Кіріспе
Қылмыс жасады деген күдікпен жасалған мәлімдеме. Қылмыстық процестік құқық бойынша, мойындау – қылмыс жасады деген күдікпен ұсталған адамның өзіне қарсы келтірілетін мәлімдемесі. Кейбір қосымша құжаттар, мысалы, Блэк заң сөздігі, мойындауды тар мағынада, яғни "қылмыстың барлық құрамына қанағаттандыратын фактілерді мойындау немесе растау" ретінде анықтайды. Бұл, егер шын болса да, қылмыстың барлық белгілерін толықтырмайтын жеке фактілерді мойындаудан өзгеше. Азаматтық істердегі осыған ұқсас мәлімдеме – мүддеге қарсы мәлімдеме болып табылады.
In the law of criminal evidence, a confession is a statement by a suspect in crime which is adverse to that person. Some secondary authorities, such as Black's Law Dictionary, define a confession in more narrow terms, e. g. as "a statement admitting or acknowledging all facts necessary for conviction of a crime," which would be distinct from a mere admission of certain facts that, if true, would still not, by themselves, satisfy all the elements of the offense. The equivalent in civil cases is a statement against interest.
Тарих
Өзін-өзі кінәлау сияқты осы нақты куәлік түрі сот мәселелерінде, кем дегенде Инквизиция дәуірінен бері дәлел ретінде қолданылып келеді. Дегенмен, мойындаулардың құндылығы талқыланып жүр, және заң әдетте оларды объективті фактілермен және басқа да дәлелдермен (мысалдар, куәгерлердің көрсетулері және т.б.) салыстырып тексеруді қажет етеді, осылайша олардың рас екенін бағалауға болады. Мойындаулар алғаш рет Рим-католик шіркеуінде, Құдайға мойындау (Тағайындама) құрбандығы аясында дамыды, онда күнәні мойындау адамды кешіруге жеткілікті деп есептелді. Моральдық кінәға қатысты осы принцип түрлі заң кодекстерінде сақталған, онда қылмыскер өзінің қылмысын мойындамаса, одан да нашар болып есептеледі.
Шарттар
Жапон заңына сәйкес, мойындау тек қана оны қолдайтын басқа да тәуелсіз дәлелдер болған жағдайда ғана сотқа қабылданады. Дегенмен, Жапониядағы көптеген әділетсіздіктер полицияның жалған мойындауға мәжбүрлеуінен туындайды.
Азаптау
Бір жағынан, азаптау арқылы алынған мойындаулар көбінесе объективті емес деп есептеледі, себебі мұндай әдістерді қолдану күдіктінің кез келген нәрсені мойындауына мүмкіндік береді. Дегенмен, егер мойындау қылмыскерге ғана белгілі құпияларды (мысалы, дене немесе қылмыс құралы қайда жасырылғанын) ашса, онда ол мойындау сенімді болып саналады. Екінші жағынан, азаптау болмаса да, жалған мойындаудың көптеген жағдайлары жеке адамның мойындауының өзі жеткілікті дәлел емес екенін көрсетеді. Жалған естелік (соның ішінде естелік бұрмалануы және т.б.) немесе соттасу келісімдері арқылы берілген жеңілдіктер мұндай жалған мойындауға алып келуі мүмкін.
Қылмысты мойындауға мәжбүрлеу
Күдікті немесе тұтқынға қысым көрсету, азаптау (соның ішінде күшейтілген тексеру әдістері) немесе физикалық немесе психологиялық мәжбүрлеудің басқа да түрлері арқылы алынған мойындау – мәжбүрлі мойындау болып саналады. Мәжбүрлеудің деңгейіне қарай, мәжбүрлі мойындау шындықты ашуға жарамсыз. Тергеуден өтетін адам тергеушіні қанағаттандыру және азапты тоқтату үшін оған ұсынылған оқиғаға келісуі немесе тіпті өтірік айтуы мүмкін. Бірақ, 20 ғасырдағы жағдайларға қарамастан, әсіресе Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы мәжбүрлі мойындауды заңды түрде қабылдауды едәуір төмендеткенімен, олар кейбір мемлекеттерде әлі де қолданылады және қабылданады. Қытай Халық Республикасы диссиденттерге және түрлі адам құқықтары ұйымдарының қызметкерлеріне қарсы, диссиденттік пікірлерді жоқ ету, қаралау және басу мақсатымен жүйелі түрде мәжбүрлі телеарнада мойындауды пайдаланады. Жүйелі мәжбүрлеу мен азаптау арқылы алынған, жазылған мойындаулар мемлекеттік телеарнада көрсетіледі. Белгілі құрбандардың ішінде адам құқықтары жөніндегі адвокат Ван Ю, шведтік бейүкіметтік ұйымның қызметкері Питер Далин және Қытайда туған швед кітап баспашысы Гуй Минхай бар.
Ғылыми сенімділік
Мойындау туралы дәлелдер қылмыстық сот жүйесінде кінәліліктің ең сенімді дәлелі болып саналады деуге болады. Дегенмен, жалған мойындаулар кездеседі, демек тергеу процесінде кемшіліктер болуы мүмкін. Саул М. Кассиннің «Мойындау туралы дәлелдер: жалпыға ортақ мифтер мен қате түсініктер» атты ғылыми мақаласында мойындау дәлелдемелері жүйесіндегі бес миф анықталды. Бұл мифтер: 1) тәжірибелі тергеушілер шындықты және жалғанды ажырата алады; 2) Миранда айыпталушыны тергеуден қорғайды; 3) адамдар жасаған жоқ қылмыстарды мойындамайды; 4) полиция, прокурорлар, судьялар және қазылар алқасы шынайы және жалған мойындауларды ажырата алады; және 5) жалған мойындаудың қателігі зиянсыз екенін анықтау мүмкін. Тәжірибелі тергеушілерге келетін болсақ, көптеген тергеу топтары «Рид әдісімен» таныс, ол кінәлі күдіктіге тән мінез-құлық белгілерін анықтайды, оның ішінде денесін құлатқан, тынышсыздық танытқан және көзбен байланыс жасамайтын мінез-құлық. Алайда, бұл белгілер ғылыми зерттеулерде жалғанды анықтау үшін эмпирикалық тұрғыдан расталмаған. Миранда ескертуіне қатысты, кінәсіз күдіктілер өз құқықтарынан кінәлілерге қарағанда жиі бас тартатыны анықталды, сондықтан көп жағдайда Миранда құқықтары кінәсіз айыпталушыларды тергеуден қорғамайды (1-бап). Тергеушілер қылмысты ақтау үшін мүмкін болатын себептермен түсіндіріп, мойындауды жеңілдетуге тырысады, сондай-ақ жалған дәлелдерді пайдаланады, яғни күдіктінің кінәлі екенін «дәлелдейтін» (бірақ шындығында жоқ) дәлелдерді айтады. Осының нәтижесінде көптеген кінәсіз адамдар жасаған жоқ қылмыстарды мойындап алады. Көптеген адамдар жалған мойындауды тани алмайды, себебі мойындауларға сенім артылады және қазылар алқасы немесе судья күдікті жасаған жоқ қылмысты мойындауды өзіне зиянды әрекет деп қарастырады, бұл көптеген адамдардың ойынша ақылға сыймайды. Жалған мойындаудың қаншалықты зиянсыз екеніне қатысты, мойындау басқа дәлелдерге және олардың ұсынылу тәсіліне әсер ететіні көрсетілді, бұл судьяның немесе қазылар алқасының кінәлілік туралы пікірін өзгертуі мүмкін.
Канада
Канадалық жалпы құқық мойындау туралы ағылшын сот шешімдерінен және құқықтық принциптерден тікелей алынған. Айыпталушыға көбірек құқықтар беретін Құқықтар мен бостандықтар хартасы сияқты кейбір айырмашылықтар бар. Ұлттық прокуратура айыпталушының өз еркімен мойындағанын күмәнданбай дәлелдеуі керек, әйтпесе судья мойындауды сотқа ұсынбауға шешім қабылдайды. "Еркіндік" деген құқықтық терминнің күнделікті мағынасынан өзгеше мағынасы бар. Прокуратура полиция тарапынан тікелей немесе жасырын болған қауіп-қорқытудың жоқтығын дәлелдеуге тырысады. Қауіп-қорқыту мойындауды міндетті түрде ерікті емес деп тануға әкеледі. Бұл айыпталушыға жақын адамдарды тұтқындау немесе оларды тексеру туралы қорқытуды қамтиды. Қарсылық көрсету үшін жасалған уәделер немесе ынталандырулар (мысалы, ауыр қылмысты елемеу үшін мойындау) көбінесе мойындауды қабылдамайды. Әдетте, полицияға жоқ ДНК сараптамасы сияқты дәлелдері бар деп жалған айтуға рұқсат етіледі. Егер полицияның жалғаны күдіктінің өзін қылмысқа қатыстыруына себеп болса, онда мойындау сотқа қабылданады. R. v. Oickle ісін қараңыз.
Үндістан
Үндістанда күштеп жауап алу конституцияға қайшы. Бұл 2010 жылдың 5 мамырында Үндістанның Жоғарғы соты "Смт. Селви vs. Карнатака штаты" ісінде расталды, онда наркоанализ, полиграф (қате анықтағыш деп те аталады) және миды сканилеу тесттері конституцияның 20(3)-бабын бұзатындықтан конституцияға қайшы екені белгіленді.
Италия
Италияда пентито (итальян тілінде "өкінуші") мәртебесі құрылғаннан бері жақсылықтары кеңінен қолданылуда. Мысалы, Адриано Софриге бір пентитоның көрсетуімен ғана өмір бойына сотталды.
Америка Құрама Штаттары
1936 жылы «Браун Миссисипиге қарсы» ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Соты зорлық-зомбылықпен алынған жақындықтарга негізделген сот үкімдері Әділетті сот процесі туралы қағиданы бұзады деп шешім шығарды. Американдық сот-психиатриясы журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, АҚШ-тағы қылмыстық істердің шамамен 80 пайызы күдіктінің мойындауы арқылы ашылады.