадан университетін бітіргеннен кейін Нигерияның батыс аймағындағы Ақпарат министрлігінде ақпарат қызметкері, «Daily Express» газетінің бөлім редакторы және Ибадан университетінің Африка зерттеулер институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Ол Лагос университетінде ағылшын тілі профессоры қызметін бірнеше жыл атқарды және 1980 жылы зейнеткерлікке шықты. Лагос университетінде оқыған кезінде «Black Orpheus» әдеби журналының редакциялық алқа мүшесі болды. 1982 жылы әйелі Эбун Одутоламен бірге (Лагос университетінің Мәдениет зерттеулер орталығының профессоры және бұрынғы директоры) Лагоста PEC Репертуарлық театрын құрды. Көп саяхат жасаған Кларк АҚШ-тағы Йель және Веслиан университеттері сияқты бірнеше жоғары оқу орындарында қонақ профессор болып жұмыс істеді. – грек классикалық үлгіде жазылған трагедия, онда басты кейіпкер Зифаның әлсіздігі оның әйелі Эбиере мен інісі Тонеге заңсыз махаббатқа түсуіне себеп болады, бұл өз-өзіне қол жұмсаумен аяқталады. Бұл пьесаға «Маскарад» (1964) атты жалғасы жазылды, онда Дибиридің ашуы оның сүйіктісі Туфаның өлімімен аяқталады. Басқа шығармалары: «Кереңге» (1964), онда төрт адам Нигер өзенімен ағаш кемеде мүжілген күйде келеді. «Озиди» (1966) – ижау халқының эпикалық драмасының жазбасы. «Кеме» (1981) – Нгибилебири тарихын баяндайтын драма. «Әйелдер көтерілісі» (1991) – Нигер дельтасындағы қауымның тарихы, ол жерінде мұнай компаниясы бұрғылау жұмыстарын жүргізгені үшін сыйақы алды; ақшаны қалай бөлу керек – ақсақалдар, ерлер және әйелдер арасында – қалада революцияның отын тұтандырады. Оның пьесалары грек классикалық үлгісіне (әсіресе ертедегілеріне) тым көп сүйенгені, құрылымының әлсіздігі және сахналық құралдардың шынайы болмауы (мысалы, «Кереңгедегі» кеменің ыдырауы) үшін сынға ұшырағанымен, оның жақтастары олардың поэтикалық сапасымен және графикалық бейнелер арқылы шетелдік пен жергіліктіні біріктіру арқылы көрерменді ойландыратынын және қызықтыратынын айтады.

Born in Kiagbodo, Nigeria, to an Ijaw father and Urhobo mother, Clark received his early education at the Native Authority School, Okrika (Ofinibenya Ama), in Burutu LGA (then Western Ijaw) and the prestigious Government College in Ughelli, and his BA degree in English at the University of Ibadan, where he edited various magazines, including the Beacon and The Horn. Upon graduation from Ibadan in 1960, he worked as an information officer in the Ministry of Information, in the old Western Region of Nigeria, as features editor of the Daily Express, and as a research fellow at the Institute of African Studies, University of Ibadan. He served for several years as a professor of English at the University of Lagos, a position from which he retired in 1980. While at the University of Lagos he was co editor of the literary magazine Black Orpheus. In 1982, along with his wife Ebun Odutola (a professor and former director of the Centre for Cultural Studies at the University of Lagos), he founded the PEC Repertory Theatre in Lagos. A widely travelled man, Clark held visiting professorial appointments at several institutions of higher learning, including Yale and Wesleyan University in the United States. – a tragedy cast in the Greek classical mode in which the impotence of Zifa, the protagonist, causes his wife Ebiere and his brother Tonye to indulge in an illicit love relationship that results in suicide. This play was followed by a sequel, The Masquerade (1964), in which Dibiri's rage culminates in the death of his suitor Tufa. Other works include:
The Raft (1964), in which four men drift helplessly down the Niger aboard a log raft. Ozidi (1966), a transcription of a performance of an epic drama of the Ijaw people. The Boat (1981), a prose drama that documents Ngbilebiri history. The Wives' Revolt (1991), the story of a Niger Delta community that received a payout from an oil firm drilling in its land; how the money is to be shared – between elders, men and women – eventually stokes the flame of revolution in the town. Although his plays have been criticized for leaning too much on the Greek classical mode (especially the early ones), for their thinness of structure and for unrealistic stage devices (such as the disintegration of the raft on the stage in The Raft), his defenders argue that they challenge and engage the audience with their poetic quality and their uniting of the foreign and the local through graphic imagery.

Басқа жұмыстар

Кларктың басқа жанрларға қосқан үлесіне Озиди Саганың (1977) аудармасы кіреді, бұл Ижау халқының ауызша әдеби эпосы, оны жергілікті жерде орындауға әдетте жеті күн кетеді. Сондай-ақ, оның «Шекспирдің мысалы» (Эванстон: Норт-Уэстерн Университет Пресс, 1970) атты сын тұжырымдамасы бар, онда ол поэзия мен драма туралы эстетикалық көзқарастарын білдіреді, сонымен қатар «Daily Express», «Daily Times» және басқа газеттердегі журналистік очерктері де бар. Ол сондай-ақ, американдық қоғам мен оның құндылықтарын сынаған «Америка, олардың Америкасы» (Deutsch, 1964; Heinemann African Writers Series No. 50, 1969) атты даулы саяхатнаманың авторы. 2011 жылдың 6 желтоқсанында профессор Джон Пеппер Кларк Бекедеремоның өмірі мен мансабын құрметтеу мақсатында Лагос моторлық қайық клубында, Аволово жолы, Икойиде драматург Феми Ософисан жазған «Дж. П. Кларк: Саяхат» кітабының тұсаукесері өтті. Бұл кітап Африка поэзиясының негізгі күшіне арналған толыққанды биография болып табылады. Тұсаукесерге «әдеби ортаның кімдері кімдері» деп айтуға болатын адамдар қатысты, олардың ішінде Нобель сыйлығының лауреаты Вул Сойинка да болды. 2015 жылы Вул Адедоин басшылығымен Нигерияның жас жазушылар қоғамы Кларктың шығармаларын насихаттау және оқу мақсатында JP Clark әдеби қоғамын құрды.

Өлім

Кларктың қазасы 2020 жылдың 13 қазанында хабарланды.