Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кхмер империясының астанасы
Capital of the Khmer Empire
Кох Кер (, Prasat Kaôh Ké) – Камбоджаның солтүстігінде, Сием Рип пен ежелгі Анкор қаласынан шалғай орналасқан археологиялық ескерткіштер жиынтығы. Бұл – сирек қоныстанған, орманды аймақ. Қорғауға алынған аумақта 180-нен астам қасиетті орын табылды (көзге көрінерлік қала, немесе темір ағаштарының орманы деп аударылады). Бұл IV Жаяварманның тұсында салынған. Екі метрлік лингалары бар киіз үйлер де әсерлі. IV Жаяварман тұсында Кох Кер стилі қалыптасып, мүсін өнері өркендеді. Сан алуан мүсіндер жасалған. Кох Кердің шалғай орналасқандығына байланысты, ол бірнеше рет қарақшылардың тонауына ұшырады. Кох Кер мүсіндерін түрлі мұражайлардан ғана емес, жеке коллекциялардан да кездестіруге болады. Кох Кердің шедеврлері кейде аукциондарда сатылады. Бүгінгі таңда бұл туындылар ұрланған өнер туындылары деп есептеледі. Ескерткіштер жиынтығы Сием Риптен екі жарым сағаттық жерде орналасқан, ал қонақтар ғибадатханалардан 10 км қашықтықтағы Сеййонг ауылында тұруға мүмкіндік алады, онда бірнеше қонақ үйлер бар. Саяхатшылар 2009 жылы Кох Кер ауылында салынған, тұрақты туризмді дамытуға бағытталған Koh Ker Jungle Lodge Homestay-де де тұруға болады, бірақ алдын ала брондау қажет. 2019 жылдың мамыр айында Кох Кер қауымы ауылда қарапайым ағаштан жасалған қоғамдық демалыс үйін ашты. Кох Кер ескерткіштер жиынтығы 2023 жылдың 17 қыркүйегінде Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында өткен Дүниежүзілік мұралар комитетінің 45-ші сессиясында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді.
Koh Ker (, Prasat Kaôh Ké ) is a remote archaeological site in northern Cambodia about away from Siem Reap and the ancient site of Angkor. It is a jungle filled region that is sparsely populated. More than 180 sanctuaries were found in a protected area of (translated as city of glance, or as iron tree forest). of Jayavarman IV. Really impressive too are the shrines with the twometer high lingas. Under Jayavarman IV, the style of Koh Ker was developed and the art of sculpture reached a pinnacle. A great variety of statues were chiseled. Because of its remoteness, the site of Koh Ker was plundered many times by looters. Sculptures of Koh Ker can be found not only in different museums, but also in private collections. Masterpieces of Koh Ker are offered occasionally at auctions. These pieces, in present times, are considered stolen art. The site is about two and half hours away from Siem Reap, and guests can stay in the nearby village of Seyiong, 10 km from the temples where there is a number of guests houses. Travellers can also stay in Koh Ker Jungle Lodge Homestay, a sustainable tourism project built in the village of Koh Ker in 2009, by booking in advance of arrival. The Koh Ker community in May 2019 open a basic wooden community rest house in the village. The site of Koh Ker was inscribed on the UNESCO World Heritage List on 17 September 2023 during the 45th session of the World Heritage Committee in Riyadh, Saudi Arabia.
География
Ко Кер Дангрек тауларының оңтүстік еңістері, оңтүстік-батыстағы Кулен таулары (Пном Кулен) және шығыстағы Тбенг тауы (Пном Тбенг, Тбенг Меанчи маңы) арасында орналасқан. Жоталы жердің көп бөлігін ормандар жауып тұр, бірақ көптеген ағаштар маусымды түрде жапырақтарын төгеді. Ко Кер қаласы кхмер империясының ең маңызды стратегиялық жолында жатқан. Ангкор мен Бенг Мелеадан Ко Керге дейінгі бұл жол Прасат Преа Вихерге, содан кейін Таиландтағы Фимайға және Лаостағы Ват Фуға саяхаттап, олардың заңсыз алып қойылды деп есептейтін мүсінді иеленуге бағытталған. Ко Кермен байланысты егіз мүсін Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Нортон Саймон мұражайында көрсетілген.
Koh Ker is situated between the southern slopes of the Dangrek mountains, the Kulen mountains (Phnom Kulen) in the south west, and the Tbeng mountain (Phnom Tbeng, near Tbeng Meanchey) in the east. Most parts of the hilly ground are covered by jungle, but most of the trees shed their leaves seasonally. The city of Koh Ker was on the most important strategic route of the Khmer empire. Coming from Angkor and Beng Mealea to Koh Ker this road led to Prasat Preah Vihear and from there to Phimai in Thailand and Wat Phu in Laos to seize the statue that they purport was illegally removed from the site. A twin statue, also linked to the Koh Ker site, is on display at the Norton Simon Museum in Pasadena, California.
Дін
Кох Кер кхмер империясының астанасы болғанға дейін (928 жыл), Шива лингалары бар көптеген қасиетті орындар болған. Кох Кер Шиваға көптен бері табынған культ орталығы еді. Джаяварман IV та осы индуистік құдайдың жақтасы болған. Кейінірек патшалар (олардың тұрағы Кох Керде болмаған) индуизмнен буддизмге өткен кезде храмдарында қажетті өзгерістер енгізуге бұйрық берді. Кох Кердің шалғай орналасқандығының арқасында, ондағы қасиетті орындар осы араласулардан сақталды.
Before Koh Ker became capital of the Khmer empire (928 AD), numerous sanctuaries with Shiva lingas existed already. Koh Ker was a cult site where Shiva had been worshipped a long time. Also Jayavarman IV was an ardent worshipper of this Hindu god. As later kings (whose residence was not in Koh Ker) changed from Hinduism to Buddhism they gave orders to make the necessary adjustments at their temples. Because of its remoteness, the sanctuaries at Koh Ker were spared from these interventions.
Жазулар
Бірнеше жазулар табылды, онда Сием Рип, Баттамбанг, Такео және Кампонг Чам (қала) қалаларында Кох Кер империяның астанасы ретінде еске алынады. Кох Керде табылған жазулар бойынша, ол астана болған кезде он мыңнан астам адам тұрғандығы болжамдалады (928 – 944 ж.б.). Жазуларда жұмыс күші қалай ұйымдастырылғаны түсіндіріледі: күріш түріндегі салықтар бүкіл елден жиналды және түрлі провинциялардан келген жұмысшыларды асырауға жұмсалды. Прасат Дамрейдегі бір жазуда мемлекеттік ғибадатхананың (Пранг) жоғары жағындағы киіздің шамамен бір лингамнан тұратыны және осы Шива символын орнату көп қиындықтарға соқтырғаны айтылады. Прасат Томдағы санскрит жазуы 921 жылы Трибхуванешвара ("Үш әлемнің Иесі") атымен құдайға табынған Шива лингамының қасиеттілікке ие болғанын көрсетеді.
Several inscriptions were found which mention Koh Ker as capital of the empire in Siem Reap, Battambang, Takeo and Kampong Cham (city). From inscriptions discovered at Koh Ker, it is estimated that more than ten thousand people lived at Koh Ker when it was the capital (928 – 944 AD). The inscriptions explain how manpower was organised: taxes in form of rice were raised in the whole country and served to provide for the workers who came from different provinces. An inscription at Prasat Damrei says that the shrine on the top of the state temple (Prang) houses a lingam of about and that the erection of this Shiva symbol gave a lot of problems". A Sanskrit inscription at Prasat Thom gives evidence of the consecration of a Shiva lingam 921 AD which was worshipped under the name of Tribhuvaneshvara ("Lord of the Threefold World").
Трапеанг Андонг Пренг
Екі қабатты киелі орын Прасат Том/Прангтың оңтүстігінде жерге қазылған, ұзындығы бар бассейн орналасқан. Оның барлық жағында латериттен жасалған сатылар бар. Жаңбырлы маусымда су белгілі бір тереңдікке дейін жиналады. Трапеанг Андонг Пренг ғибадатханаға жатпайды, бірақ ол патшалық ванна болған болуы мүмкін, себебі осы жерге жақын жерде бір кезде патшаның ағаш сарайы орналасқан. Хинду құдайы Шиваға арналған, ерте 10 ғасырға қатысты ғибадатхана. Ғибадатхананың өрттен зақымданған (қара) сыртқы қабырғасы оған атау берген болуы мүмкін (Неанг Хмау кхмер тілінде "Қара әйел" дегенді білдіреді). Ғибадатхананың аты сондай-ақ "Қара бойжеткен" дегенді білдіреді және аңыз бойынша, ол бір кезде Қалидің, Қырып жоятын Қара Құдайдың мекені болған болуы мүмкін.
south of the double sanctuary Prasat Thom/Prang is a basin dug into the earth with a length of It has steps of laterite on all sides. During the rainy season the water is standing to a depth of The Trapeang Andong Preng does not belong to a temple, but it could have been a royal bath, because near this place was once the wooden palace of the king. An early 10th century temple dedicated to the Hindu deity Shiva. The temple's fire damaged (black) outer surface probably gave it its name (Neang Khmau means the "Black Lady" in Khmer). The name of the temple is also said mean "Black Virgin" and legend says it might once have been heaven to Kali, the Dark Goddess of Destruction.
Прасат Чен
Бұл қасиетті орын осы топтағы ең солтүстік жатқан және көшенің батыс жағында орналасқан. Онда екі қоршалған аумақ бар. Бас кіреберіс есігі (қазір құлаған) өзінің орталық, төртбұрышты бөлмесімен (бір жағы өлшенген) қасиетті орын болған. Бір платформада үш латерит мұнара (ішінара құлаған) тұр. Олардың алдында екі кірпіш кітапхананың қалдықтары сақталған. Осы жерде екі маймыл патша – Сугрива мен Валиннің (үнді эпосы Рамаянаның кейіпкерлері) мүсіні табылды, қазір ол Пномпеньдегі Ұлттық мұражайда сақталуда. Ортадағы мұнараның алдынан көп қолды Вишну мүсінінің бір бөлігі табылған. Бұл ғибадатханада бес жазу бар. Олар ғибадатханамен байланысты барлық көптеген адамдардың есімдерін және олардың атқаратын қызметтерін көрсетеді.
This sanctuary is the most north of this group and lies too on the west side of the street. It has two enclosures. The main entrance door (now collapsed) was itself a sanctuary with a square central room (one side measured ). Three laterite towers (partially collapsed) stand on the same platform. In front of them are the remains of two brick libraries. The statue of the two fighting monkey kings Sugriva and Valin (figures of the Hindu epic Ramayana) was found at this site and is now in the National Museum in Phnom Penh. A fragment of a multi armed statue of Vishnu was found in front of the tower in the middle. In this temple are five inscriptions. They mention the names of all the numerous peoples connected to the temple site and their function.
Прасат Дамрей
Айналалық жолдан кішкентай жол Прасат Дамрейге (дамрей = піл) жетеді. Бұл қасиетті орын қоршаумен қоршалған және биік тұғырдың үстінде орналасқан. Оның әр төрт жағында шамамен он баспақыш бар. Бұрын баспақыштардың екі жағында сегіз тас арыстан тұрған, бірақ қазір олардың тек біреуі ғана өз орнында қалған. Платформаның төрт бұрышында әдемі піл мүсіні тұрған, бірақ енді екеуі ғана сақталған. Қасиетті орын кірпіштен салынған және жақсы жағдайда. Ғибадатханада табылған санскрит жазуы бұрын пирамиданың (Пранг) басына лингм орнатылғандығын көрсетеді.
A small path leads from the ring road to the Prasat Damrei (damrei = elephant). This sanctuary has an enclosure and stands on a high platform. On each of its four sides is a staircase with about ten steps. Eight stone lions once flanked the stairs but only one remains in its original place. A beautiful elephant sculpture once stood at each of the four corners of the platform but only two remain. The sanctuary is built of brick and is in good condition. A Sanskrit inscription found at the temple offers evidence that an erstwhile lingam was once erected on the top of the pyramid (Prang).