Кіріспе
Бразилияның заң жүйесі заңдарға және, жақында ғана, жартылай көлемде "súmulas vinculantes" деп аталатын механизмге негізделген. Ол негізінен еуропалық азаматтық құқық жүйелерінен, әсіресе португалдық, наполеондық француз және неміс (әсіресе неміс азаматтық кодексі) жүйелерінен туындайды. Бразилияда көптеген кодификацияланған заңдар қолданыста бар. 1988 жылдың 5 қазанында қабылданған қазіргі Федералды Конституция – елдің жоғарғы заңы болып табылады. Бұл Конституцияға көп рет түзетулер енгізілді. Елдегі басқа маңызды федералды заң құжаттарына Азаматтық кодекс, Қылмыстық кодекс, Коммерциялық кодекс, Ұлттық салық кодексі, Еңбек заңдарының жинағы, Тұтынушылардың құқықтарын қорғау кодексі, Азаматтық процессуалдық кодекс және Қылмыстық процессуалдық кодекс жатады.
The law of Brazil is based on statutes and, partly and more recently, a mechanism called súmulas vinculantes. It derives mainly from the European civil law systems, particularly the Portuguese, the Napoleonic French and the German (especially the German Civil Code). There are many codified statutes in force in Brazil. The current Federal Constitution, created on October 5, 1988, is the supreme law of the country. This Constitution has been amended many times. Other important federal law documents in the country include the Civil Code, the Penal Code, the Commercial Code, the National Tax Code, the Consolidation of Labor Laws, the Customer Defense Code, the Code of Civil Procedure, and the Code of Criminal Procedure.
Билік бөлуі
Бразилия заңдары атқарушы, сот және заң шығару билігінің құзырында болады. Осы биліктердің ішінде Бразилия Президенті атқарушы билікті басқарады. Сот билігі Жоғары Сот пен Жоғарғы Федералдық Соттан тұрады. Бразилияның заң шығару билігі Бразилияның Ұлттық Конгресін қамтиды.
Конституция және құқық
Бразилиялық құқық негізінен португалдық азаматтық құқығынан туындайды және рим-германдық құқықтық дәстүрімен байланысты. Бұл құқықтық жүйе заңдарға негізделгендігін білдіреді, бірақ соңғы конституциялық реформа (2004 жылы қабылданған Конституцияға 45-ші түзету) "stare decisis" сияқты механизмді енгізді, ол "súmula vinculante" деп аталады. Дегенмен, Бразилия Конституциясының 103-А бабына сәйкес, міндетті күші бар ережелерді жариялауға тек Жоғарғы Сотқа ғана рұқсат етіледі. Сондықтан, төменгі сатыдағы судьялар мен соттар, сондай-ақ мемлекеттік басқару Жоғарғы Соттың түсіндірмелеріне бағынуға міндетті. Көп ұзамай, Бразилия Конституциясында бекітілген сот жүйесіне сәйкес, сот билігі штаттардың сот тармақтары мен Федералдық сот тармағы арасында бөлінеді және олардың әртүрлі юрисдикциялары бар. Алайда судьялардың өкілеттіктері мен міндеттері бірдей, ал айырмашылықтар соттардың құзыретінде, құрылымында және құрамында ғана.
Заң және адвокаттар
2007 жылы Бразилияда 1024 заң факультеті болды, оларда 197 664 заң студенті білім алды. Заң факультеттері Бразилияның барлық штаттарында кездеседі. АҚШ-та заң факультеттерінің саны 180-ге ғана жетті. АҚШ-тың Аляска штатында заң мектебі жоқ. 2010 жылы Бразилиядағы адвокаттардың жалпы саны 621 885 адамды құрады. Сан-Паулу штатында ең көп, 222 807 заңгер болды, бұл елдегі барлық жұмыс істейтін заңгерлердің үштен біріне тең. Рио-де-Жанейро штатында 112 515 заңгер, ал Минас-Жерайс штатында 63 978 заңгер жұмыс істеді. Бразилияда заң факультетін бітіруге студенттерге бес жыл уақыт керек. Оқуын аяқтағаннан кейін, олар Бразилия адвокаттар алқасының (порт. Ordem dos Advogados do Brasil) өткізетін емтиханды тапсыруы тиіс. 2007 жылы бразилиялық заңгердің жалпы орташа табысы жылына 36 120 реалды құрады. Бастапқы орташа табыс 20 040 реал, ал ең жоғары орташа табыс 3 000 000 реал болды. Бразилиялық судьяның жалпы орташа табысы 170 000 реалды құрады. Бастапқы орташа табыс 150 500 реал, ал ең жоғары орташа табыс 310 500 реалды құрады. Бразилиялық прокурорлардың жалпы орташа табысы 150 000 реалды құрады. Бастапқы орташа табыс 140 000 реал, ал ең жоғары орташа табыс жылына 270 000 реалды құрады. Қазіргі таңда Бразилия судьялары мен прокурорларының көптеген штаттарда табысы бірдей, ал кейбір штаттарда прокурорлардың табысы жоғары.
Сотталған сот
Әр штаттың аумағы бір немесе бірнеше муниципалитеттен тұратын комаркалар деп аталатын сот округтеріне бөлінеді. 27 соттың бас кеңсесі әр штаттың астанасында орналасқан және тек сол штаттың аумағында ғана сот өкілеттігіне ие. Федералды округте тек федералдық деңгейдегі сот жүйесі бар. Әр комаркада кем дегенде бір сот, яғни бірінші сатыдағы сот болады. Әрбір бірінші сатыдағы сотта заң судьясы және судьяның орынбасары болады. Судья барлық азаматтық және көптеген қылмыстық істер бойынша жеке шешім қабылдайды. Тек қасақана жасалған, адам өміріне қатысты қылмыстар ғана қазылар алдында қаралады. Сот судьялары іріктеу процесінен өткеннен кейін тағайындалады. Кейбір комаркаларда отбасылық даулар немесе банкроттық істері бойынша мамандандырылған бірінші сатыдағы соттар бар. Осы округтік соттардың үкімдері екінші сатыдағы соттарға шағым түсірілгеннен кейін сот қарауына түсуі мүмкін.
Сот соттары
Мемлекеттік сот жүйесінің ең жоғарғы соты – екінші сатыдағы соты, Әділет соттары. Бразилияның әр штатында бір Әділет соты (португал тілінде Tribunal de Justiça) бар. Әділет соттары апелляциялық соттар болып табылады, яғни олар бірінші сатыдағы соттардың қабылдаған шешімдерін қайта қарауға құқылы және мемлекеттік деңгейдегі шешімдер бойынша соңғы сөзді айтады, бірақ олардың шешімдері федералдық соттармен күштен шығарылуы мүмкін. Кейбір штаттарда, мысалы, Сан-Паулу және Минас-Жерайс штаттарында, басқа юрисдикциясы бар Апелляциялық сот (португал тілінде Tribunal de Alçada) болған. Алайда, Бразилия Конституциясына енгізілген 45-ші түзетудің төртінші бабында, екінші сатыдағы сот жүйесін жеңілдету мақсатында оларды тарату туралы шешім қабылданды. Екінші сатыдағы сот шешімдері әдетте үш судьядан – десембаргадорлардан тұрады. Бұл соттар азаматтық және қылмыстық істерді қарауға арналған азаматтық және қылмыстық алқаларға бөлінеді. Әділет соттарының судьялары бір-бірінің жұмысын қадағалайды. Сот, этикалық нормаларды бұзған кез келген судьяны қызметтен шеттетуге құқылы.
Федералды деңгейдегі сот тармағы
Бес аймақтық федералды сот бірнеше штаттың аумақтарына қатысты құқық өкімі береді және әдетте олардың бас кеңсесі өз аумақтарының ең ірі қалаларында орналасқан. Аймақтық соттар: 1-ші аймақтың өңірлік федералды соты Федералды округ пен 13 штаттың – Минас-Жерайс, Баия, Пиауи, Мараньян, Гояс, Мато-Гросо, Амапа, Токантинс, Пара, Амазония, Рорайма, Рондония және Акре штаттарының құзыретінде, бас кеңсесі Федералды округтегі Бразилия қаласында орналасқан. 2-ші аймақтың өңірлік федералды соты екі штаттың – Рио-де-Жанейро және Эспириту-Сантудың құзыретінде, бас кеңсесі Рио-де-Жанейро қаласында, Рио-де-Жанейро штатында орналасқан. 3-ші аймақтың өңірлік федералды соты екі штаттың – Сан-Паулу және Мату-Гросу-ду-Сулдың құзыретінде, бас кеңсесі Сан-Паулу қаласында орналасқан. 4-ші аймақтың өңірлік федералды соты үш штаттың – Рио-Гранде-ду-Сул, Санта-Катарина және Парана штаттарының құзыретінде, бас кеңсесі Рио-Гранде-ду-Сул штатының Порту-Алегри қаласында орналасқан. 5-ші аймақтың өңірлік федералды соты алты штаттың – Сержипе, Алагоас, Пернамбуку, Параиба, Сеара және Рио-Гранде-ду-Норте штаттарының құзыретінде, бас кеңсесі Пернамбуку штатының Ресифи қаласында орналасқан.
The Regional Federal Court of the 1st Region has jurisdiction over the Federal District and 13 States: Minas Gerais, Bahia, Piauí, Maranhão, Goiás, Mato Grosso, Amapá, Tocantins, Pará, Amazonas, Roraima, Rondônia and Acre, with headquarters in Brasília, Federal District. The Regional Federal Court of the 2nd Region has jurisdiction over two States: Rio de Janeiro and Espírito Santo, with headquarters in Rio de Janeiro, Rio de Janeiro. The Regional Federal Court of the 3rd Region has jurisdiction over two States: São Paulo and Mato Grosso do Sul, with headquarters in São Paulo, São Paulo. The Regional Federal Court of the 4th Region has jurisdiction over three States: Rio Grande do Sul, Santa Catarina and Paraná, with headquarters in Porto Alegre, Rio Grande do Sul. The Regional Federal Court of the 5th Region has jurisdiction over six States: Sergipe, Alagoas, Pernambuco, Paraíba, Ceará and Rio Grande do Norte, with headquarters in Recife, Pernambuco.
Жоғары соттар
Жоғарғы соттың құрамына азаматтық және қылмыстық істер бойынша куәлік беру туралы бұйрықтар беретін екі ұлттық жоғары сот кіреді: Жоғарғы сот (португал тілінде Superior Tribunal de Justiça) немесе STJ және Жоғарғы федералды сот (португал тілінде Supremo Tribunal Federal) немесе STF, Бразилияның ең жоғары соты (Бразилия Конституциясына қатысты мәселелерді шешеді). STJ конституциялық емес мәселелер бойынша Бразилияның ең жоғары соты болып табылады және екінші сатыдағы соттың шешімі федералды заңның нормаларын бұзған жағдайда немесе екі немесе одан көп екінші сатыдағы соттар бірдей федералды заңға қатысты әртүрлі шешімдер қабылдағанда арнайы шағымды (португал тілінде Recurso Especial) қабылдайды. Еңбек, сайлау және әскери құқық саласындағы істерді қарау үшін параллель соттар бар. STF екінші сатыдағы соттардың конституциялық шешімдерін бұзған жағдайда төтенше шағымдарды (португал тілінде Recurso Extraordinário) қабылдайды. STF – habeas corpus туралы бұйрықтарды және STJ шешімдерін қайта қараудың соңғы инстанциясы болып табылады. Жоғары соттар өз шешімдерінде нақты мәселелерді талдамайды, тек заң мен конституцияның қолданылуын қарастырады. Нақты жағдайлар мен дәлелдерді екінші сатыдағы соттар қарастырады, habeas corpus ордерлері сияқты ерекше жағдайларды қоспағанда.