Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы салық салудың жалпы шолуы

Жаңа Зеландиядағы салықтарды ұлттық деңгейде Жаңа Зеландия Үкіметі атынан Ішкі кіріс департаменті (IRD) жинайды. Ұлттық салықтар жеке және кәсіпкерлік табысқа, сондай-ақ тауарлар мен қызметтерді ұсынуға салынады. Капиталдық табыс салығы шектеулі жағдайларда қолданылады, мысалы, сатып алынғаннан кейін 10 жыл ішінде сатылған кейбір жалдамалық мүліктерге. Патенттік құқықтарды сатудан түскен пайда сияқты кейбір "табыстар" табыс ретінде қарастырылады. Табыс салығы белгілі жағдайларда, әсіресе спекуляциялық мәмілелерде мүлік операцияларына қолданылады. Қазіргі уақытта жер салығы жоқ, бірақ жергілікті мүлік салығын (төлемдерді) жергілікті билік органдары басқарады және жинайды. Кейбір тауарлар мен қызметтерге акциз немесе баж сияқты арнайы салық салынады, мысалы, алкогольге акциз немесе ойынға баж. Бұл деректерді Жаңа Зеландия кеден қызметі сияқты бірнеше мемлекеттік органдар жинайды. Әлеуметтік қамсыздандыру (жалақы) салығы жоқ. Жаңа Зеландия 1980 жылдары салық реформасының ауқымды бағдарламасын өткізді. Табыс салығының ең жоғарғы шегі 66%-дан 33%-ға дейін төмендетілді (2000 жылғы сәуірде 39%-ға, 2009 жылғы сәуірде 38%-ға, 2010 жылғы 1 қазанда 33%-ға және 2021 жылғы сәуірде 39%-ға өзгертілді), ал корпоративтік табыс салығы 48%-дан 28%-ға дейін төмендетілді (2008 жылы 30%-ға, 2010 жылғы 1 қазанда 28%-ға өзгертілді). Тауарлар мен қызметтер салығы енгізілді, бастапқыда 10% (кейін 12,5%, қазір 15%, 2010 жылғы 1 қазаннан бастап). Жер салығы 1992 жылы жойылды. Жаңа Зеландияда салық реформасы жалғасуда. Көтерілетін мәселелер:
кәсіпкерлік салықтары және олардың Жаңа Зеландия компанияларының өнімділігі мен бәсекеге қабілеттілігіне әсері
инвестициялық табыстың түрлі түрлерін қарастырудағы айырмашылықтар
халықаралық салық ережелері

Жеке табыс салығы

Жаңа Зеландия тұрғындары әлемнің кез келген жеріндегі салық салынатын табыстары үшін салық төлеуге жауапты.

Тарих

Жаңа Зеландияда табыс салығы 1891 жылы Либералдық үкімет тарапынан енгізілді. Мемлекеттік кірістердің көп бөлігі кедендік баждар, жер, мұра және марка салығынан түсті. 1914 жылға қарай ең жоғары салық ставкасы 6,67%-ға жетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде табыс салығынан түсетін кірістер күрт өсті, кедендік баждардың орнына салықтың ең ірі көзіне айналды. Бірақ, 700 000 ересек тұрғынның ішінде тек 12 000 адам ғана 300 фунт стерлингтен жоғары табыс тауып, салық төледі. 1921 жылы ең жоғары ставка 43,75% болды. 1920 жылдары салық ставкалары төмендетілді, ал 1930 жылы ең жоғары табыс салығы 29,25%-ға дейін төмендетілді, сондай-ақ шекті сома жылдық табыстың 260 фунтына дейін төмендетілді. 1939 жылға қарай, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, ең жоғары ставка 42,9% құрады. Соғыс кезінде ең жоғары ставка 90%-ға дейін өсті. 1940 жылдардың соңында ол 76,5%-ға дейін төмендеді. Жұмысшы табысының көп бөлігі табыс салығынан босатылды. 1982 жылы ең жоғары ставка 60% болды, бірақ сол жылы Роберт Малдунның Ұлттық үкіметі оны 66%-ға дейін көтерді. Дэвид Ланге премьер-министр және Роджер Дуглас қаржы министрі болған Төртінші Лейбористік үкімет 1986 жылы тауарлар мен қызметтер салығын енгізді, содан кейін 1988 жылы ең жоғары табыс салығы ставкасын 66%-дан 48%-ға, ал 1989 жылы 33%-ға дейін төмендетті. Бесінші Лейбористік үкімет 2000 жылы оны 39%-ға дейін көтерді. Джон Кейдің Ұлттық үкіметі оны қайтадан төмендетті, ал 2022 жылы Лейбористік үкімет 39% ставкасын қайта енгізді. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, Жаңа Зеландия үкіметінің 72,5 миллиард долларлық негізгі кірісінің 29,8 миллиард доллары (41%) жеке тұлғалардың табыс салығынан түсті.

Салық ставкалары

Табыс салығы кез келген салық жылындағы табыс деңгейіне қарай өзгеріп отырады (жеке тұлғалардың салық жылы 1 сәуірден 31 наурызға дейін жалғасады).

2021 жыл

Табыс салығының ставкасы Тиімді салық ставкасы Макс. салық сомасы жиынтық салық $0 – $14,000 10.5% 10.5% $1,470 $1,470 $14,001 – $48,000 17.5% 10.5 15.5% $5,950 $7,420 $48,001 – $70,000 30% 15.5 20.0% $6,600 $14,020 $70,001 – $180,000 33% 20.0 28.0% $36,300 $50,320 $180,001 – 39% 28.0 39.0% $50,320 + 39% Ескерту жоқ 45% 45%

Табысқа салық әр салықтық диапазонға түсетін сомаға қарай салынады. Мысалы, 70 000 доллар тапқан адам 70 000 доллардың барлығына емес, 48 001 доллардан 70 000 долларға дейінгі соманың 30% ғана төлейді. Осылайша, осы нақты табыс үшін тиісті табыс салығы 14 020 долларға дейін жинақталады, бұл жалпы соманың 20,02% құрайды. Ставкалар 2021 жылдың 1 сәуірінен 2022 жылдың 31 наурызына дейінгі салық жылына арналған және M салық кодексіне (студенттік кредитсіз негізгі табыс) негізделген, сондай-ақ ACC табыс алушылардың төлемдерін қамтымайды. 2022 жылдың 1 сәуірінен 2023 жылдың 31 наурызына дейінгі кезеңдегі табыс алушылар төлемі (ҚҚС-ты қоса) 1,46% ($100-ға 1,46 доллар).

Салықтық кредиттер

Төленетін салық сомасын салық жеңілдіктерін пайдалану арқылы азайтуға болады, мысалы, қайырымдылық көмектері, үй шаруашылығы қызметкерлері, тәуелсіз табыс табушылар және жалақы төлеу арқылы жасалған қайырымдылықтар үшін. 2013 жылдың 1 сәуірінен бастап 9 880 доллардан кем табысқа және балаларға берілетін жеңілдіктер жойылды.

Қайнар көзде шегерілген салық

Көп жағдайда жұмыс берушілер жеке тұлғаға төленетін жалақы мен еңбекақыдан тиісті мөлшерде табыс салығын шегеріп алады. Бұл «төлеген сайын салық төлеу» деп аталатын жүйе, ол 1958 жылы енгізілген, ал оған дейін қызметкерлер жыл сайын салық төлейтін. Сонымен қатар, банктер және басқа да қаржы институттары пайыздар мен дивидендтерден табыс алынған кезде тиісті мөлшерде табыс салығын шегереді. Бұл ұстап алынатын салық резиденттік салық (RWT) немесе резидент емес салық (NRWT) деп аталады, бұл несие берушінің статусына байланысты; NRWT жоғары ставка бойынша алынады. Әр салық жылының соңында, табыс салығының дұрыс сомасын төлемеген жеке тұлғалар жеке салықтық есепті ұсынуға міндетті, бұл IRD-ге жыл ішінде төленген салықтың кем немесе артық төленгенін есептеуге мүмкіндік береді.

ACC табыс алушының төлемақысы

Барлық қызметкерлер жұмысқа байланысты емес жарақаттардың шығындарын жабу үшін табыс салығы төлейді. Бұл төлемді Аварияларды өтеу корпорациясы (ACC) атынан Ішкі кірістер органы жинайды. Табыс салығы жалақыдан, жалақысынан және ҚЕАЖ-ға жататын басқа да табыстардан, мысалы, қосымша жұмыс уақытынан, сыйлықтардан немесе демалыс ақысынан төленеді. 2017 жылдың 1 сәуірінен 2018 жылдың 31 наурызына дейінгі кезең үшін төлем мөлшері 1,39% құрайды. Бұл төлем 124 053 долларға дейінгі табысқа қолданылады.

Капиталды пайдаға салынатын салық

Жаңа Зеландияда капиталдан алынатын пайдаға салық жоқ. Бірақ, белгілі бір кезең ішінде жиі акция саудасы жасаудан немесе инвестициялық мүлікті сатып алудан және сатудан түскен табыс кіріс ретінде қарастырылады (және оған табыс салығы салынады).

Кәсіпкерлік табыс салығы

Жаңа Зеландиядағы кәсіпорындар кез келген салық жылында тапқан таза табысына табыс салығын төлейді. Көптеген кәсіпорындар үшін салық жылы 1 сәуірден 31 наурызға дейін жалғасады, бірақ кәсіпорындар бұл мерзімді өзгерту үшін IRD-ге өтініш бере алады. Алдын ала салық төлеуші – өткен қаржы жылында 5000 доллардан астам қалдық табыс салығы болған жеке тұлға немесе компания. COVID-19 пандемиясының салдарынан 2021 салық жылынан бастап алдын ала салық шегі 2500 доллардан 5000 долларға дейін көтерілді. Бұл, егер ағымдағы алдын ала салық төлеушілердің төлемдері 5000 доллардан кем болса, олар алдын ала салық төлеуге міндетті емес дегенді білдіреді. Алдын ала салық төлеудің үш жолы бар: стандартты әдіс, бағалау әдісі және ҚҚС коэффициенті. Стандартты әдіс бойынша алдын ала салық төлеушілер жыл бойына үш алдын ала салық төлемін өткен жылғы салық міндеттемелеріне сүйене отырып жасайды. Стандартты әдіс – ең көп қолданылатын әдіс. Дегенмен, алдын ала салық төлеуші өз төлемдерін бағалауды таңдай алады. Бағалау бизнес иесіне бизнестің өнімділігіне байланысты аз немесе көп салық төлеуге мүмкіндік береді. Төлем жетіспесе, пайыз төленеді, ал артық төленген сомаға пайыз есептелмейді, сондықтан пайданы дәл бағалау маңызды. Жыл соңында кәсіпорын салық декларациясын ұсынады (салық жылы 31 наурызда аяқталатын кәсіпорындар үшін келесі 7 шілдеге дейін), содан кейін жетіспейтін немесе артық төленген сома есептеледі. 2003 жылы салықты жинақтау енгізілді, бұл алдын ала салық төлемдерін бағалаумен байланысты алаңдаушылықты азайтуға бағытталған. Ол кәсіпорындарға төлемдерін біріктіруге мүмкіндік береді, соның арқасында кейбіреулердің төлем жетіспеушілігін басқаларының артық төлемдерімен өтеуге болады, бұл төленетін/алатын пайызды азайтуға/көбейтуге мүмкіндік береді. Компаниялар табысқа 28% табыс салығын төлейді. Бизнес ретінде жұмыс істейтін жеке тұлғаларға арналған салық ставкалары (яғни, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар) жалдамалы қызметкерлер үшін қолданылатын салық ставкаларымен бірдей. (Жоғарыдағы жеке салық ставкаларына қараңыз).

Тауарлар мен көрсетілетін қызметтер салығы

Тауарлар мен қызметтер салығы (GST) – 1986 жылы Жаңа Зеландияда енгізілген жанама салық. Бұл Жаңа Зеландияның салық саясатындағы маңызды өзгеріс болды, себебі осыған дейін мемлекеттік кірістің басым бөлігі тікелей салықтар арқылы түсетін. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, ЖСТ Жаңа Зеландия үкіметінің негізгі кірісінің 24% құрайды. Жаңа Зеландияда сатылатын көптеген тауарлар мен қызметтерге 15% салық ставкасы қолданылады. Басты ерекшеліктер – қаржылық қызметтер (мысалы, банк және өмірге сақтандыру) және тауарлар мен қызметтерді шетелге экспорттау. Кез келген кәсіпкерлік жылына 60 000 доллардан астам (немесе одан асып түсуі мүмкін) айналымға ие болған жағдайда ЖСТ-ге тіркелуге міндетті. Тіркелгеннен кейін, кәсіпкерлік өндірген барлық тауарлар мен қызметтерге ЖСТ қосады және сатып алған тауарлар мен қызметтер үшін төленген ЖСТ сомасын қайтарып ала алады.

Қосымша табыс салығы

Жұмыс берушілер қызметкерлеріне жалақыдан өзге берілетін жәрдемақылар (мысалы, автокөліктер немесе арзан пайыздық қарыздар) үшін қосымша жәрдемақы салығын төлеуге жауапты. Қосымша жәрдемақы салығын есептеудің бірнеше тәсілі бар, оның ішінде барлық берілген жәрдемақылар бойынша 49,25% бір реттік ставка төлеу мүмкіндігі де қарастырылған.

Акциздік салықтар

Акциз алкогольдік өнімдерге, темекі өнімдеріне және кейбір жанармай түрлеріне салынады.

Жер салығы

Жаңа Зеландия «жер салығы» мен «мүлік салығы» арасында ажырату жасайды. Мүлік салығының дәстүрлі түсінігінде, жақсарту құны мен жер құнына бірдей ставка қолданылуы мүмкін. Таза жер салығы жақсарту құнын салық салудан толығымен босатады және тек жер құнына ғана салық салады. Градиенттік, екі тарифтік немесе бөлінген ставкалы мүлік салығы жақсарту құнына басқа ставка қолданады. «Жер салығын бағалау» термині оның таза және ішінара нысандарын білдіру үшін қолданылады. Теориялық тұрғыдан алғанда, мүлік салығы табыс салығының орнына қолданылады, мүліктің белгілі бір деңгейінің иесінің салықты тұрақты төлеуге қабілеттілігін дұрыс немесе бұрыс деп есептейді. Ал жер салығы жердің өзіне – оның сирек болуын, жылжымауын және адам қызметі үшін маңыздылығын ескере отырып қолданылады. 1992 жылдың 31 наурызынан бастап күшіне енген Жер салығын жою туралы заң (1990) Жаңа Зеландиядағы жер салығын жойды, бірақ жер салығы Жаңа Зеландиялықтарға 1878 жылғы Жер салығы заңы арқылы салынған ең алғашқы тікелей салық болды. Келесі жылы Мүлік салығы енгізілді (1879 жылғы Мүлік салығы заңына сәйкес). Алғаш қабылданғанда, ол фунттың бір пеннисін (яғни 1/240 немесе 0,4%) құрады, бірақ 500 фунттық үлкен босату қолданылды, бұл көптеген адамдарды салықтан босатты. Жер салығы бастапқыда мемлекеттік кірістердің маңызды бөлігін құрады. 1895 жылы ол мемлекет алған жер және табыс салығынан түскен кірістің 76%-ын құрады. 1960 жылы жер салығы тікелей салық кірісінің 6%-ын құрады, ал 1967 жылы жер салығын жоюды ұсынатын есепте Окленд есепшісі Льюис Росс төрағалық еткен комитет мемлекеттік кірістің барлық кірістің 0,5%-ы ғана жер салығынан түсетінін атап өтті. Үкімет Росс ұсынысы бойынша жер салығын жою туралы шешім қабылдамады. 1982 жылы жердің жалпы құнының тек 5%-ы салық салынды, ал жер салығы жергілікті билік органдарының мүлік салығына ұқсас болғандықтан, екі еселенгені саналды, мүлік салығы (тарифтер) 2001 жылы жергілікті биліктің кірісінің 57%-ын құрады. 1984 жылы сайланған Лейбористік үкімет барлық нысандағы капиталға салынатын салықтардан бас тартты, ал 1990 жылы Парламент Жер салығын жою туралы заңды (1990) қабылдап, Жаңа Зеландияның орталық үкіметінің жерге салық салу тарихын аяқтады. Кейінгі LVT талқылаулары ешқандай өзгеріс әкелмеді.