Кіріспе

Әлем фаллусқа ортақтасқан деген идея. Фаллоцентризм – фаллус, яғни еркек жыныс мүшесінің әлеуметтік әлемді құрылымдастырудың басты элементі саналатын идеология. Фаллоцентризм әдебиеттану, психоанализ және психология, тіл білімі, медицина және денсаулық сақтау, философия салаларында зерттелген.

Бірінші кезең

Терминді 1927 жылы Эрнест Джонс Фрейдпен балалық шақтағы дамудағы фалликалық кезеңнің рөлі туралы пікір таласында, "ер адамдар-талдаушылар орынсыз фаллоцентрикалық көзқарас қабылдауға ұшыраған" деп атады. Карен Хорнидің бұрынғы аргументтеріне сүйене отырып, Джонс бірнеше мақаласында әйелдердің пениске қызғанудан туған кемсінуші жандар емес екенін тұжырымдады. Керісінше, бұл сенімнің өзі кастрациялық үрейге қарсы теориялық қорғаныс болды. Дегенмен, Фрейд Хорни/Джонс тезисіне қарсы өз ұстанымын өзгертпеді, және оның психоаналитикалық көзқарасы содан кейін басым болды. Бірақ Джанет Малкольм сияқтылар оның ұстанымын "Фрейдтің түсінігі, әрине, фаллоцентризмді сипаттау, оны қолдау емес" деп түзетуге тырысты.

Екінші кезең

Жак Лакан өзінің "Фаллустың мағынасы" атты мақаласымен (1958/65) пікір-таластың тілдік бұрылысына үлес қосты, фаллустың бөлікше зат, қиял заты немесе физикалық мүше емес, керісінше "фаллустың осы белгілеу функциясы арқылы белгіленген мәннің әсерін тұтастай көрсететін белгі" екенін айтты. Жак Деррида оның тұжырымын фаллоцентрлік деп сынады, ал бұл айыптаманы екінші толқын феминистері қабылдап, наразылықты Лаканнан Фрейдке, психоанализге және жалпы еркекке бағытталған ойлауға дейін кеңейтті: "[мағына орталығы – фаллус, ол адамның өзімен бірлігіне, еркектік символизміне айналды]". Дегенмен, феминизм ішінде осы мәселе бойынша дау туды. Кейбір француз феминистері фалоцентризм мен феминизмді бір-бірімен байланыстырып, постфаллистік қадам жасауға тырысты. Ал ағылшын феминисткасы Жаклин Роуз сияқты басқалары, "Лакан өзі сипаттаған фалоцентризмге қатысқандығын" мойындағанмен, оның талдауын қоғамда әйелдердің қалай бөлінген тұлға ретінде қалыптасқандығын түсіну үшін маңызды деп есептеді.

Үшінші кезең

Дегенмен, отаршылдықтан кейінгі перспективадан қарағанда, мұндай теориялық тартыстар бірінші әлем феминистерінің, олардың фалоцентрикалық алаңдауларының үшінші әлемдегі бағынышты әйелдің күнделікті өміріне еш қатысы жоқ екенін көрсетті. Ал үшінші толқын феминизмі, шеттетуге, ерекшелікке және қиылыстыққа назар аудару арқылы, феминизмнің фалоцентризмге бұрынғы қызығушылығының теориялық сипатын және мәнділік тұрғысынан қарауын әйелдердің күнделікті өмірі үшін маңызсыз деп санайды. Гаятри Спивак феминизмнің фалоцентризммен келісімге келуі керек екенін, сондай-ақ фалоцентризмнің феминизммен келісімге келуі қажет екенін ұсынады.