Кіріспе

Правь (Правь), Явь (Явь) және Навь (Навь) – славян дінінде (Родноверие) «Жарық кітабының» бірінші тарауында және Велес кітабында (вероятно, 19-20 ғасырларда жасалған) сипатталған ғаламның үш өлшемі немесе қасиеттері. Ежелгі дереккөздерде ежелгі славян космологиясының тек Навь және Явь ұғымдары ғана айтылады, олар таосизмдегі Инь мен Янға ұқсас, ал Правь бұл ұғымдардың құрамына кірмеген. Правь, Явь және Навь сөздерінің тікелей мағынасы сәйкесінше «Дұрыс», «нақтылық» және «мүмкіндік». Олар сондай-ақ Триглав («Үш басты») құдайы арқылы біртұтас бейнеленеді. Эббо (шамамен 775 – 20 наурыз 851, Реймстің архиепископы) Триглавтың Көк, Жер және жер асты / адамзат арасындағы байланыс және арадастық ретінде көрінетінін жазған; бұл үш өлшем де Карел Яромир Эрбен жазғандай, ақ, жасыл және қара түстермен байланысты болған.

Жалпы мағынасы

Велес кітабындағы сипаттамаға сүйене отырып, көптеген қазіргі славян дін өкілдері Правты ("Дұрыс"; гр. Ортотес, санскрит Ṛта) – жоғары Құдай (Род, славян теологиясында "Туындау" өзі) орнатып, басқа екі гипостазды қамтитын және реттейтін, "Аспан заңы" деп аталатын әмбебап тәртіп ретінде сипаттайды. Ол бір мезгілде жоғары тәртіпке сәйкес жаратылыстарды тудыратын құдайлардың әлемі ретінде қарастырылады; құдайлар мен олардың тудырған жаратылыстары ұлы Құдайды "жасайды". Яв ("шындық") – материя мен көріністің жазықтығы, нәрселердің жарықта пайда болып, бірігіп, бірақ сондай-ақ кездейсоқтықтан тарап кететін осы уақыттағы және осы жердегі жағдай. Nav ("мүмкіндік") – адамдардың ата-бабаларының, рухтардың мекені, өткеннің естелігі мен болашақтың болжамынан тұратын әлем, яғни уақыттың үзділігі.

Триглав: жан, тән және күш

Триглав ретінде ұсынылған үш әлем дәстүрлі түрде Svarog ("Аспан"), Perun ("Найзағай") және Dažbog ("Күн") немесе Svarog, Perun және Svetovid ("Қасиетті Ие") немесе Veles ("Төменгі Әлем") үш құдаймен байланысты. Бұл үш құдайдың жан, дене және күш сипаттарын бейнелейтіні де көрінеді. Перун мен Световид бір Svarog-тың көрінісі ретінде қарастырылады, ал олардың басқа атаулары – Dazhbog ("Берішті Құдай", "Күн Құдайы") және Svarozhich (от құдайы, әдепкі мағынасы "Аспан Ұлы"). Жер асты (Nav), әсіресе оның қараңғы жағы, дәстүрлі түрде Велеспен бейнеленеді, ол осы қызметінде судың құдайы, сонымен қатар онымен байланысты (салыстырыңыз, Санскрит тілінен – Варуна). Славян космологиясын зерттеуде Жири Динда (2014) Триглавты "axis mundi" тұжырымдамасы ретінде анықтайды және оны басқа Үнді-Еуропа мәдениеттерінің ұқсас тұжырымдарымен салыстырады. Ол Триглавты Жорж Дюмезиль зерткен "Индоевропалық үш функциялық гипотеза" (қасиетті, әскери және экономикалық функциялар, үш адам түрі мен әлеуметтік топтар арқылы көрінетін) бейнесі ретінде бағалайды. Триглав сонымен қатар уақыттың үш өлшемінің өзара байланысын, метафоралық түрде үш жіптен тоқылған арқан ретінде көрсетеді. Эббоның сөздерімен айтқанда, Триглавты summus deus деп анықтауға болады, яғни ол шындықтың үш өлшемінің "жинағын" тау немесе ағаш (өзі axis mundi символы) ретінде бейнелейтін құдай. Динданың пікірінше, Индоевропалық діннен бастау алған бұл үштік көзқарас ерте және орта ғасырлық христиандықта да дамып, бір уақытта жаратушы (әке), жаратылыс (ұл) және жаратушылық қызмет (рух) болып табылатын Құдай туралы теологияға әкелді.

"Генотеизм"дегі аспан, жер және адамзаттың

Велес кітабына жасаған теологиялық түсіндірмелерінде украиналық Родновер көшбасшысы Галина Лозко Көк, Жер және олардың арасындағы адамзаттың үш жазықтығының космологиялық бірлігін баса көрсетеді. Ол Родновер теологиясы мен космологиясын "генотеизм" деп анықтайды. Құдай, әртүрлі гипостаздар арқылы иерархиялық түрде көрініс береді, Svarog-тың толыққанды күшінен пайда болған көптеген құдайлар генетикалық (родовид) тұрғыдан адамзатпен байланысты. Адамзат деңгейінде Құдай ата-бабалар мен рулық байланыс арқылы жасампаздыққа ие болады, ал жерде оның көрінісі осы ата-бабалар арқылы. Этика мен мораль осы космологиядан туындайды, себебі табиғатпен үйлесімділік тек этнос пен оның туған жері арасындағы қарым-қатынас арқылы ғана мүмкін. Құдайдың генетикалық мәні туралы осы көзқарасқа "родотеизм" деп Ynglist Родновер ағымындағылар айтады. Славяндар мен арийлердің болжамды атасы "Ор" немесе "Орый", немесе Владивосток Родноверлері табынған "Динглинг" сияқты жергілікті ата-бабаларға табыну кең таралған. Құдай ата-бабалар – туыстықтың бастауы, оны жалғастырушы және сақтайтын рухтар деп есептеледі. Ресейлік вольхв және неонацистік көшбасшы Алексей Добровольский (сондай-ақ Доброслав деп танылады) қандық мұраның маңыздылығын атап өтті, туыстық тазалықты бұзу туыстың құдайлық ата-бабасымен байланысын үзуге әкеледі деп мәлімдеді.