Кіріспе

АҚШ-тағы діни қозғалыс

Heathenry – АҚШ-та 1970 жылдардың басынан бері белсенді болып келе жатқан жаңа заманғы язычник діни қозғалыс. "Heathenry" термині көбінесе бүкіл діни қозғалысты қамту үшін қолданылса да, АҚШ-тағы Heathenry-дің әртүрлі топтары өздерін атау үшін "Ásatrú" немесе "Odinism" терминдерін жиірек пайдаланады. Heathenry 1960 жылдары АҚШ-та пайда болды, бұл АҚШ-та қазіргі заманғы язычниктің кеңінен таралуымен бір уақытта болды. Ең алғашқы американдық топтардың бірі – 1969 жылы даниялық көшпенде Элсе Кристенсен құрған Одинисттік қауымдастық.

Тарих

Асатру 1960 жылдары АҚШ-та тұрақты түрде өсті. 1969 жылы Даниялық одинист Эльза Кристенсен Флоридадағы үйінен Одинисттік қауымдастықты құрды. Александр Руд Миллстің жазбаларынан күшті әсер алған ол "Одинист" журналын шығара бастады, бірақ бұл теологиялық емес, оңшыл және нәсілшіл идеяларға көбірек назар аударды. Стивен Макналлен алғаш рет 1970-ші жылдардың басында Викинг бауырластығын құрды, ал 1976 жылы Асатру еркін ассамблеясын (АФА) құрды, ол Макналленнің топтағы неонацистерді жоққа шығарғаннан кейін кең таралған саяси келіспеушіліктер кезінде 1986 жылы тарап кетті. 1990 жылдары Макналлен Калифорнияда штаб-пәтері орналасқан этникалық бағыттағы Heathen тобы – Ásatrú Folk Assembly (AFA) ұйымын құрды. Осы арада Вальгард Мюррей және оның Аризонадағы туыстары 1980-ші жылдардың соңында Асатру Альянсын (АА) құрды, ол AFA-ның нәсілге қатысты көзқарасын бөлісті және Vor Tru ақпараттық бюлетенін жариялады. 1987 жылы Эдред Торссон мен Джеймс Чишолм Техаста тіркелген The Troth ұйымын құрды. Ұйым көпшілдікке ашық, нәсілшіл емес көзқарас ұстана отырып, көп ұзамай халықаралық ұйымға айналды.

Терминология

Ағылшын тілінде "Æsir дінінің" атауымен қатар "Ásatrúar" атауы да жиі қолданылады. Бұл терминді Скандинавия құдайларына баса назар аударатын жақтастары ұнатады, бірақ бұл көптеген Ásatrúar Æsir-ден басқа, Ванир, Валькириялар, Эльфтер және Кербездер сияқты құдайлар мен тұлғаларға табынуларымен байланысты мәселе тудырады. Басқа жақтастары өз дінін "Vanatrú" деп атайды, яғни "Ванирді құрметтеушілер", немесе "Dísitrú" деп атайды, яғни "Құдайшаларды құрметтеушілер", бұл олардың теологиялық бағытына байланысты. Қоғамда Ásatrú термині нәсілдік сипаттағы топтарға қатысты емес деп айтылады, ал Одинизм – нәсілдік сипаттағы топтардың қалаулы термині. Дегенмен, іс жүзінде терминологияда мұндай айқын бөлініс жоқ. АҚШ-та және Скандинавияда қолданылатын Ásatrú арасында айқын ерекшеліктер бар. Зерттеушінің мәлімдемесіне сәйкес, американдық Ásatrúar скандинавиялықтарға қарағанда құдайларға адал табынудың көбірек формасын және скандинавиялық құдайлар туралы эмоционалды ұғымды қалайды. Бұл АҚШ-та кең таралған христианның жоғары эмоционалды формаларының параллель тенденциясын көрсетеді.

Демография

АҚШ-тағы жазықшылар қауымдастығының нақты мөлшерін анықтау мүмкін емес деп есептегенмен, социолог Джеффри Каплан 1990 жылдардың ортасында елде шамамен 500 белсенді жақтасы бар екенін, ал тағы бір мың адам қозғалыстың шетінде тұрғанын болжады. Ол осы қозғалыстағы адамдардың көп бөлігінің ақ нәсілді, ер және жас екенін атап өтті. Көпшілігі кем дегенде бакалавр дәрежесіне ие және кеңсе қызметкері де, жұмысшы де жан-жақты жұмыс істеген. Қоғамдағы тәжірибесінен Снук американдық жазықшылардың көпшілігінің ер адамдар екенімен келісті, сондай-ақ олардың көпшілігінің ақ нәсілді және орта жастағы екенін, бірақ 1990 жылдардың ортасынан бері АҚШ-та жазықшы әйелдердің саны артқан деп санайды. 2003 жылы Хелен А. Бергер, Эван А. Лич және Ли С. Шаффер басқарған Пәгяндық санақ жобасы АҚШ-тағы жазықшылардан 60 жауап алды, олардың 65%-ы ер адамдар және 35%-ы әйелдер екенін көрсетті, бұл елдегі қалған пәгяндық қауымдастығынан "кері" екенін атап өтті. Көпшілігі жоғары білімді, бірақ жалпы алғанда, пәгяндық қауымға қарағанда білімі төмен, сондай-ақ пәгяндық қауымға қарағанда орташа табысы да төмен.

Саясат және даулар

Асатру ұйымдарының мүшелері саяси және рухани спектрдің толық ауқымын қамтиды. Ұйымдастырылған АҚШ Асатруында саяси дау-дамайдың тарихы бар, көбінесе өзін ашық оңшыл және ақ үстемдік идеологиясымен байланыстыратын жақтастармен қалай араласу керек деген мәселеге байланысты. Бұл 1986 жылы Asatru Free Assembly ұйымының ыдырауына әкелді. Сыртқы тұрғыдан, Асатру ұйымдарының саяси қызметі діни дискриминацияға қарсы науқандармен байланысты, мысалы, АҚШ Ардагерлер істері департаментінен 2006 жылы Патрик Стюарттың жесіріне берілген Викка пентаграмына балама ретінде Асатрудың "сенім белгісін" енгізуді талап ету. 2013 жылдың мамыр айында "Тордың балғасы" АҚШ Ардагерлер істері департаментінің қабір тастары мен белгілеріне арналған белгілер тізіміне қосылды. 2019 жылдың басында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің USS John C. Stennis кемесінде Heathenry дінінің қызметі өткізілгені хабарланды.

Фолькиш Асатру, Универсализм және расизм

Тарихи тұрғыдан алғанда, ұлттық ұйымдар арасындағы негізгі дау әдетте «Скандинавия мұрасын» мәдени ме, генетикалық немесе нәсілдік ме деп түсіндіруге байланысты болған. Американдық Асатру ішіндегі дискурста бұл мәдени/нәсілдік бөлініс ұзақ жылдардан бері «универсалистік» және «халықтық» Асатру ретінде белгілі. The Troth «универсалистік» позицияны ұстанады, Асатруды «Солтүстік Еуропалық Діні» синонимі ретінде қарастырады, ол «Теодизм, Ирминизм, Одинизм және Англо-Саксон Діні» сияқты көптеген түрлерін, атауларын және тәжірибелерін қамтиды. Асатру Халықтық Ассамблеясы «халықтық» позицияны ұстанады, Асатру мен германдық нанымдардың ата-бабалық сипатта екенін, ал еуропалық халықтың туысқандары ғана оған қол жеткізе алатынын мәлімдейді. Ұлыбританияда германдық неопаганизм көбінесе Одинизм немесе Heathenry деп аталады. Бұл көбінесе терминология мәселесі, және АҚШ Асатруын практикалық мақсаттарда Ұлыбританияның Одинизмімен теңестіруге болады, бұл қысқа ғұмырлы Халықаралық Асатру Одинистік Альянсында көрінеді. Ásatrú деп танысатын кейбір топтар ұлттық-социалистік және ақ ұлтшыл қозғалыстармен байланысты болған. Мысалы, Wotansvolk – бұл ашық түрде нәсілдік бағытталған форма. Алайда, соңғы кезде көптеген Асатру топтары өздерінің қауымдастықтарындағы осы элементтерге қарсы қатаң ұстаным қабылдауда. 127-декларация, Hávamál-дың сәйкес шумағы бойынша аталған: «Егер жамандықтарды көрсең, оларға қарсы сөйле, және жауларыңа тыныштық берме» – бұл 15-тен астам елден келген 150-ден астам Асатру діни ұйымдары қол қойған, негізінен Facebook-те ұсынылған, Асатру Халықтық Ассамблеясын нәсілдік және жыныстық дискриминациялық тәжірибелер мен сенімдері үшін айыптайтын және одан бас тартатынын мәлімдейтін бірлескен мәлімдеме.

Дискриминация айыппұлдары

2001 жылы Вашингтон штатының түрмесіндегі "Күшті бақылау бөлімінде" ұсталған, Асатру дінін ұстанатындар Тордың балға медальондарынан айырылды. Сенбесті көз: дата=2007 шілде. 2007 жылы федералды судья АҚШ түрмелерінде Асатру дінін ұстанатындардың Тордың балғасын тағуға құқығы бар екенін растады. Бір тұтқын Вирджиния штатының түзеу мекемесіне шағымданды, себебі оған рұқсат берілмеген, ал басқа діндердің өкілдеріне медальондар рұқсат етілді. "Георгакаракос Ваттсқа қарсы" ісінде Питер Н. Георгакаракос АҚШ Колорадо округінің аудандық сотына 19 түрме қызметкеріне қарсы "Асатру дінін еркін ұстануына кедергі келтіргені" және "Асатру дінін ұстанатыны үшін кемсіткені" туралы азаматтық құқықтарды қорғау туралы шағым түсірді.