Кіріспе

Австриялық оккультист және жазушы (1848–1919)

Гвидо Карл Антон Лист (5 қазан 1848 – 17 мамыр 1919), Гвидо фон Лист ретінде әйгілі, австриялық оккультист, журналист, драматург және романист болды. Ол Wotanism деп аталатын жаңа заманауи діни қозғалысты жариялады, оны ежелгі герман халқының дінін қайта жаңғырту деп мәлімдеді және ол Арманизм деп атаған ариософиялық ілімдердің ішкі жиынтығын қамтыды. Венадағы бай орта тапқа жататын отбасында туған Лист бала кезінде отбасының католик дінінен бас тартып, христиандық дінге дейінгі Вотан құдайына бет бұрғанын айтады. Ол Австрияның ауылдық жерлерінде көп уақыт өткізіп, қайық теуіп, жаяу серуендеп, пейзаждарды суреттеді. 1877 жылдан бастап журналист ретінде жұмыс істей бастады, негізінен австриялық ауылдық жерлер туралы мақалалар жазды. Ол бұл еңбектерінде ауыл халқының халықтық мәдениеті мен әдет-ғұрыптарына баса назар аударды, олардың көпшілігі христиандық дінге дейінгі, пұтқа табынушылықтың қалдықтары деп сенді. Ол үш роман жариялады: Carnuntum (1888), Jung Diethers Heimkehr (1894) және Pipara (1895) – олардың барлығы темір ғасырындағы герман тайпаларының арасында өтеді, сондай-ақ бірнеше пьесалардың авторы болды. 1890 жылдары ол халықтық мақалалар жазуын жалғастырды, енді көбінесе ұлтшыл Ostdeutsche Rundschau газеті үшін, оның еңбектері сол онжылдықтың ортасында антисемиттік сипатқа ие болды. 1893 жылы ол Literarische Donaugesellschaft әдеби қоғамын құрды және Австрияның Германия империясына бірігуді көздеген пан-германдық ұлтшылдық қозғалысына қатысты. 1902 жылы 11 ай бойы соқыр болған кезде Лист оккультизмге қызығушылық таныта бастады, әсіресе Теософиялық қоғамның ықпалына ілікті, бұл оның Вотандық сенімдерін рунология мен Арманен Футархты қосуға алып келді. Оның еңбектерінің халықтық және ұлтшыл қауымдастықтар арасында танымалдылығы 1908 жылы Лист қоғамын құруға себеп болды; орта және жоғарғы таптың маңызды қолдауын алған қоғам Листтің жазбаларын жариялады және Листтің басшысы болған Ариософиялық ішкі топты, Жоғары Арманен орденін қамтыды. Осы әрекеттері арқылы ол қазіргі қоғамның жегілгендігі туралы мыңжылдық көзқарасты ұсынды, бірақ оның апокалиптикалық оқиға арқылы тазартылатынын және Wotanismді қабылдайтын жаңа пан-германдық империяның құрылуына әкелетінін айтты. Бірінші дүниежүзілік соғыста Орталық державалардың жеңісімен бұл империя құрылады деп қате болжам жасаған Лист 1919 жылы Берлинге сапары барысында қайтыс болды. Өмірі бойы Лист Австрия мен Германияның ұлтшыл және халықтық субмәдениеттерінде танымал тұлғаға айналды, бұл ортада жұмыс істейтін көптеген адамдардың еңбегіне әсер етті. Лист қоғамы арқылы таратылған оның еңбектері кейінірек Рейхшаммербунд және Германенорден сияқты халықтық топтарға әсер етті, ал олар арқылы өркендеген нацистік партияға, СС-ге және неміс сенім қозғалысына ықпал етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның еңбектері Еуропа, Австралия және Солтүстік Америкадағы ариософиялық және пұтқа табынушылықты ұстанатын көптеген адамдарға әсер етуді жалғастырды.

Жас кезі: 184877

Гвидо Карл Антон Лист 1848 жылғы 5 қазанда Австрия империясының құрамына кіретін Вена қаласында дүниеге келді. Ол жақсы жағдайдағы орта таптық отбасында туған. Ол былғары бұйымдарымен сауда жасаған Карл Антон Листтің үлкен ұлы, ал Карл Лист – әкесі, ол да шарап сатушы және қонақ үй иесі болған. Гвидоның анасы Мариан Лист құрылыс материалдарымен сауда жасаған Франц Антон Киллианның қызы еді. Лист Дунай каналының шығыс жағында орналасқан қаланың екінші округінде өсті. Сол кездегі көптеген австриялықтар сияқты, оның отбасы да Рим-католик дінінің жатқызылған мүшелері болды, Лист Венадағы Санкт-Петер шіркеуінде осы дінге шомылдырылды. Отбасының байлығы мен буржуазиялық мәртебесін көрсететіндей, 1851 жылы суретші Антон фон Анрайтер Листтің акварельді портретін салды. Есептерге сүйенсек, Листтің балалық шағы бақытты болған. Қалалық жерлерге қарағанда ауылдық жерлерді артық көретін ол Төменгі Австрия мен Моравияның ауылдарына отбасымен сапарларды ұнататын. Әкесінің ынталандыруымен ол осы аймақтардағы қамалдарды, тарихи ескерткіштерді және табиғи көріністерді суреттеу мен салуға кірісті. Кейінірек жазғандарына қарағанда, ол Австрияның христиандыққа дейінгі діндеріне ерте қызығушылық танытып, Венадағы Святой Стефан соборының астындағы катакомбалардың бір кезде пұтқа табынушылық құдайына арналған киелі орын болғанына сенді. Ол 1862 жылы әкесімен катакомбаға барғанда қираған құрбандық тақтасының алдында тізе бүгіп, ересек болған соң ежелгі Вотан құдайына ғибадатхана салып бітіруге ант бергенін айтады. Лист суретші және ғалым болуды қаласа да, әкесінің отбасының былғары бұйымдарымен айналысуын талап етуіне көнбеді. Бос уақытында ол жазуға, сурет салуға, сондай-ақ ауылға серуендеуге, атпен жүруге немесе қайықпен жүзуге уақыт бөлді. Ол Венаның Donauhort қайық клубының мүшесі және Австрия Альпі қауымдастығының хатшысы болды. Ол Австрия Альпіне жеке және топтық экспедицияларға қатысты, соның бірінде таушылар тобынан бөлініп, Geiselberg төбесінде жалғыз түнді өткізді. 1875 жылғы 24 маусымда ол төрт досымен бірге Дунай өзенімен төмен қарай жүзіп, Карнунтум шайқасының 1500 жылдығын атап өту үшін Карнунтумның ежелгі римдік бекінісі орнында түнде кемпінг құрды. Лист кейінірек достары той-думанда болып жатқанда, ол оқиғаны от жағып, монументтің Пәген қақпасының аркасының астына сегіз бөтелке шарапты свастика нысанында көміп атап өтті деп мәлімдеді.

Алғашқы әдеби еңбектері: 18771902

1877 жылы Листтің әкесі қайтыс болды. Лист көп ұзамай мұрагерлік алған былғары тауарлары бизнесін тастап, журналист ретінде әдеби еңбекке өзін арнады, тіпті бұл оның табысының айтарлықтай азаюын білдірді. 1878 жылдың 26 қыркүйегінде ол өзінің бірінші әйелі Хелен Фёрстер Петерске үйленді. 1877-1887 жылдары ол «Neue Welt» («Жаңа әлем»), «Heimat» («Отан»), «Deutsche Zeitung» («Герман газеті») және «Neue Deutsche Alpenzeitung» («Жаңа неміс Альпі газеті») ұлттық журналдарына жазды. Оның мақалалары Австрияның ауылдық жерлеріне және оның тұрғындарының халықтық әдет-ғұрыптарына арналған. Оның түсіндірмелері Австрияның жер атауларының, әдет-ғұрыптарының және аңыздарының пұтқа табынушылық тамырларын көрсетті, ландшафтты гений лоцимен бейнеледі және анық неміс ұлтшылдығы мен фелкистік сезімдерін білдірді. 1888 жылы ол өзінің алғашқы романын екі томдық «Карнунтум» деп жариялады. Роман IV ғасырдың соңында герман тайпалары мен Рим империясы арасындағы қақтығыс аясында, Рим бекінісінің маңындағы оқиғаларды баяндайды. Роман Листті Австрияның пангермандық қауымдастығында танымал тұлға ретінде қалыптастырды – көптілді және көпұлтты австро-венгерлік мемлекеттің неміс тілді аймақтарының көп бөлігі жаңа құрылған Германия империясына қосылуы керек деген сенімде біріккен адамдардың қозғалысы. Бұл кітап оны Прага темір компаниясының және Бірінші Брно инженерлік компаниясының төрағасы болған бай өнеркәсіпші Фридрих Ванниектің назарына да іліктірді. Ванниек сондай-ақ «Deutsches Haus» («Герман үйі» қауымдастығы) Verein президенті болды, бұл Оңтүстік Моравияның негізінен чех халқымен қоршалған деп сезінетін Брноның неміс тілді тұрғындарының ұлттық ұйымы. Лист пен Ванниек хат алыса бастады, нәтижесінде екі адам өмір бойы достық қарым-қатынаста болды. «Deutsches Haus» клубы кейіннен Листтің үш еңбегін неміс ұлттық тарихы мен әдебиеті туралы зерттеулер сериясында жариялады. Лист 1890 жылы Австриялық пангермандық парламенттік депутаты Карл Вольф құрған «Ostdeutsche Rundschau» («Шығыс неміс шолуы») апталық газетінде тұрақты түрде жаза бастады. 1891 жылы Лист өзінің «Неміс мифологиялық пейзаж суреттері» атты кітабында өткен онжылдықта жазған көптеген журнал мақалаларын жинады. 1890 жылдары Австрияның халықтық мәдениеті мен оның ежелгі герман тайпаларына қатысты түрлі тақырыптар бойынша одан әрі фелкистік мақалалар жазылды, бірақ сол онжылдықтың ортасында оның жұмысы «Die Juden als Staat und Nation» («Жүделер мемлекет және ұлт ретінде») сияқты мақалалармен ашық түрде антисемиттік сипатқа ие болды. Бұл кезеңде оның мақалаларын жариялаған басқа да австриялық неміс ұлтшыл газеттері «Bote aus dem Waldviertel» («Валдвиртл хабаршысы») және «Kyffhäuser» болды. Лист осы тақырыптар бойынша лекция оқуды бастады; мысалы, 1893 жылдың ақпанында ол ұлтшыл «Verein 'Deutsches Geschichte'» («Германия тарихы» қауымдастығы) алдында Вотанның ежелгі діни қызметкерлері туралы сөйледі. Ол сондай-ақ драматург ретінде жұмыс істеді, ал 1894 жылдың желтоқсанында оның «Der Wala Erweckung» («Валаның оянуы») пьесасы «Bund der Germanen» (Германдық лига) ұйымдастырған шарада премьера болды, ол неміс ұлтшыл ісіне арналған, еврейлерге шараға қатысуға тыйым салынды. Лигамен байланысымен қатар, Лист сонымен қатар «Deutscher Turnverein» (Германиялық гимнастика лигасы) мүшесі болды, ол өзінің шаралары үшін әдеби шығармалар жасады. 1893 жылы Лист пен Фанни Всчианский Венада неміс ұлттық және неоромантикалық әдебиетін қолдауға арналған беллетристикалық қоғамды құрды, ол «Literarische Donaugesellschaft» («Дануб әдеби қоғамы») деп аталды. Топтың бір бөлігі 15 ғасырдағы Литерария Содалита Дунабиянаға негізделген, оны 1893 жылы Лист қысқаша өмірбаянын жазған вендік гуманист Конрад Сельтес жасаған. 1890 жылдары тағы екі роман жазды, екеуі де темір дәуіріндегі Германияда орын алған тарихи романстар. Біріншісі 1894 жылы «Jung Diethers Heimkehr» («Жас Дитердің үйге оралуы») деп жарияланды, ол бесінші ғасырда өмір сүрген жас тевтонның тарихын баяндайды, ол христиан дініне күштеп айналдырылды, бірақ өзінің бастапқы күн құрметіне оралды. Екіншісі – «Pipara», 1895 жылы жарық көрген екі томдық әңгіме, ол римдіктердің тұтқынынан қашып, император болған Куади қызын әңгімелейді. 1898 жылы ол пұтқа табынушылықтың бір түрін көрсететін катехизис, «Der Unbesiegbare» («Жеңілмейтін») атты еңбегін жазды. Листтің қызметі оны Австрияның пангермандық қозғалысы ішіндегі танымал тұлғаға айналдырды, «Ostdeutsche Rundschau» редакторы 1895 жылдың сәуір айында Гвидо Лист кешін өткізді, ал Оңтүстік Венаның Виден әншілер клубы 1897 жылдың сәуір айында Лист фестивалін ұйымдастырды. Бұрынғы әйелімен ажырасып, 1899 жылдың тамызында Лист Анна Виттекке үйленді, ол Богемиядағы Стекиден шыққан. Листтің ежелгі діни сенімдеріне қарамастан, той евангелиялық протестант шіркеуінде өтті, бұл Австрияның пангермандық қауымдастығы арасында протестантизмнің өсуіне байланысты, олар оны Австро-Венгрияның басқа этникалық және тілдік қауымдастықтары арасында танымал католицизмге қарағанда шынайы неміс діні деп санады. Виттек бұрын Листтің «Der Wala Erweckung» пьесасында ойнаған және оның өлеңдерін көпшілік алдында оқыған. Олардың некесінен кейін Лист өзінің бар күшін драматургияға арнады, 1899 жылы «König Vannius» («Король Ванний»), 1901 жылы «Sommer Sonnwend Feuerzauber» («Жазғы күн тоқырауының сиқыры») және 1903 жылы «Das Goldstück» («Алтын монета») пьесаларын жазды. Ол сондай-ақ 1900 жылы «Der Wiederaufbau von Carnuntum» («Карнунтумды қайта құру») атты памфлет жазды, онда Карнунтумдағы ежелгі рим амфитеатрын Вотанизмді насихаттау үшін ашық аспан сахнасы ретінде қайта құруға шақырды.

Кейінгі өмір: 1902-19

Тарихшы Николас Гудрик Кларктың айтуынша, 1902 жыл "Листтің идеяларының сипатында түбегейлі өзгеріс болған жыл: оның ежелгі герман дінінің қиялына оккульттік идеялар енді". Бұл оның көзінен катарактаны алып тастау операциясынан кейін, содан соң он бір ай бойы соқыр болып қалғаннан бастау алды. Демалыс пен емделу кезінде ол неміс тілінің шығу тегі және руналардың қолданылуы туралы мәселелерді ойлады. Одан кейін ол арий тайпасының алғашқы тілі деп санайтын қолжазбаны жазды, онда ол құпия білімінің арқасында руналардың әріптері мен дыбыстарын, сондай-ақ ежелгі жазуларда кездесетін белгілер мен глифтерді түсіндіре алғанын мәлімдеді. Гудрик Кларк оны "жалған ғылымның керемет үлгісі" деп атап, сонымен қатар "оның ұлттық-окульттік зерттеулерінің шедеврі" екенін айтты. Лист оның бір данасын Венадағы Императорлық ғылым академиясына жіберді, бірақ олар оны жариялаудан бас тартты. 1903 жылы Лист "Die Gnosis" журналында Теософиялық қоғам идеяларының айқын ықпалы байқалатын мақала жариялады. Лист 1903 жылдан бастап әдебиетте "фон" атауын кейде қолданды, бірақ 1907 жылдан бастап оны тұрақты түрде пайдалана бастады. Бұл аталым адамның дворян тегінен екенін көрсететін. Дворяндық мұрағаты Листтің осы аталымды қолдануына қатысты ресми тергеу жүргізгенде, ол 1907 жылғы қазан айында сот алдына шақырылды. Ол өзінің төменгі Австрия және Штирия аристократтарының ұрпағы екенін, ал оның атасы қонақүй иесі болу үшін осы аталымнан бас тартқанын айтып өзін қорғады. Гудрик Кларк Листтің дәлелсіз талаптарының заңдылығына қарамастан, "фон" аталымын алу "Листтің діни қиялының ажырамас бөлігі" болғанын атап өтті, өйткені ол оны ежелгі Вотан дін қызметкерлерімен байланыстырды, олардың ұрпақтары Австрия аристократиясы деп сенді. Листтің бұл аталымды қолдануына себеп, оның досы, танымал ариософ Ланц фон Либенфельс 1903 жылы осыны жасаған болуы мүмкін. Листтің пангермандық қозғалыстағы танымалдылығы Листтің еңбектерін насихаттауға арналған қоғам құру туралы ұсыныстарға әкелді. 1908 жылғы наурыз айында бұл Гвидо фон Лист қоғамы ретінде іске асырылды, оны негізінен Ванниектер отбасы қаржыландырды, бірақ оған Австрия мен Германияның орта және жоғарғы сыныптарынан көптеген көрнекті тұлғалар кірді. 1911 жылғы жаздың ортасында Лист Жоғары Арманен орденін (Hoher Armanen Ordem) немесе HAO-ны Лист қоғамындағы арманистік тәжірибешілердің ішкі тобы ретінде құрды, олармен ол Вотанға табынумен байланысты ежелгі культ орындары деп санайтын әртүрлі жерлерге қажылық сапарлар жасады. Ол бұл топтың басшысы ретінде Ұлы шебер атағын алды. Лист қоғамы 1908-1911 жылдар аралығында Листтің өзі жазған алты кітапша шығарды. "Ариогерман зерттеулері" деп аталатын бұл еңбектерде руналардың мағынасы мен сиқырлы күші, ежелгі Вотан дін қызметкерлері, австриялық фольклор мен жер аттары және геральдикалық белгілердегі құпия хабарлар туралы Листтің пікірлері қамтылған. 1914 жылы қоғам Листтің руналар мен тіл туралы еңбегін, Императорлық академия қабылдамаған, жариялады. Бұл басылымдардың алғашқы үшеуі Листтің Австрия мен Германиядағы фелкистік және ұлтшыл мәдениеттердегі беделін арттырды. Көптеген жазушылар Листтен шабыт алды, оның бірнеше шығармалары оған арналды. "Prana" журналының редакторы Йоханнес Балзли 1917 жылы жарық көрген Листтің өмірбаянын жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лист Германия мен Австрия-Мажарстанның Орталық державаларының жеңіске жететінін қате болжады, бұл ақпаратты 1917 жылы көрген көрінісінен білгенін мәлімдеді. 1918 жылы Листтің денсаулығы нашарлап, соғыс салдарынан Венада азық-түлік тапшылығы болды. 1919 жылдың көктемінде, 70 жасында Лист әйелімен бірге Германияның Бранденбург штатындағы Ланген қаласында тұратын Лист қоғамының демеушісі Эберхард фон Брокхузеннің сарайына емделуге және ізбасарларымен кездесуге аттанды. Берлиндегі Анхалтер станциясына келгенде Лист сапарды жалғастыруға тым шаршағанын сезінді. Дәрігер өкпе қабынуын анықтағаннан кейін оның денсаулығы тез нашарлап, 1919 жылғы 17 мамыр күні таңертең Берлиндегі қонақ үйде қайтыс болды. Ол Лейпцигте кремацияланды, оның күлі урнаға салынып, содан кейін Венаның орталық зиратына, Zentralfriedhof-қа жерленді. Берлин журналисі Филипп Стауффтың Лист туралы некрологы "Мюнхенер Беобахтер" газетінде жарияланды.

Идеология

Лист "Вотанизм" деп аталатын дінді ұстанып, оны христиандық діннің сыртқы көрінісі ретінде қарастырды, ал "Арманизм" терминін осы ежелгі сенім жүйесінің эзотерикалық, құпия білімдері деп санады. Ол Вотанизмнің көпқұдайлықты кең жұртшылыққа ұсынып тұрса, Арманизм элитасының мүшелері монотеизмнің нақтылығын білетініне сенді. Листтің Арманизмі кейіннен 1915 жылы Ланц фон Либенфельс жасаған "Ариософия" терминімен байланыстырылды. Гудрик Кларк Листтің идеяларын "ұлттық мифология мен эзотеризмнің ерекше қоспасы" деп бағалады. Дінтанушы Олав Хаммер Листтің Вотанизмі "герман мифологиясын Теософиямен оқуының түпкілікті синтезіне айналды" деп атап көрсетті. Листтің алғашқы Теософиялық ықпалы негізінен неміс теософісі Макс Фердинанд Себальдт фон Верттің еңбектерінен туды, ол Теософиялық идеяларды герман мифологиясының өзіндік түсіндірмелерімен және нәсілдік доктриналарға баса назар аударумен біріктірді, осылайша Ариософияны болжады. Кейінгі жұмыстарында Листтің ойлауына Теософиялық ықпал күшейді, ол өзінің жарияланымдарында Хелена Блаватскаяның "Геймелехре" ("Құпия ілім") және Уильям Скотт Эллиоттың "Жоғалған Лемурия" сияқты еңбектерге сілтеме жасады. Ол скандинавия мифологиясы Теософияның космогониялық тұжырымдамаларын растайды және осылайша оларды дәлелдейді деп мәлімдеді. Листтің ежелгі өткенді түсінуінің көп бөлігі тарихи, археологиялық және фольклорлық дереккөздерді эмпирикалық зерттеуге емес, оның көзімен көргендей сезіну арқылы алған идеяларына негізделді. Кейінгі жазушы Ричард Рудгли Листтің "мәжүси өткенді" түсінуін "қияли реконструкция" деп сипаттады. Листтің Вотанизмі негізінен "Прозалық Эдда" мен "Поэтикалық Эдда" еңбектеріне сүйенді, бұл екі көне норвегтік мәтіндік дереккөздер Исландияда орта ғасырдың соңында жазылған; дегенмен ол олардың Германияның сенім жүйесін дәл бейнелейтініне сенді, себебі оларды христиандықтан қашқан "Вотаншы" босқындары жазған. Ол христиандық Солтүстік Еуропаға таралуына дейін біртұтас мәдениетке ие германдық өркениет Еуропаның көп бөлігінде таралып, христиандық әсерінен құлдырап, бөлінгенін сендірді. Ол қазіргі Австрияның Дунай аймағының Рим империясының өркендеуінен бұрын осы біртұтас германдық өркениеттің бір бөлігі болғанына сенді, бұл сол кездегі тарихшылардың пікіріне қайшы келді, олар лингвистикалық жағынан германдық қауымдар тек франк корольі Карл I-нің билігінде тоғызыншы ғасырда осы аймаққа қоныстанды және бұрынғы кельт тілдік топтарды ығыстырды деп есептеді.

Рундар мен Арманшафт

Лист Вотенизмнің негізгі тұжырымдамалары рун әліпбиіне негізделгендігіне сенді, бұл әріптерді ескі норвег тіліндегі «Хавамал» құралында кездесетін нақты рун сиқырымен байланыстыру арқылы оларды түсіндіруге болатынын айтты. Ол осы құпия мағыналарды өзі шешкенін мәлімдеді, оларды «Өзіңді таны, сонда барлығын білесің», «Өлімнен қорқудың қажеті жоқ, ол сені өлтіре алмайды», «Неке – арий тегінің бастауы!» және «Адам Құдаймен біртұтас!» сияқты нақылдармен түсіндірді. Лист адам мен ғалам арасындағы мистикалық байланыстың маңыздылығын баса көрсетті, құдайлықты табиғаттың өзінде жатқан нәрсе деп қарастырды, ал барлық тіршілік оның шығарылысы болды. Осыған байланысты ол нәсілдік топ – volk немесе folk – пен табиғи әлемнің тығыз байланысына сенді. Лист адамдардың өлмейтін жаны бар екеніне және ол карма заңдарына сәйкес, ақыры құдайлықпен бірігуге дейін қайта туатынына сенді. 1890 жылдары Лист ежелгі неміс қоғамының иерархиялық жүйемен басқарылған деген идеяны алғаш рет ұсынды, бұл жүйе Арманшафт деп аталды, және 1908 жылға қарай бұл идея оның ойлауының маңызды бөлігіне айналды. Листтің Арманшафт құрылымы туралы көзқарасы көбінесе масондық туралы біліміне негізделген. Ол ежелгі бауырластықтың үш дәрежеден тұратынын, әр дәрежеде өздерінің құпия белгілері, амалдары және парольдері болғанын мәлімдеді. Ол Арманшафттың ежелгі неміс халқының үстінен әлеуметтік бақылауды жүзеге асырғанына, мұғалімдер, дін қызметкерлері және судьялар рөлінде әрекет еткеніне сенді. Листтің тарихқа қатысты түсіндіруі бойынша, христиан миссионерлері Арманшафтты қуғынға түсірді, нәтижесінде көптеген адамдар солтүстікке қарай Скандинавия мен Исландияға қашып кетті. Ол олардың ілімдерін жеткізу үшін «кала» деп аталатын құпия тілді жасады деп сенді. Лист Солтүстік Еуропаның христиандығына айналуынан кейін Арманистік ілімдер жасырын түрде беріліп, олардың масондық және розенкрейцерлік сияқты кейінгі эзотерикалық дәстүрлер арқылы таралуына әкелгенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ Орта ғасырлардағы Темплер рыцарьлары осы Арманистік құпиялардың сақтаушылары болғанын және олардың христиандық мекемелер тарапынан қуғын-сүргінге ұшырағанын мәлімдеді. Ол олардың табынуына айыпталған Бафомет құдайының шын мәнінде Арманистік ілімдерді білдіретін Мальта кресінің мөрі болғанына сенді. Листтің сөзіне сүйенсек, Ренессанс дәуіріндегі бірқатар көрнекті гуманистер, соның ішінде Джованни Пико делла Мирандола, Джордано Бруно, Йоханнес Тритемий, Генрих Корнелиус Агриппа және Иоганн Рейхлин бұл ежелгі Арманистік ілімді білген. Лист өзінің Рейхлиннің реинкарнациясы екенін айтты. Бұған қоса, Лист VIII ғасырда Арманистер өздерінің құпия ілімдерін Кёльн қаласының еврей раввиндеріне бергенін, осылайша оларды христиандық қуғын-сүргіннен сақтап қалуды үміттенгенін мәлімдеді. Ол бұл ілімдер Кабалаға айналды деп сенді, сондықтан ол ежелгі неміс емес, еврейлік жаңалық деп санайды, осылайша оның өзінің ілімдерінде оны қолдануын заңдастырды. Рудгли бұл «қиын дәлел» Листтің антисемиттік идеологиясын қолдау үшін пайдаланғанын айтты.

Мыңжылдық көзқарастар

Лист жалпы алғанда өзінің өмір сүрген әлемін Рим және Византия империяларының қоғамдарымен салыстыра отырып, деградацияның бірі ретінде қарастырды. 1870 және 1890 жылдар аралығында Вена халқының үш есеге өскенін, оның салдарынан халық тығыздығы, туберкулез сияқты аурулардың көбеюі және қаланың ресурстарына зор жүк салғанын көргендіктен, қала тұрғындарының азаюына қайғырды. Ол монархияның жақтаушысы болғандықтан, демократияның барлық түрлеріне, феминизмге және өнердегі заманауи ағымдарға, мысалы, Вена сецессионшыларына қарсы шықты. Пангермандық саясаткер Георг Риттер фон Шёнерердің және оның "Римнен алыс!" қозғалысының ықпалымен, Лист Австро-Венгрия империясындағы тілдік славян қауымдастықтарының күшейіп бара жатқан ықпалын айыптады. Ол еркін нарық капитализміне және ірі кәсіпорындарға қарсы болды, оның орнына шағын шеберлер мен қолөнершілерге негізделген экономикалық жүйені жақтады, әсіресе саудагерлердің цехтарының құлдырауына қатты наразылық білдірді. Ол сондай-ақ қазіргі банк секторы мен қаржы институттарына қарсы болды, олардың еврейлердің билігінде екенін санады; осы институттарды сынағанда антисемиттік сезімдерін білдірді. Мұндай көзқарастар сол кезде Австрияда елдің экономикалық жағдайын бағалауда кең таралған, әсіресе 1873 жылғы паникадан кейін одан да күшейді. Кейінірек, ежелгілік және руналар зерттеушісі Эдред Торссон Листтің "теориялары сол кездегі антисемиттік догмаларға белгілі бір дәрежеде негізделгенін" атап өтті, ал Хаммер Лист және басқалар тарапынан таратылған ариософиялық дәстүр "күдіссіз расистік және антисемиттік" екенін мәлімдеді. Лист қазіргі Батыс қоғамының деградациясы "Ұлы Халықаралық Партия" деп аталатын құпия ұйым ұйымдастырған қастандықтың нәтижесі деп санайтын, бұл идея антисемиттік қастандық теорияларының ықпалында болды. Мыңжылдық көзқарасты қабылдап, ол осы жаудың жақын арада жеңіліп, ариогерман нәсілі үшін жақсы болашақ орнатылатынына сенді. 1915 жылдың сәуір айында ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын Германияның жауларын жеңіске жеткізетін және жаңа ариогерман империясының алтын ғасырын орнататын соғыс ретінде құптады. Соғыстың соңына қарай, ол неміс соғыста қаза тапқандары қайта туып, ұлттық революция жасап, осы жаңа, жақсы қоғамды құратын ұрпаққа айналады деп сенді. Лист үшін бұл жақсы болашақ ежелгі өткенмен тығыз байланысты болады, ол скандинавия мифологиясын және теософияны оқығаннан кейін уақыттың айналымдылығына сенгенінің көрінісі. Ол монархистік нанымын білдіре отырып, болашақ мемлекетті Габсбургтер әулетінің басқаратынын көріп тұрды, онда жерді ер адамның үлкен ұлына мұрагерлік етіп беретін феодалдық жүйе қайта жаңғыртылады. Листтің пікірінше, бұл жаңа империя жоғары иерархиялық болады, арий емес халықтар арий халқына бағынышты болады, ал білім беру және мемлекеттік қызметтегі жұмыс орындары тек нәсілдік тұрғыдан таза деп танылғандарға ғана қол жетімді болады. Ол осы империяның өзі ілгерілеткен Вотан дінін ұстанатынын болжады.

Табысы мен мұрасы

2003 жылы дінтанушы Маттиас Гарделл Листті "ариософиялық жазыққа табынушылықтың құрметті гуруы" деп санады. Гарделл австриялық эзотерик зерттеушінің "өмірінде аңызға айналғанын" айтты, ал Листтің идеялары Германиядағы көптеген фелкистік топтар тарапынан қабылданып, қолдау тапты. Лист қоғамының неміс мүшелеріне Филипп Стауфф, Эберхард фон Брокгусен, Карл Хеллвиг, Георг Хауэрштейн және Бернхард Корнер кірді, олар Рейхшаммербунд пен Герман орденін құруға қатысты. Герман орденінің Мюнхендегі Туле қоғамы арқылы Лист қоғамы мен Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған жас нацистік партия арасында байланыс табуға болады. Листтің ариософия мен оккультизм туралы идеялары нацистік Германиядағы неміс сенім қозғалысының нанымдарына әсер етті, олар христиандықтан бұрынғы германдық рухани дәстүрлерді жаңғыртуға тырысты, бұл дәстүрлер арийлік нәсілдің тазалығына бағытталған. Гудрик Кларк "Листтің тарихи маңыздылығын бағалауда оның бұл ықпалы ең маңыздысы болып табылады" деген пікір білдірді. Рудгли Листтің болашақ Германия империясы туралы көріп-сезімі "нацистік режимнің жобасы" болғанын мәлімдеді. Басқа неміс фелкистері Листтің идеяларын Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін кең жұртшылыққа таратты. Сонымен қатар, Рудольф Джон Горслебен, Вернер фон Бюло, Фридрих Бернхард Марби, Герберт Райхштейн және Фроди Ингольфсон Верманн сияқты адамдар Листтің ариософиялық идеяларын Либенфельстің идеяларымен бірге алып, оларды одан әрі дамытып, 1920-шы және 1930-шы жылдардың соңында ариософиялық қозғалыстың гүлденуіне әкелді. Осы адамдардың кейбіреулері танымал нацист Генрих Гиммлердің жақын шеңберіне кірді және СС-тің символикасы мен рәсімдеріне әсер етті. Ол сондай-ақ австралиялық одинаст және ариософ Александр Руд Миллске де ықпал етті. Гудрик Кларк пен кейіннен дінтанушы Стефани фон Шнурбейн Листі "фелкистік руналық оккультизмнің негізін қалаушысы" деп сипаттады, ал соңғысы "қазіргі заманғы эзотерикалық рунологияның тамыры Гвидо Листің көріп-сезімінде" деп қосты. 1984 жылы Торссон Листтің әсері соншалықты күшті болғандықтан, ол "неміс сиқыршыларының рундық теорияларын (бірақ олардың саяси көзқарастарын емес) сол кезден бастап бүгінгі күнге дейін қалыптастыра алды" деген пікір білдірді. 1976 жылы фелкистік және оңшыл ортаның белсенділері Адольф және Сигрун Шлайпфер Листтің идеяларын жаңғырту мақсатымен Арманен орденін құрды, антимодернистік ұстанымды қабылдады және христиандықтан бұрынғы дінді жаңғыртуға ұмтылды. Торссон, оған қосылған Арманен ордені арқылы Листтің еңбектері туралы білді. Содан кейін Торссон "соғыстан кейінгі рундық қайта жандануды" бастады және 1980 жылы Руналар гильдиясы деп аталатын ұйым құрды. Торссон Листтің бірнеше еңбектерін, сондай-ақ Зигфрид Адольф Кумер сияқты басқа фелкистік мистиктердің еңбектерін ағылшын тіліне аударды. Бұл басылымдар Листті ағылшын тілді оқырмандарға таныстырды, ал 1988 жылы Листтің "Руналар құпиясы" аудармасы Америка Құрама Штаттарындағы пагандық қауымдастығы арасында ариософияға қызығушылықты арттырды. Листтің рунологиясы Стефан Грандидің 1990 жылғы "Тевтондық сиқырлылық" кітабында да кездеседі. Листтің арманистік идеялары американдық Одинист ұлтшыл Дэвид Лейнге шабыт берді, ал Листтің құруына қатысқан Вотансвольк тобы өздерінің белсенділігін Лист бастаған қозғалыстың жалғасы ретінде қарастырды. Лист Майкл Мойньханды да қызықтырды, ол Листтің өмірімен байланысты Австриядағы жерлерді зерттеді.