Кіріспе

Situs solitus (латынша: "қалыпты орын") – бұл кеуде және іш мүшелерінің қалыпты орналасуын көрсететін медициналық термин. Анатомиялық тұрғыдан алғанда, жүрек сол жақта орналасады, өкпелік атриум оң жақта, жүйелік атриум сол жақта болады, сондай-ақ жүректің төбесі де сол жақта орналасқан. Оң жақтағы мүшелерге бауыр, өт қабы, үш бөліктен тұратын өкпе және төменгі қуыс вена жатады, ал сол жақтағы мүшелерге асқазан, біртұтас көкбауыр, екі бөліктен тұратын өкпе және аорта жатады. Қалыпты картинадағы өзгерістер салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Барлық мүшелердің толық кері орналасуы situs inversus деп аталады, ал кейбір мүшелердің кері орналасуы, ал қалғандары қалыпты болса, situs ambiguus немесе гетеротакси деп аталады. Басқа мүшелердің орналасуы қалыпты болса, жүрек ғана кері орналасқан жағдай декстрокардия деп аталады.

Даму

Адамның сыртқы анатомиясының көп бөлігі екі жақты симметриялы болғанымен, қалыпты situs solitus бағытын қалыптастыру үшін көптеген ішкі құрылымдар асимметриялық дамуға ишара жасауы керек. Осы шақырылған асимметрия дамуды басқаратын бірқатар морфологиялық факторлар арқылы жүзеге асырылады деп саналады. Мысалы, эмбрионның екі жағындағы NODAL белоктерінің әртүрлі деңгейлері эмбриональды жүректің дұрыс иілуімен байланысты, осылайша оған асимметриялық пішін береді. Осы дамуды басқаратын белоктардың эмбрионда асимметриялық түрде қалай таралатыны туралы сұраққа жауап іздесек, эмбриондық түйін клеткасының белгілі бір түрі, түйіндік кірпікшелер (nodal cilia) деп аталатын кірпікшелерімен анықталды, олар тек сағат тіліне қарсы бағытта қозғалады, осылайша эмбрионда осы молекулаларды асимметриялық түрде таратуға мүмкіндік беретін "ағым" құрайды.