Кіріспе

Қылмыстық талдау – қылмыс пен тәртіпсіздіктің үлгілері мен тенденцияларын анықтау және талдау үшін жүйелі талдауды қамтитын құқық қорғау функциясы. Үлгілер туралы ақпарат құқық қорғау органдарына ресурстарды тиімдірек жұмылдыруға, ал детективтерге күдіктілерді анықтауға және қолға түсіруге көмектеседі. Қылмыстық талдау қылмыс мәселелеріне шешімдер табуда және қылмыстың алдын алу стратегияларын әзірлеуде де маңызды рөл атқарады. Қылмыстық талдау процесіне сандық әлеуметтік ғылымдар деректерін талдау әдістері кіреді, бірақ полиция есептерінің мәтіндерін қарастыру сияқты сапалық әдістер де қолданылады.

Функциялар

Қылмысты талдау тактикалық, операциялық және стратегиялық деңгейлерде де жүзеге асырылуы мүмкін. Қылмысты талдаушылар қылмыстар, қамаулар және полицияға келіп түскен шақырулар бойынша есептерді зерттейді, жаңа үлгілерді, серияларды және тенденцияларды мүмкіндігінше жылдам анықтауға тырысады. Олар осы құбылыстарды барлық қатысты факторлар бойынша талдайды, кейде болашақ оқиғаларды болжайды немесе күтеді және өздерінің ведомстволарына хабарламалар, есептер мен ескертулер жібереді. Содан кейін олар полиция органдарымен бірлесіп қылмыс пен тәртіпсіздікке қарсы тиімді стратегиялар мен тактикаларды әзірлейді. Қылмысты талдаушылардың басқа да міндеттеріне сұраныс бойынша статистикалық мәліметтерді, деректерді сұрауларды немесе карталарды дайындау; учаскелік және ауысымдық конфигурацияларды талдау; қоғамдық немесе сот отырыстары үшін ақпарат дайындау; халық пен баспасөздің сұрақтарына жауап беру; және полиция бөлімінің CompStat процесіне деректер мен ақпараттық қолдау көрсету кіреді. Қылмыстың белгілі бір үлгіге немесе жаңа үлгіге сәйкес келетінін анықтау – қылмысты талдаушылардың, детективтердің немесе кіші бөлімшелердегі полиция қызметкерлерінің немесе олардың орынбасарларының көбінесе күшті жұмысы. Олар қылмысты болжау, күту және алдын алу үшін қағаздар мен дәлелдерді қолмен қарап шығуы керек. АҚШ Әділет министрлігі мен Ұлттық Әділет институты жақында «болжамды полиция» бағдарламасын қолдау үшін бастамалар іске қосты, бұл эмпирикалық, деректерге негізделген тәсіл. Дегенмен, жеке адам немесе топ жасаған қылмыстың нақты үлгілерін анықтау (қылмыс сериясы) әлі де қолмен атқарылатын жұмыс болып табылады. MIT докторанты Тоң Ванг, Кембридж (Массачусетс штаты) Полиция департаментінің лейтенанты Дэниел Вагнер, полиция департаментінің қылмысты талдаушысы Рич Севиери және MIT Sloan School of Management статистикасының профессоры, сондай-ақ «Қылмыстың үлгілерін анықтауды үйрену» кітабының авторларының бірі Синтия Рудин «Серияны табушы» деп аталатын машиналық оқыту әдісін жасады, ол полицияға қылмыс серияларын уақыттың аз бөлігінде анықтауға көмектеседі. Серияны табушы қылмыстың үлгісін екі немесе одан көп қылмыстың бастапқы нүктесінен өсіреді. Кембридж полициясында әлемдегі ең көне қылмысты талдау бөлімшелерінің бірі бар және олардың тарихи деректері Серияны табушыны үй-жайларды бұзу үлгілерін анықтау үшін оқытуға пайдаланылды. Алгоритм операциялық тәсілді (MO) құруға тырысады. Операциялық тәсіл – қылмыскердің мінез-құлқының жиынтығы және үлгіні сипаттауға қолданылатын мінез-құлқының түрі. Ұрлық туралы мәліметтерге кіру жолдары (алдыңғы есік, терезелер және т.б.), апта күні, мүліктің сипаттамалары (пәтер, үй) және басқа да бұзушылықтарға географиялық жақындық кіреді. Тоғыз белгілі қылмыс сериясын пайдалану арқылы Серияны табушы осы үлгілердегі қылмыстардың көп бөлігін қалпына келтірді және тоғыз қосымша қылмысты анықтады. Машиналық оқыту – болжамды полиция үшін өте құнды құрал. Егер үлгілер анықталса, полиция оларды дереу тоқтатуға тырысады. Мұндай құралдарсыз үлгіні табу үшін деректер базасын қарау апталар, тіпті жылдарға созылуы мүмкін. Серияны табушы болжамды полицияның өте қиын мәселесіне маңызды деректерге негізделген тәсіл ұсынады. Бұл – қылмыс сериясын автоматтандырылған оқытудың алғашқы математикалық негізделген тәсілі. Әлеуметтік-демографиялық мәліметтер, кеңістіктік және уақыттық ақпаратпен бірге, қылмысты талдаушылар өздерінің юрисдикциясында не болып жатқанын түсіну үшін зерттейтін аспектілер. Қылмысты талдау деректерді өндіру, қылмысты карталау, статистика, зерттеу әдістері, үстелдік басылымдар, кестелер, презентация дағдылары, сыншыл ойлау және қылмыстық мінез-құлықты жақсы түсінуді қамтиды. Осыған орай, қылмысты талдаушы – ақпараттық жүйелер маманы, статистик, зерттеуші, криминолог, журналист және жергілікті полиция бөлімінің жоспарлаушысының біріккен рөлін атқарады.

Кәсібі

Қылмыстық талдаушылар құқық қорғау органдарының барлық деңгейлерінде жұмыс істейді, көбінесе азаматтық мамандар ретінде, ал кейбір мекемелер қылмыс талдау лауазымына ант берген полиция қызметкерлерін тағайындайды. АҚШ-та қылмыс талдаушылардың көпшілігі қалалық немесе округтік полиция бөлімдерінде қызмет етеді. АҚШ-тан басқа елдерде қылмысты талдау көбінесе «ақпараттық талдау» немесе «қылмыстық ақпараттық талдау» деп аталады, бірақ АҚШ-та бұл термин әдетте құқық қорғаудың басқа саласына қатысты деп түсініледі. Көптеген орта және ірі жергілікті құқық қорғау органдарының арнайы қылмыстық талдау бөлімшелері бар, ал көптеген кішігірім аумақтарда (мысалы, шағын қалалар) қылмыстық талдау немесе құқық қорғаудың басқа да ерекше салалары бойынша маманданбаған, бірнеше ғана полиция қызметкерінен тұратын полиция күштері болуы мүмкін. Қылмыстық талдау мамандығы кем дегенде 1960 жылдардан бері қалыптасқан (дегенмен, оның ең маңызды функциялары ежелгі заманнан бері орындалып келген болуы мүмкін). Ең алғашқы сілтеме О.У.Уилсонның 1963 жылғы «Полиция әкімшілігі» басылымында кездеседі. Бастапқыда тек ірі қалалық мекемелерде ғана болған бұл мамандық 1970 жылдары Заң қорғауға көмек көрсету басқармасының (LEAA) қаржылық қолдауы арқасында дамыды. Осы онжылдықта мамандықтың алғашқы стандартталған нұсқаулықтары пайда бола бастады. 1980 жылдары қаржыландырудың жетіспеушілігінен кейін, 1990 жылдары компьютерлік революция, АҚШ Әділет министрлігінің COPS кеңсесінен жаңа қаржыландыру, бірнеше кәсіби қауымдастықтардың құрылуы және федералды қаржыландырылатын оқу бағдарламалары, сондай-ақ полиция департаменттеріндегі қоғамдық полиция және мәселелерге бағытталған полицияға жаңа назар аудару арқасында қылмыстық талдау саласы күрт өзгереді. Қылмыстық талдаушының жұмысы туралы жиі кездесетін жаңылыс пікір – олар қылмыс орындарына тергеу жүргізуге барады; бұл криминалистің, сот-сараптамалық дәлелдерді жинаудың немесе қылмыстарды тергейтін детективтің жұмысы.

Ұлыбритания

Қылмыстық (және қылмыстық барлау) талдау Ұлыбританияда Ұлттық барлау моделімен, Полиция басшылары қауымдастығының (ACPO) іс-әрекет кодексімен реттеледі, ол осы салаға ортақ тәсілді белгілейді. Бұл 2000 жылы Ұлттық қылмыстық барлау қызметі (NCIS, қазір Ұлттық қылмыс агенттігінің (NCA) құрамында) және ACPO қабылдаған, Ұлыбритания полиция күштері үшін міндетті талапқа айналды. Ұлыбританияның полиция инспекциясы (HMIC) тексеру кезінде бірқатар минималды стандарттар бағаланады. Ұлыбританияда құқық қорғау органдарында полиция күштерінен бастап, Ауыр ұйымдасқан қылмысқа қарсы агенттікке дейін, Еліміздің кеден және салық қызметіне (HMCR) дейін, сондай-ақ сақтандыру және телекоммуникация провайдерлері сияқты жеке компаниялардағы қызметтер де әр түрлі. Полициямен, оның ішінде жергілікті билік органдарымен (қалалық әкімдіктермен) серіктестікте талдаудың маңызы артып келеді. Бұл, әсіресе, Қылмыс және тәртіпсіздік туралы заңның (CDA) қайта қаралуынан және одан кейінгі 2007 жылғы Қылмыс және тәртіпсіздік (стратегияны қалыптастыру және іске асыру) ережелерінен кейін күшейді. Аталған ережелерде қылмыс, тәртіпсіздік және есірткілерді теріс пайдалану мәселелеріне қатысты талдауды қоса алғанда, серіктестік стратегиялық бағалауды жыл сайын ұсыну міндеттемесі қарастырылған. Талдаушылар полиция қызметін төрт негізгі «ақпараттық өнім» арқылы қолдайды: Стратегиялық бағалау, Тактикалық бағалау, Проблемалық профиль және Тақырыптық профиль (бұрын «Мақсаттық профиль» деп аталатын) және он «талдау құралдары мен әдістері». Ұлыбританияның құқық қорғау органдарындағы талдаушының негізгі дағдылары – үрдістер мен тенденцияларды анықтау, осы үрдістерге қатысты қорытындылар жасау, іс-қимылды қолдау үшін ұсыныстар беру және осы ақпаратты түсіндіруді аудиторияға нақты және тиісті форматта жеткізу үшін өнімдер мен брифингтер дайындау.

Бағдарламалық жасақтама

Бағдарламалық құралдар нақты секторлардағы қылмыстық талдауға көмектесу үшін әзірленді.