Кіріспе

Канадалық драматург (1956 жылы туған)

Джон Кризанк (1956 жылы туған) – канадалық драматург, ол өзінің «Тамара» атты сызықтық емес туындысымен халықаралық деңгейде танымал болды. Пьеса 1920-жылдардағы Италиядағы фашизмнің қалыптасуын зерттейді және алғашқы сызықтық емес, толыққанды театрлық тәжірибелердің бірі саналады. Көрермендер итальяндық вилла ішінде әртүрлі кейіпкерлерді бірнеше сахнада бір уақытта қадағалап отырады. Туындыда итальяндық соғыс батыры, журналист және ақын генерал Габриэле Д’Аннуцио, оның сүйіктісі және үй шаруасын жүргізушісі Элис Мазойер, сондай-ақ поляк суретшісі Тамара де Лемпичка сияқты нақты тұлғалар бейнеленген. «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «қозғалмайтын көрермендерге адреналинмен қуаттандыру» деп сипаттап, «соққыдай» әсер қалдырған диалогын жоғары бағалады. Режиссер Стивен Спилберг DGA-да сөйлеген сөзінде бұл пьесаның өзінің шығармашылығына естен кетпес әсер еткенін айтты. Ричард Роуз қойған Торонтодағы қойылымнан кейін Кризанк 1982 жылы екі Дора Мавор Мур сыйлығын жеңіп алды. Пьеса АҚШ, Португалия, Польша, Аргентина және Мексика бойынша гастрольдік сапармен аяқталды. Голливудтық қойылымды Мозес Знаймер продюсерлік етті, ол 1984 жылдан 1994 жылға дейін тоғыз жыл бойы сахнада болды.

Ерте өмір

Кризанц 1956 жылы Альберта провинциясының Летбридж қаласында дүниеге келген. Ол Пегги мен Рене Кризанцтың ұлы.

Жазушылық мансап

Тамараның премьерасы 1981 жылғы 8 мамырда Торонто қаласындағы Тринити Беллвудс паркінде орналасқан Страчан Хауста өтті. Тамара – көрермендердің қатысуы өзіндік мәнге ие болған, бірнеше сюжеттік желі бір уақытта дамыған алғашқы театрлық қойылымдардың бірі. Осы себепті ол кейіннен британдық «PunchDrunk» театр компаниясы және Нью-Йорктегі «Then She Fell» сияқты толыққанды ортаға енгізу тәжірибесінің алға басушысы болды. Ол зерттеген идеялар «Тамара: сындық постмодернистік ұйым ғылымы журналы» атты академиялық журналға шабыт берді, кейін ол «Тамара: сындық ұйымдық зерттеулер журналы» болып өзгерді. Бұл журнал бірнеше академиялық пәндердің көп дауысты және постмодернистік тұжырымдамаларын, соның ішінде басқаруды зерттеу, постмодернистік ұйымдық теория және әлеуметтік жүйелер теориясын қарастырады. Кризанцтың пьесалары құрылым мен кеңістіктерді зерттеумен қатар, суретшінің рөліне назар аударуымен ерекшеленеді. Кризанц 1985 жылы «Прага» пьесасы үшін Чалмерс сыйлығын, ал 1987 жылы генерал-губернатор сыйлығын жеңіп алды. Пьеса 1983 жылы «қауіпті» туындыны қоюға дайындалып жатқан театр труппасы туралы айтады. Вацлав Гавелдің бір актілі пьесаларынан шабыт алған бұл туынды коммунистік елде өнер жасаудың қиындықтары мен цензура жүйесіндегі суретшінің рөліне арналған. 1990 жылы Кризанц «Оның жартысы» пьесасы үшін тағы да Чалмерс сыйлығын жеңіп алды. Ол 30-ға жуық идеалды Джилл Эштің тағдыры мен капитализм мен экологиялық қозғалыстың қақтығысуын, бір отбасының басынан өткен оқиғалар арқылы көрсетеді. Оның канадалық жазушы Пол Кваррингтонмен болған достығы «Өлу оңай» пьесасының негізгі тақырыбы болды. 1993 жылы Кризанц кино мен теледидар үшін жазуды бастады. Оның көптеген жұмыстарының ішінде «Қазанмен ерлер» фильмі, «H2O», «Троялық жылқы» және «Саммит» телефильмдері, сондай-ақ «Да Винчидің тергеуі», «Оңтүстіктен», «ZOS: Бөлек аймақ», «Жаңашыл көк», «Үмітті құтқару», «Тұтқынға алынды» және «Кету» телесериалдары үшін жазған сценарийлері бар. Ол актер және режиссер Пол Гросспен жиі бірлесіп жұмыс істейді.