Кіріспе

Пештің түрі

Ракеталық пеш – кішкентай диаметрлі ағаш отынын пайдаланатын, тиімді және қатты қызып тұратын пеш. Отын қарапайым жану камерасында жағылады, онда жылу оқшауланған тік түтікшесі бар, ол оттың пісіру бетіне жеткенше толық жануын қамтамасыз етеді. Ракеталық пештердің конструкциясы көбінесе тамақ дайындауға арналған портативті пештер үшін қолданылады, бірақ бұл конструкция мекемелерде үлкен, бекітілген пештерді жасауға және жылытуға арналған ракеталық массалық жылытқыштарды құруға да қолданылады. Үндістанда жүргізілген сынақтарда ракеталық пештер дәстүрлі пештерге қарағанда 18-35 пайызға аз отын жұмсады, ал қарапайым, дәстүрлі, ашық, үш тасты отқа қарағанда 39-47 пайызға аз отын жұмсады.

Тарих

1780 жылы патенттелген Арган лампасы зымыран пешіне арналған алғашқы үлгі болды. Бұл дәстүрлі май шамдарының маңызды жетістігі еді, ол жалынның үстіне шыны түтін шығару құбырын орнату арқылы ауа ағынын жақсартты. Бұл конструкция жарық беруден бөлек, тамақ пісіруге және суды қыздыруға да қолданылды, себебі ол "түтінсіз, ең қуатты жылуды қамтамасыз етеді". Aprovecho компаниясының техникалық директоры Ларри Виниарски 1980 жылы Сэм Болдуин жасаған VITA пеші негізінде зымыран пешін жасауды бастады және римдіктердің гипокаст жүйелеріндегі жылыту және тамақ пісіру принциптерін қайта ашты. Зымыран пешінің қағидаларын пайдалана отырып, тортилья пісіруге арналған пеш жасалды және 2005 жылы Ashden сыйлығына ие болды. Aprovecho 2006 жылы зымыран пештері үшін осы сыйлықты қайта жеңіп алды. Aprovecho зымыран пештері Лесото, Малави, Уганда, Мозамбик, Танзания және Замбияда сатылды.

Тиімділік

Көптеген дамушы елдерде дәстүрлі ағаш оттықтары жеткілікті желдетілмейді, нәтижесінде үй ішіндегі түтін бөлшектерінің концентрациясы "Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынған ұзақ мерзімді нормадан әдетте 10-100 есе артық" болады. Бұл бөлшектерге ұзақ уақыт бойы тону ауруларға әкелуі мүмкін. Ракеталық оттықтар отынды тиімдірек жағуға мүмкіндік береді, осылайша отынның қолданылуын және түтін, көміртек монооксиді мен күйе шығаруын азайтады. Кенияның ауылдық аймақтарында жүргізілген дәстүрлі үш тастық оттық пен ракеталық сазды оттықтың (РМС) салыстыруы, РМС пайдалану ас үйде көміртек монооксидінің өндірілуін 33%-ға, ал киімге бекітілген дерек тіркегіштермен өлшенген "жеке" көміртек монооксидінің өндірілуін 42%-ға төмендеткенін көрсетті.