Кіріспе

Британдық қызметтік мылтығы. Pattern 1913 Enfield (P'13) – 1899-1902 жылдардағы Екінші Буер соғысы кезіндегі жауынгерлік тәжірибесінің нәтижесінде Ұлыбритания армиясы үшін Корольдік шағын қару фабрикасы әзірлеген тәжірибелік мылтық. Бұл қару Short Magazine Lee–Enfield (SMLE) мылтығын алмастыру мақсатында жасалған. Жаңа камералық конструкциясы жоғары жылдамдықты, дөңгелексіз .276 Enfield патронына мүмкіндік берді, ол қолданыстағы .303 British патронынан күштірек болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы P'13 мылтығын қабылдауға кедерес келтірді.

Тарих

Екінші Бур соғысы кезінде британдық армия 7×57 мм калибрлі Mauser Model 1895 мылтығымен қаруланған, шебер Бур мергендерімен бетпе-бет келді. Бұл тәжірибе 1910 жылы Соғыс министрлігін өз "магнум" патронын, .276 калибрлі жиексіз оқпен жасауға итермеледі. 1910 жылдың тамызында, Short Magazine Lee–Enfield қабылдануына жауапты болған Шағын қарулар комитетіне Артиллерия директоры қызметтік мылтық үшін жаңа талаптарды жасау тапсырылды. Басты өзгерістер Маузер стиліндегі механизм және бір бөліктен жасалған ағаш (арзан әрі берік нұсқа) болды. Жауап ретінде Birmingham Small Arms (BSA) компаниясы жоғары жылдамдықты, жиексіз патронға арналған жоба ұсынды. 1911 жылы Британ үкіметінің жобалау және өндіріс орталығы – Энфилдтегі Корольдік ұсақ қару фабрикасы (RSAF) ұқсас патронға арналған, модификацияланған Маузер үлгісіндегі мылтық жасады. Бұл мылтық 1911 жылдың 3 сәуірінде Кіші қарулар комитетіне көмекші инспектор Карнеги мен бас дизайнер Ревилл ұсынды. Бастапқыда RSAF жаңа мылтықты, сол кездегі 1911 үлгісін, екі калибрге сәйкес жобалады: .276 және .256. .256 калибрінің дәлдігі жеткіліксіз болды, ал .276 калибрі 1911 жылдың ортасында қосымша сынақтар үшін қабылданды. Жоғары жылдамдықты оқтан туындаған қысым және патронның қабығының бұрғылауда тозуы патронның қайта құрылуына әкелді. Мылтық пен патронға енгізілген көптеген өзгерістер нәтижесінде он бір Pattern 1911 және Pattern 1912 мылтығы жасалды. 1912 жылдың соңында жобаның соңғы нұсқасын 1913 жылы әскерлік сынақтар үшін шектеулі өндіріске енгізу туралы шешім қабылданды және RSAF-тан 1000 дана тапсырыс берілді. 1912 жылдың соңына қарай 508 мылтық аяқталды, ал 1913 жылдың қаңтар соңына қарай 1251 мылтық жасалды. Мылтықтар әскерге Rifle, Magazine, Enfield, .276 дюйм деген атпен таратылды. Әскерлік сынақтарға жіберілген мылтықтардың бұрылу жылдамдығы, 5 ойық, ойықтың тереңдігі және жер ені көрсетілді. Сынақтар Ұлыбританияда, Ирландияда, Мысырда және Оңтүстік Африкада өтті. Соңында Кіші қарулардың бас инспекторы бірқатар өзгерістер ұсынды, нәтижесінде 1914 жылдың наурыз және сәуір айлары аралығында 6 жақсартылған 1913 үлгісіндегі мылтық жасалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, кіші калибрлі жиексіз патрон енгізуге жасалған күш-жігер, таза тәжірибелік себептермен тоқтатылды. Дизайнды бейімдеу (камера мен экстракторды қайта құрудан басқа, негізінен косметикалық өзгерістермен) стандартты .303 British патронымен оқ атуға мүмкіндік берді, нәтижесінде Pattern 14 Rifle (P'14) мылтығы пайда болды, ол бес оқтық ішкі жұптамадан бес оқтық клиптер арқылы оқтандырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда тиімді жаппай өндіріс мүмкін болмады, сондықтан P'14 іс жүзінде кейіннен ойластырылған шешім болды. Осылайша SMLE бірінші дүниежүзілік соғыста және одан кейін де стандартты британдық мылтық болып қала берді.

Дизайн

Pattern 1913 Enfield негізінен Mauser мылтықтарының конструкциялық желісіне сүйенген. Немецтің Gewehr 98 және американдық M1903 Springfield қызметтік мылтықтарының бұрандалы бөліктеріндегі инженерлік идеялар, британдық Short Magazine Lee–Enfield Mk III қызметтік мылтығының дизайндық ерекшеліктерімен үйлестірілді. Pattern 1913 Enfield дизайны сол кездегі британ армиясының оқу бағдарламасындағы дәл және жылдам атуға баса назар аударуын көрсетті. Жоғары көтерілген, төмен түсірілгенде ұрысқа дайын күйге келтірілетін артқы прицел, жылдам және дәл нысана алуға мүмкіндік беретін, сол кезең үшін өте жақсы және прогрессивті дизайн болды. Mauser үлгісіндегі бұрандасында төмен профильді тұтқасы және оның негізіне орнатылған, қабылдағышта бекітілетін қауіпсіздік тетігі болды. "Ит аяғы" пішіндес бұранда тұтқасы төмен бейінімен көзге түседі және бұранда тұтқасын атысшының қолына жақын, оқпан сабының артына орналастырады, бұл жылдам циклға түсуге және атуға қолайлы жағдай жасайды. Lee–Enfield сияқты, қауіпсіздік тетігі де атысшының бас бармағының астында орналасқан және дыбыссыз жұмыс істей алады. Бөлігі жылдам ату кезінде қызған кезде де оңай жұмыс істеуге арналған, жылдам қозғалыс, құлыптау және бұранданы ашқанда немесе жапқанда сенімді жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Pattern 1913 Enfield бұрандасының құлыптау тіректері 4 градус бұрышпен жасалған, ал қабылдағыштың тіректері де сол бұрышқа сәйкес келді (техникалық термин – үзілген тізбек). Бұл бұранда тұтқасы толық төменге бұрылмайынша, соңғы бос кеңістікке қол жеткізілмейді дегенді білдіреді. Lee–Enfield мылтығында да спиральді құлыптау беттері болған. Британдықтар бұрышты құлыптау тіректерін бұзылған немесе лас оқ-дәрілерді камераға салу үшін және жабылу механизмін бұранда мен қабылдағыш тіректерінің барлық жұптасқан беттеріне тарату үшін қолданған болуы мүмкін. Осының салдарынан бұранданы жабу кезінде тегіс сезім пайда болады. Бұрышты тіректер камерадағы қысыммен бұрылмауға бейім емес, себебі тегіс, майланған болат беттерінің "тоқтау бұрышы" шамамен 8 градусқа тең. Бір артықшылығы – бұранда тұтқасы жоғары көтерілгенде, тіректер бір-бірінен бірден босап, барлық күш-жігер шығару камерасына жұмсалды. Оқпанның механикалық құлыптауы бұранда толық құлыпталмаған кезде оқтың атылуын болдырмау үшін жасалған. Никельді болаттан жасалған бөлік үлкен және берік болды, сондай-ақ басқа әскери мылтықтармен салыстырғанда ұзақ бұрандалы тартуға ие болды, себебі ол .276 Enfield патронының үлкен өлшемдерін қабылдауға және ауыр профильді оқпанға ие болуға қабілетті болды. Pattern 1913 Enfield, Mauser Gewehr 98 сияқты, журналдан оқты кесу механизміне ие емес еді, ол қосылғанда, журналдағы оқтарды резервте сақтап, бір оқты ғана тамақтандыруға және шығаруға мүмкіндік берді. Бұл ұзын және салыстырмалы түрде ауыр мылтық еді – Lee Enfield Mk III бос күйде салмағы ... – және көрініс сақшысының "құлақтары", "қазан ішіндегі" журналы және "ит аяғы" пішіндес бұранда тұтқасы оған ерекше көрініс берді. P13 алдыңғы бөлігіндегі ерекше бұрышты саусақ ойыстарымен ерекшеленеді, ол кейінгі P14 және M1917 үлгілерінде болмады. Кейбір P'13 мылтықтары Ұлыбританияда нысана атуға қолданылды, көбінесе олардың ағаш қол қоршаулары алынып, қорлары қысқартылды. Олардың өте аз ғана саны шығарылды, сондықтан олардың өте азы ғана сақталған.