Кіріспе

Ресей мен Германия арасындағы табиғи газ құбыры – Nord Stream 1 құбыры.

Nord Stream (неміс-ағылшын тілдерінің қосылысы, "Солтүстік ағын-1" деген мағына береді; Северный поток) – Еуропадағы Ресейден Германияға дейін Балтық теңізінің астымен өтетін теңіздік табиғи газ құбырларының жұбы. Оған Ресейдің солтүстік-батысындағы Финляндияға жақын Виборг қаласынан басталатын Nord Stream 1 (NS1) және Ресейдің солтүстік-батысындағы Эстонияға жақын Уст-Луга қаласынан басталатын Nord Stream 2 (NS2) құбырлары кіреді. Екі құбыр да Германияның солтүстік-шығысындағы Мекленбург-Ворпомерн штатындағы Любмин қаласына дейін созылады. Әрбір құбыр А және В деп белгіленген екі құбырдан тұрады; төрт құбырдың әрқайсысының ұзындығы шамамен және диаметрі шамамен 1219 мм. Төрт құбырдың жалпы сыйымдылығы тәулігіне 55 миллиард текше метр табиғи газды құрайды. "Nord Stream" атауы кейде Ресейдегі құрлықтағы газ құбырларын және Батыс Еуропадағы қосымша байланыстарды қамтитын ірі құбыр желісін білдіреді. Бұл "Северный поток" жобаларына Орталық және Шығыс Еуропаның кейбір елдері, сондай-ақ АҚШ қарсылық білдірді, себебі бұл құбырлар Ресейдің Еуропадағы ықпалын күшейтеді және Орталық және Шығыс Еуропа елдеріндегі қолданыстағы құбырларды пайдалану үшін транзиттік төлемдерді төмендетуі мүмкін деген алаңдаушылықтар болды. 2022 жылғы 26 қыркүйекте NS1 құбырында халықаралық суларда болған үш түсіндірілмейтін су асты жарылыстарына байланысты қысым күрт төмендеп, дерлік нөлге жетті, нәтижесінде төрт құбырдың үшеуі жұмыс істемей қалды. Дания, Германия және Швеция тарапынан жүргізілген үш жеке тергеуге қарамастан, саботаждың артындағылар мен оның себептері әлі де даулы болып қалуда. 2022 жылғы 18 қарашада швед билігі жарылғыш заттардың қалдықтары ағып шыққан жерде табылғанын хабарлады және оқиғаның "ірі саботаж" нәтижесі екенін растады, ал Дания билігі "қасақана жасалған әрекеттер" деген сөз тіркесін қолданды.

1997 жылдан қазіргі уақытқа дейін

[[Файл:Nord Stream газ ағыны.webp|thumb|300px|right|Nord Stream газ ағыны * Ресей 2022 жылдың маусым айында табиғи газ ағынын жартысынан астамға қысқартты, себебі олар Канада үкіметі санкциялар салдарынан бір бөлігін ала алмады деп мәлімдеді. Siemens, бұл бөліктің өндірушісі, операциялар үшін оның маңызды екенін жоққа шығарды. * Ресей 2022 жылдың 11 шілдесінде 10 күнге жылдық техникалық қызмет көрсету үшін газ ағынын тоқтатты және 21 шілдеде ішінара жұмысын қайта бастады. * Ресей 2022 жылдың 31 тамызында 3 күнге техникалық қызмет көрсету үшін газ ағынын тоқтатты, бірақ кейіннен газ ағынын қайта бастау үшін мерзім бере алмағанын айтты. Еуроодақ Ресейді қысқартуды ақтау үшін жалған оқиға жасады деп айыптады. Құбыр желісі 2022 жылдың 26 қыркүйегінде саботажға ұшырады. North Transgas Oy неміс Ruhrgas газ компаниясымен ынтымақтастық жасады. Финляндия, Швеция, Дания және Германияның эксклюзивті экономикалық аймақтарында маршрутты зерттеу жүргізілді, ал 1998 жылы құбырдың іске асырылу мүмкіндігі зерттелді. Бірнеше бағыт қарастырылды, соның ішінде Финляндия мен Швеция арқылы құрлықтағы сегменттері бар. 2001 жылдың сәуірінде «Газпром», «Фортум», «Рургаз» және «Винтершалл» газ құбырын салудың бірлескен мүмкіндік зерттеуіне қатысты мәлімдеме қабылдады, ал 2002 жылдың қарашасында «Газпром» компаниясының басқару комитеті жобаны іске асыру кестесін мақұлдады. 2005 жылдың мамырында Fortum жобадан шығып, «North Transgas» компаниясындағы үлесін «Газпромға» сатты. Нәтижесінде «Газпром» компаниясы «North Transgas Oy» компаниясының жалғыз акционері болды. 2005 жылдың қыркүйегінде «Газпром», BASF және E.ON Солтүстік Еуропа газ құбырын салу туралы негізгі келісімге қол қойды. 2005 жылдың қарашасында Солтүстік Еуропалық газ құбыры компаниясы (кейін Nord Stream AG) Швейцарияның Цуг қаласында құрылды. 2005 жылдың желтоқсанында «Газпром» «Nord Stream» жобасының ресейлік құрлықтағы сегментінің құрылысын бастады, бұл «Nord Stream» газ құбырын ресейлік табиғи газ құбыры жүйесімен байланыстырады. Атап айтқанда, Грязовец-Выборг газ құбыры Вологда облысы Бабаево қаласында салынды, ол «Nord Stream» газ құбырын «Северное сияние» газ құбыры желісіне жалғастырады. Құрылыс 2010 жылы аяқталды. 2006 жылдың қазан айында құбыр желісі мен оны басқаратын компания ресми түрде Nord Stream AG деп аталды. Құбыр желісі жобасына қатысты барлық ақпарат, соның ішінде 1998 жылғы теңіз түбін зерттеу нәтижелері, North Transgas компаниясынан Nord Stream AG компаниясына берілді. 2006 жылдың қарашасында «North Transgas» ресми түрде таратылды. Қоршаған ортаға әсерін бағалау 2006 жылдың қарашасында басталды, онда Ресей, Финляндия, Швеция, Дания және Германияға хабарламалар жіберілді, өйткені олар шығу тегі (құбыр желісі өтуі жоспарланған эксклюзивті экономикалық аймақтар немесе аумақтық сулары бар елдер) және Польша, Латвия, Литва және Эстонияға хабарламалар жіберілді, өйткені олар зардап шеккен елдер. Финляндияның Gasum компаниясы басқаратын газ жүйелері Карелиядағы тармақ құбыр желісі арқылы Nord Stream желісіне қосылған. 2007 жылдың наурыз айында Nord Stream AG компаниясы құбырдың егжей-тегжейлі жобалау инженерлік жұмыстарына Saipem-нің еншілес компаниясы Snamprogetti итальяндық компаниясын жалдады. 2007 жылдың қарашасында консорциумға Gasunie компаниясын төртінші серіктес ретінде қосу туралы келісімге қол қойылды. 2008 жылдың маусым айында Gasunie акционерлер тізіліміне енгізілді. 2010 жылдың наурыз айында француздық GDF Suez компаниясы Gazprom компаниясымен жобаның 9% үлесін сатып алу туралы келісім шартқа қол қойды. Сауда 2010 жылдың шілдесінде аяқталды. 2008 жылдың тамызында Nord Stream AG Финляндияның бұрынғы премьер-министрі Пааво Липпоненді Финляндияда өтінімді қабылдау процесін жеделдетуге және «Nord Stream» пен Финляндияның арасында байланыс құратын кеңесші ретінде жалдады. 2007 жылдың желтоқсанында Nord Stream AG Швеция үкіметіне Швецияның эксклюзивті экономикалық аймағында құбыр салуға өтініш құжаттарын ұсынды. 2008 жылдың ақпан айында Швеция үкіметі консорциумның толық емес деп тапқан өтінімін қабылдамады. Кейіннен жаңа өтініш берілді. 2009 жылдың қазан айында «Nord Stream» компаниясы Дания суларында құбыр салуға рұқсат алды. 2009 жылдың қарашасында Швеция мен Финляндия билігі құбырдың эксклюзивті экономикалық аймақтарында салынуына рұқсат берді. 2010 жылдың ақпан айында Оңтүстік Финляндияның өңірлік мемлекеттік әкімшілік агенттігі құбырдың фин секциясын салуға рұқсат беретін соңғы экологиялық рұқсатты берді. 2010 жылдың қаңтарында Портовая компрессорлық станциясының құрылысы Вьборг қаласында, Фин шығанағының жанында басталды. Құбырдың бірінші бөлігі 2010 жылдың сәуір айында Швецияның эксклюзивті экономикалық аймағында Castoro Sei кемесімен төселді, ол құбырдың көп бөлігін төсеуді жалғастырды. Castoro 10 Германия жанында құбыр жұмыстарын жүргізді, ал Solitaire Финляндия жанында құбыр төседі. Құбырдың құрылысы ресми түрде 2010 жылдың сәуір айында Портовая шығанағында басталды. Бірінші құбыр 2011 жылдың мамырында аяқталды. Су астындағы жұмыстар 2011 жылдың маусымында аяқталды. 2011 жылдың тамызында Nord Stream Германияның OPAL құбырына қосылды, ал 2011 жылдың қыркүйегінде алғашқы газ жеткізілді. Екінші құбырдың құрылысы 2012 жылдың тамызында аяқталды және 2012 жылдың қазан айында қолданысқа енгізілді. Құбыр ресми түрде 2011 жылдың қарашасында Германия канцлері Ангела Меркель, Ресей президенті Дмитрий Медведев, Франция премьер-министрі Франсуа Фийон және Голландия премьер-министрі Марк Рютте Любмин қаласында өткен салтанатты шарада қолданысқа енгізілді. 2015 жылдың қарашасындағы жылдық тексеру кезінде, Эланд аймағындағы Балтық теңізінде құбырдың жанында қашықтан басқарылатын минаны жоюға арналған шағын аппарат табылды. Аппарат швед аумақтық суларында болғандықтан, Nord Stream швед әскери-теңіз күштерінен оны алып кетуді сұрады. Құбырдың номиналды сыйымдылығы болғанымен, 2021 жылы ол тасымалданды. 2022 жылдың 25 шілдесінде «Газпром» Германияға газ ағынын максималды сыйымдылықтың 20%-ына немесе қазіргі өтімділіктің 50%-ына дейін төмендетпек екенін хабарлады. Компания 10 күнге техникалық қызмет көрсету үшін құбырды жапты және азайтудың себебін Канаданың Монреаль қаласында жөнделген турбинаның санкцияларға байланысты жеткізіле алмауымен байланыстырды. Германия үкіметі бұл мәлімдемені жоққа шығарды және ағынды төмендетуге себеп жоқ деп сендірді. Сонымен қатар, Теһранда өткен баспасөз конференциясында Путин Ресей өндірушіден қосымша турбиналар алса, ағынды қайта арттыруға болатынын айтты. 2022 жылдың 31 тамызында «Газпром» «Nord Stream 1» арқылы газ жеткізілуін үш күнге тоқтатты, ресми түрде техникалық қызмет көрсету үшін. 2022 жылдың 2 қыркүйегінде компания «Nord Stream 1» газ құбыры арқылы табиғи газ жеткізілімі Санкт-Петербург маңындағы Портовая компрессорлық станциясындағы негізгі газ турбинасы жөнделгенге дейін шексіз тоқтатылатынын хабарлады, себебі қозғалтқыш майының ағуы. «Газпром» бұл Ресейге қатысты Еуроодақтың санкциялары техникалық проблемаларға әкеліп, құбыр арқылы келісімшарт бойынша толық көлемде газ жеткізуге кедерілгенін мәлімдеді; турбинаны күтіп-жөндеумен айналысатын Siemens Energy бұл туралы жоққа шығарды және құбырды күтіп-жөндеуге заңдық кедергілер жоқ екенін мәлімдеді. Berliner Zeitung және Le Monde газеттері саботаж актілері туралы айтты, ал Кремль өкілі де солай болуы мүмкін екенін айтты. Бұл оқиғалардың уақытында екі құбыр да жұмыс істемегенімен, екеуі де қысыммен толтырылған. «Nord Stream» құбырларының жарылуы Балтық құбырының құрылысы аяқталған кезде, Солтүстік теңізден Дания арқылы Польшаға табиғи газ жеткізілуімен бірге болды. , «Ямал-Еуропа» құбыры жұмыс істеп тұр, бірақ «Ресей Украинаның «Нафтогаз» компаниясына санкция салса, ол «Газпромның» Украинаға транзит ақысын төлеуіне тыйым салатын болады [ол] Еуропаға газ ағынын ел арқылы тоқтатуы мүмкін». 2022 жылдың қыркүйегінде The Washington Post газеті бұл оқиғалар «Nord Stream 1» және «Nord Stream 2» екі құбырының толық аяқталуына әкелуі мүмкін екенін хабарлады. 2023 жылдың 27 сәуірінде Дания қорғаныс командасы жарылыстан төрт күн бұрын аймақта жұмыс істеген алты ресейлік әскери кемелердің, миниатюралық суасты қайығын іске қоса алатын SS 750 құтқару кемесінің бар екенін растады. Ресей саботажға қатысқан жоқ екенін жоққа шығарды. АҚШ мәлімдемелерді жоққа шығарды...

Ресейдің құрлықтық құбыр желісі

"Солтүстік ағын" Грязовец-Выборг газ құбыры арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл Ресейдің біртіндес газ тасымалдау желісінің бір бөлігі болып табылады, ол Грязовецдегі қолданыстағы желіні Выборгтағы жағажай компрессорлық станциясымен байланыстырады. Құбырдың ұзындығы – [ұзындығы], құбырдың диаметрі – [диаметрі], ал оның жұмыс қысымы – [қысымы], бұл алты компрессорлық станциямен қамтамасыз етіледі. Грязовец-Выборг құбыр жолы "Солтүстік жарық" құбыр жолының тармағына (Грязовец-Ленинград және Ленинград-Выборг-Ресей мемлекеттік шекара құбырлары) параллель, сонымен қатар Санкт-Петербург және Ленинград облысын қоса, Ресейдің Солтүстік-Батыс аймағына газ жеткізеді. Құбырды "Газпром Трансгаз Санкт-Петербург" компаниясы пайдаланады. Құбырда екі параллель желі бар, екеуінің де жылдық қуаты – [қуаты] табиғи газды құрайды. Құбырлардың диаметрі шамамен – [диаметрі], ал қабырға қалыңдығы – [қалыңдығы], сәйкес жұмыс қысымы – [қысымы].

Орта және Батыс Еуропа құбырлары

Nord Stream Германиядағы екі тасымалдау құбырына қосылған. Оңтүстік құбыр (OPAL құбыры) Грефсвальдтан Германия-Чехия шекарасына жақын Олбернауға дейін созылады. Ол Nord Stream құбырын JAGAL (Ямал-Еуропа құбырына қосылған) және STEGAL (Чехия және Словакия арқылы Ресей газ тасымалдау бағытына қосылған) құбырларымен байланыстырады. 2013 жылдың қаңтар айында пайдалануға берілген Gazelle құбыры OPAL құбырын Германияның оңтүстігіндегі газ желісімен байланыстырады. Батыс құбыры (NEL құбыры) Грефсвальдтан Ахимге дейін жетеді, онда ол Рехден-Гамбург газ құбырымен қосылады. MIDAL құбырымен бірге, ол Грайфсвальд-Бунде байланысын құрайды. Газдың Біріккен Корольдікке одан әрі жеткізілуі Бунде мен Ден Хелдер арасындағы қосылыс арқылы және одан Балгзанд-Бактон (BBL құбыры) теңіздік интерконнекторы арқылы жүзеге асырылады.

Жеткізу көздері

thumb|250px|Табиғи газдың дәлелденген қоры бойынша елдер (2014), The World Factbook деректеріне сүйенген. Ресей әлемдегі ең ірі қорға ие. Ресейдің Батыс-Сибирь мұнай алабы – «Солтүстік ағын» газының бастапқы көзі. Тюмен облысы, Ямало-Ненец автономды округінің Красноселькупский ауданында орналасқан Южно-Русское кен орны «Солтүстік ағын-1» газ құбыры үшін табиғи газдың негізгі көзі ретінде белгіленді. «Солтүстік ағын-1» және «Солтүстік ағын-2» Ямал түбегіндегі, атап айтқанда Об және Таз шығанақтарындағы кен орындарынан да толықтырылады. Ресейдің Штокман теңізіндегі кен орнынан алынатын газдың көп бөлігінің де, Кола түбегі арқылы Volkhov немесе Vyborg қалаларына құбыр желісі тартылғаннан кейін Еуропаға «Солтүстік ағын» құбыры арқылы сатылатыны күтілген. Алайда, Штокман жобасы мерзімсіз кешіктірілді. Ресейдің Батыс-Сибирь мұнай алабынан Қытайға бағытталған газ құбыры «Сибирь күші-2» деп аталады. Бұл құбыр Ресей үшін «Солтүстік ағын-2» құбырына қарсылық көрсетілген кезде тағы бір экономикалық әріптестікке мүмкіндік береді.

Шығындар мен қаржыландыру

Газпромның мәліметінше, Ресей мен Германиядағы құрлықтағы құбырлардың құны шамамен 6 миллиард еуроны құрады. Жобаның теңіздегі бөлімі 8,8 миллиард еуроға бағаланды. Қаржыландырудың 30 пайызы акционерлердің жобадағы үлесіне пропорционалды өз капиталы есебінен, ал 70 пайызы банктерден алынған сыртқы қаржыландыру арқылы тартылды. Қаржыны тартудың екі кезеңі болды. Бірінші транш 3,9 миллиард еуроны құрады, оның ішінде экспорттық несие агенттіктерімен кепілденген 3,1 миллиард еуролық 16 жылдық несие және тасымалдау шартынан түсетін табыспен қамтамасыз етілген 800 миллион еуролық 10 жылдық коммерциялық несие кірді. Тағы 1,6 миллиард еуро француздық несие сақтандыру компаниясы Euler Hermes, 1 миллиард еуро неміс несие кепілдік бағдарламасы UFK, ал 500 миллион еуро итальяндық экспорттық несие агенттігі SACE SpA кепілдігімен қамтамасыз етілген. Crédit Agricole – құжаттамалық банк және банк операцияларын жүзеге асыратын банк. Nord Stream компаниясына құқықтық кеңесші ретінде White & Case, ал несие берушілерге Clifford Chance компаниясы көмек көрсетті.

Мердігерлер

"Солтүстік ағын-1" жобасының қоршаған ортаға тигізетін әсерін бағалауды Rambøll және Environmental Resource Management компаниялары жүргізді. Бағытты және теңіз түбін зерттеуді Marin Mätteknik, IfAÖ, PeterGaz және DOF Subsea компаниялары жүзеге асырды. Алдын ала инженерлік-жобалау жұмыстарын Intec Engineering компаниясы атқарды. Су асты құбыржолдарының жобалау-конструкторлық жұмыстарын Snamprogetti (қазір Saipem компаниясының бөлігі) жүргізді, ал құбыржолды Saipem компаниясы салды. Saipem компаниясы Allseas компаниясына екі құбырдың 25%-дан астамын төсеуді тапсырды. Құбыржол төсеуге дайындық жұмыстарын Royal Boskalis Westminster және Tideway бірлескен кәсіпорны жүзеге асырды. Құбырларды EUROPIPE, OMK және Sumitomo компаниялары жеткізді. Rolls Royce plc компаниясы Vyborg (Portovaya) газ компрессор станциясында газ күшейту үшін алдыңғы бөлімде жұмыс істейтін орталықтандырылған компрессорларды басқаратын сегіз аэродинамикалық газ турбинасын жеткізді. Dresser Rand Group DATUM компрессорларын ұсынды. Siirtec Nigi SPA Portovaya станциясы үшін газ тазарту қондырғысын ұсынды. Құрылыс кезеңінде Nord Stream AG Готландта логистикалық орталық құрды. Қосымша уақытша қоймалар Мукран, Котка, Ханко (Финляндия) және Карлскрона (Швеция) қалаларында орналасқан. 2006 жылдың маусым айында "Газпром" және Danish Ørsted A/S (кейін DONG Energy деп аталды) Данияға Ресей газын жылдық жеткізу бойынша жиырма жылдық келісімге қол қойды. Сонымен қатар, жеке 15 жылдық келісім бойынша Ørsted компаниясы газды жылына Gazprom-дың Ұлыбританиядағы еншілес компаниясы Gazprom Marketing and Trading-ке жеткізуге міндеттенді. 2009 жылдың қазан айында компаниялар Данияға газ жеткізу көлемін екі есеге арттыру туралы келісімге келді. 2006 жылдың тамызында "Газпром" және E.ON Ruhrgas табиғи газ жеткізу бойынша қолданыстағы келісімшарттарды ұзарту және "Солтүстік ағын" құбыржолы арқылы жыл сайын қосымша газ жеткізу бойынша жаңа келісімге қол қойды. 2006 жылдың желтоқсанында "Газпром" және Gaz de France (қазір GDF Suez) "Солтүстік ағын" арқылы қосымша газ жеткізуге келісті.

Даулар

Құбыр желісі жобаларын кейбір елдер, геосаяси сарапшылар және экологиялық ұйымдар (мысалы, Дүниежүзілік табиғат қоры) сынға алды. Кейбір транзиттік елдер Кремльдің ұзақ мерзімді жоспары Батыс Еуропаға газ жеткізілімін бұзбай, олардың газбен қамтамасыз етілуіне қауіп төндіре отырып, оларға саяси ықпал етуге тырысу болып табылады деп алаңдайды. Бұл қорқынышты Ресейдің Энергия хартасы туралы келісімді ратификациялаудан бас тартуы күшейтеді. "Солтүстік ағын" жобасының сыншылары Еуропа Ресейдің табиғи газына қауіпті түрде тәуелді болып кетті дейді, әсіресе Ресей ішкі және сыртқы сұраныстың өсуіне байланысты қиындықтарға тап болуы мүмкін. Кейбіреулер "Nordstream" газды транзиттік мемлекеттер арқылы өткізуді болдырмау үшін, шығынды өтеуге болмайтын қымбат экспорттық инфрақұрылым құруға бағытталған" деп санайды. Басқалары оны Ресей империализмінің бір түрі деп ескертеді. 2021 жылы Еуропаның газ импортының 45% Ресейден келді. 2007 жылдың наурыз айында аяқталған Швеция қорғаныс зерттеу агенттігінің зерттеуінде 1991 жылдан бері 55-тен астам оқиға тіркелді, олардың көпшілігі "саяси және экономикалық себептерге" негізделген. Эдвард Лукас өзінің 2008 жылы жарық көрген "Жаңа суық соғыс: Путиннің Ресейі және Батысқа төнген қауіп" атты кітабында: "Егер «Солтүстік ағын» жобасын қолдаушылар оны таза және қарапайым бизнес деп мәлімдесе, оған сену оңайырақ болар еді, егер ол жоба ашық болғанда" деп жазды. Батыс Еуропаға алғашқы тікелей байланыс ретінде "Солтүстік ағын" құбыр желісі Ресейдің транзиттік елдерге тәуелділігін азайтуға мүмкіндік береді. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне жауап ретінде Еуропалық комиссия мен Халықаралық энергетикалық агенттік Ресей энергиясына тәуелділікті азайту, бір жыл ішінде Ресейден газ импортын үштен екіге дейін және 2030 жылға дейін толықтай азайту жөніндегі бірлескен жоспарларды ұсынды. 2022 жылғы 18 мамырда Еуропалық Одақ 2027 жылға қарай Ресейдің мұнайына, табиғи газына және көміріне тәуелділікті тоқтату жоспарларын жариялады.

Қауіпсіздік және әскери аспектілер

Швед әскери сарапшылары мен бірнеше саясаткерлер, соның ішінде бұрынғы қорғаныс министрі Микаэль Оденберг, құбыр Швеция үшін қауіпсіздік саясаты мәселесін тудыруы мүмкін деп мәлімдеді. Оденбергтің сөзіне қарағанда, құбыр желісі Ресей теңіз күштерінің Швецияның экономикалық аймағында болуына ықпал етеді, ал Ресей қаласа, осыны әскери барлау үшін пайдалана алады. Финн әскери ғалымы Алпо Юнтунен Финляндиядағы "Солтүстік ағын" (Nord Stream) бойынша саяси талқылаулар көбінесе түрлі экологиялық мәселелерге бағытталғанымен, құбырдың әскери аспектілері Финляндияда ашық талқыланбайтынын айтты. Владимир Путин құбыржобаның экологиялық қауіпсіздігі Ресей Әскери-теңіз күштерінің Балтық флоты арқылы қамтамасыз етілетінін мәлімдеген кезде, қосымша саяси алаңдаушылықтар туды. Неміс апталығы "Stern" газетінде құбыр бойындағы оптикалық кабельдер мен ретрансляциялық станциялар теориялық тұрғыдан тыңшылыққа пайдаланылуы мүмкін екені жазылған. Nord Stream AG компаниясы оптикалық талшықты басқару кабелі қажет емес және техникалық тұрғыдан жоспарланбағанын мәлімдеді. "Газпром" компаниясының атқарушы директорлар кеңесі төрағасының орынбасары Александр Медведев бұл алаңдаушылықтарды жоққа шығарып, "кейбір қарсылықтар көңіл көтеруге лайық – саяси, әскери немесе тыңшылықпен байланысты. Бұл таңғаларлық, өйткені қазіргі заманда газ құбырының тыңшы соғысының құралы екенін айту күлкілі".

Экономикалық аспектілер

Ресейлік және неміс шенеуніктері газ құбыры транзиттік төлемдерді жоюға (транзит елдерін айналып өту арқылы) және теңіз құбырының жоғары жұмыс қысымына байланысты экономикалық үнемдеуге алып келеді деп мәлімдеді, бұл операциялық шығындарды төмендетуге мүмкіндік береді (құны жоғары аралық компрессорлық станциялардың қажеттілігін жою арқылы). 2011 жылы «Укртрансгаз» компаниясының мәліметінше, Украина «Солтүстік ағын-1» газ құбырынан жылына 720 миллион долларға дейін транзит ақысын жоғалтады. 2019 жылы «Нафтогаз» төрағасы Украина «Солтүстік ағын-2» газ құбырынан жылына 3 миллиард доллар транзит ақысын жоғалтады деп мәлімдеді. «Газпром» Украина арқылы тасымалданатын газды «Солтүстік ағынға» бағыттайтынын хабарлады. Оппозициялық саясаткерлер теңіз құбырларын күтуге кеткен шығын жер үсті құбырларына қарағанда жоғары екенін айтады. 1998 жылы «Газпром» компаниясының бұрынғы төрағасы Рем Вяхирев бұл жобаның экономикалық тұрғыдан тиімсіз екенін мәлімдеді. «Солтүстік ағын» құбыры Польшаның Щецин және Свиноуйсьце порттарына су жолымен өтетіндіктен, ол порттарға апаратын су жолының тереңдігін азайтуы мүмкін деген алаңдаушылық туды. Алайда, 2011 жылы Польшаның сол кездегі премьер-министрі Дональд Туск және бірнеше сарапшылар «Солтүстік ағын» құбыры Свиноуйсьце және Щецин порттарының даму жоспарларына кедергі келтірмегенін растады.

Қоршаған орта аспектілері

Құбырдың қоршаған ортаға тигізетін ең үлкен әсері – Еуропалық Одаққа импортталатын табиғи газдың тұтынылуының артуы. Бұл климатты қорғау жөніндегі көміртегін азайту шараларына қайшы келеді. Жылдық номиналды сыйымдылығы бойынша әрбір құбыр жұбы жылына көміртегі газының белгілі бір мөлшерін шығаруы мүмкін. Ресейдегі Портовая компрессорлық станциясы, қуаты 366 мегаваттқа жетеді, жылына шамамен белгілі бір мөлшерде эмиссия шығарады деп есептеледі, Ресейдегі газ құбырлары үшін басқа компрессорлық станциялар ескерілмейді. Қысымның жоғалуы ағын жылдамдығының квадратына пропорционалды болғандықтан, газ тасымалдаудың өзгермеген көлемін екі "Солтүстік ағын" жүйесіне бөлу арқылы сорғылауға жұмсалатын күштің шамамен 3/4 бөлігін үнемдеуге болады және жылына эмиссияның белгілі бір мөлшерін болдырмауға болады. Германияның қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (Umweltbundesamt) зиянды салдарының есептелген құны бойынша, бұл шамамен есептегенде үшінші құбырдың құны 20 жылдың ішінде өтеледі. Төртінші құбыр да Ресей мен Еуропалық Одақ арасындағы әртүрлі құбырлар арқылы газ ағынын толық оңтайландыру жағдайында амортизациялануы мүмкін. "Солтүстік ағын-2" құбырлары үшін қажет болған болаттың өндірісінен шыққан эмиссияның мөлшері, бетон қаптамасы мен құбырдың құрлықтағы бөліктерін ескермегенде, белгілі бір мөлшерді құрайды. Құрылысқа кіріспес бұрын, құрылыс кезінде теңіз түбінің бұзылуы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне қатысты теңіз миналары мен уытты материалдардың, соның ішінде химиялық қалдықтар, химиялық оқ-дәрілер және Балтық теңізіндегі соңғы онжылдықтарда тасталған басқа да заттардың қозғалуы мүмкін екеніне қатысты алаңдаушылықтар туды. Осының салдарынан теңіз түбінен уытты заттар шығып, Балтық елдерінің аса сезімтал экожүйесіне зиян келтіруі мүмкін еді. Швецияның Қоршаған орта министрі Андреас Карлгрен экологиялық талдауға құбырдың Балтық теңізі арқылы өтуінің басқа жолдарын да қамтуды талап етті, өйткені құбыр экологиялық тұрғыдан проблемалық және қауіпті деп саналатын аймақтардан өтуі күтілуде. Швецияның үш оппозициялық партиясы құбырды құрлыққа қайта бағыттау мүмкіндігін қарастыруды талап етті. Латвия президенті Валдис Затлерс "Солтүстік ағын" қоршаған ортаға қауіпті екенін айтты, өйткені Солтүстік теңізден айырмашылығы, Балтық теңізінде мұндай су айналымы жоқ. Эстония Парламентінің спикері Эне Эргма құбыр құрылысы теңіз түбіндегі каналды бұзуға, оның бойындағы құмды тегістеуге, жанартаулық құрылымдарды ұсатуға және теңіз түбіне топырақ төгуге әкелетінін, теңіз ағыстарын өзгертетінін ескертті. Финляндиядағы филиал компания Nord Stream AG Хогландтың оңтүстік жағындағы ықтимал балама бағытты дұрыс бағаламаса, сотқа шағымдануы мүмкін екенін айтты. Nord Stream AG бұл бағыттың құбыр үшін қолайлы емес екенін, себебі Хогланд маңындағы қорғау аймағы, су асты кабельдері және негізгі кеме қатынасы жоспарланған еді. Ресейлік экологиялық ұйымдар Фин шығанағының шығыс бөлігі Балтық теңізінің ең осал бөлігі екенін ескертті және құбырдың салынуы нәтижесінде жоспарланған Ингерманланд табиғат қорығының аралдық аумағына зиян келтірілуі мүмкін екенін болжады. Швециялық экологиялық топтар құбырдың Готланд маңындағы теңіз қорығының шекарасына тым жақын өтуі жоспарланғанына алаңдаушылық білдірді. Greenpeace сондай-ақ құбырдың теңізді қорғау аймақтары ретінде белгіленген бірнеше жерлерден өтетініне алаңдаушылық білдірді. 2008 жылдың 29 қаңтарында Еуропалық парламенттің петициялар комитеті YCL басшысы Радвил Моркунайте ұсынған петиция бойынша қоғамдық тыңдау ұйымдастырды. 2008 жылдың 8 шілдесінде Еуропалық парламент 542 дауыспен 60-қа қарсы болып, Еуропалық Комиссияны "Солтүстік ағын" жобасының Балтық теңізіне тигізетін қосымша әсерін бағалауға шақыратын міндетті емес баяндаманы мақұлдады. Рийгикогу 2009 жылдың 27 қазанында "газ құбырының қоршаған ортаға тигізетін әсеріне алаңдаушылық білдіріп", халықаралық конвенциялар бойынша "Балтық теңізінің ерекше осал экологиялық жағдайда екенін" атап өтті. Ресейлік шенеуніктер бұл алаңдаушылықты жобаға қарсылардың саяси мақсатта алға тартқандары деп сипаттады. Олар құрылыс кезінде теңіз түбінің жойылып кету қаупі болмай, керісінше тазаланатынын айтты. Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавров Ресей жобаның экологиялық тұрақтылығына толық құрмет етеді және мұндай көзқарасты толық қолдайды, ал барлық экологиялық мәселелер қоршаған ортаға тигізетін әсерді бағалау процесінде қарастырылады деп мәлімдеді. Nord Stream AG бастапқыда құбырды глютаралдегидті құрайтын ерітіндімен шаюды жоспарлағандықтан, бұл мәселе туындады, ол кейін Балтық теңізіне құйылатын болады. Nord Stream AG компаниясы глютара...

Этика мәселелері

Германияның бұрынғы канцлері Герхард Шредер мен Ресей президенті Владимир Путин келіссөздер кезеңінде құбыржол жобасын ынталы түрде қолдады. Халықаралық БАҚ «Nord Stream AG» компаниясының басқарушы директоры, бұрынғы Шығыс Германияның құпия полиция қызметкері Маттиас Варниг пен Владимир Путиннің Шығыс Германияда КГБ агенті болып жұмыс істеген кездегі байланысы туралы қөзқарастар білдірді. Маттиас Варниг бұл айыптауларды жоққа шығарды және Владимир Путинмен өмірінде алғаш рет 1991 жылы, Путин Санкт-Петербург қаласы әкімшілігінің Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы болған кезде танысқанын айтты. Құбыр желісін салу туралы келісім Германия парламенті сайлауына он күн қалғанда жасалды. 2005 жылғы 24 қазанда, Шредер канцлер лауазымынан кеткенге дейін бірнеше апта бұрын, Германия үкіметі «Газпром» қарызды төлемесе, «Солтүстік ағын» жобасының құнының 1 миллиард евросын жабуға кепілдік берді. Алайда, бұл кепілдік 2006 жылдың соңында мерзімі бітіп, ешқашан қолданылмады. Герхард Шредер Германия канцлері лауазымын тастағаннан кейін көп ұзамай «Nord Stream AG» акционерлер комитетінің төрағасы болуға келісті. Неміс және халықаралық БАҚ бұл оқиғаны мүдделер қақтығысы ретінде кеңінен талқылады, құбыржол жобасының Германияға газ жеткізуді жақсарту емес, жеке пайда табу мақсатымен ілгері жылжытылған болуы мүмкін деген пікір білдірілді. Еуропалық комиссия Германия үкіметінің кепілдігі туралы ақпарат сұрады. Жылдар бойы жүргізілген жан-жақты тергеулерге қарамастан, ешбір тарапқа ресми айып тағылмады. Консорциум бірнеше бұрынғы жоғары лауазымды шенеуніктерді жұмысқа алды, мысалы, Швеция премьер-министрі кеңсесінің бұрынғы хатшысы Ульрика Шенстрём және Швеция социал-демократиялық партиясының бірнеше саясаткерлерінің бұрынғы баспасөз хатшысы Дан Сванелл. Сонымен қатар, Финляндияның бұрынғы премьер-министрі Пааво Липпонен 2008 жылдан бері «Nord Stream» компаниясында кеңесші болып жұмыс істеп келеді.

Жер бетіндегі балама

2007 жылғы 11 қаңтарда Финляндияның сауда және өнеркәсіп министрлігі Ресей-Германия табиғи газ құбырының экологиялық салдарын бағалау бағдарламасы туралы мәлімдеме жасады. Мәлімдемеде Латвия, Литва, Калининград немесе Польша арқылы жүретін балама маршруттар, теориялық тұрғыдан алғанда, Балтық теңізі арқылы өтуге қарағанда қысқа болуы мүмкін, құбырдың қуатын икемді түрде арттыру оңайырақ болып, қаржылық жағдайлар да жақсы болуы мүмкін екені айтылды. Швеция тарапынан құбырды құрлыққа бағыттау туралы ұсыныс түсті. Бұл ұсынысты сынға алғандар, бұл жеткізушілер үшін ұзақ мерзімді перспективада қымбатқа түсетінін, себебі жобаның басты мақсаты транзит шығындарын төмендету еді, деді. Nord Stream AG компаниясы Балтық теңізі құбырдың жалғыз бағыты болатынын және құрлық арқылы балама маршруттарды қарастырмайтынын мәлімдеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс қабірлері

2008 жылдың мамыр айында Эстониядан Еуропалық парламенттің бұрынғы мүшесі Андрес Таран "Солтүстік ағын" құбыр желісі 1941 жылғы теңіз шайқастарынан қалған Екінші дүниежүзілік соғыстың қабірлерін бұзуы мүмкін деген мәселені көтерді. "Солтүстік ағын" компаниясының өкілі жоспарланған құбырдың жанында тек бір кеме батып кеткенін және оған кедергі келтірілмейтінін мәлімдеді. 2008 жылдың шілдесінде DOF Subsea компаниясына қарасты сейсмикалық кемелердің бірі Финляндияның эксклюзивті экономикалық аймағындағы Фин шығанағында "Солтүстік ағын" құбыр желісінің жобасын зерттеу барысында кеңестік белгілері бар, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде батып кеткен деп саналатын су асты кемесінің қалдықтарын тапты. Совет су асты кемесінің қалдықтарынан басқа, "Солтүстік ағын" құбырының бағытында Грайфсвальд шығанағында және Фин шығанағында батып кеткен кемелер де бар. Грайфсвальд шығанағындағы кеме – 1715 жылы швед теңіз күштері шығанақтың жағалау лагунасына кіретін тар жерде физикалық тосқауыл құру үшін батырған жиырма кемеден бірі. Ресейлік археологтар Фин шығанағындағы кеменің "1710 жылы салынғанын және Ұлы Петр тұсында 1713 жылы Финляндияны басып алу мақсатымен жасалған шабуыл кезінде суға батқан болуы мүмкін" деп мәлімдеді.