Кіріспе

R v Labaye, [2005] 3 S. C. R. 728, 2005 SCC 80, – Канада Жоғарғы Сотының жыныстық тәртіпсіздік туралы қабылдаған шешімі. Бұл шешімде клубтағы және ойын үйі ретінде танылған жердегі, өзара келісіммен жасалған топтық жыныстық қатынас пен «суинг» әрекеттері жеке адамның дербестігі мен бостандығына сай келеді деп жазылған. «Лабае» ісі «R. Куриге қарсы» ісімен бірге қарастырылды.

Өмірбаян

Монреаль тұрғыны Жан-Поль Лабаеге "жалпы жезөкше үйін" ұстау, Қылмыстық кодекстің 210(1) бабын бұзу, сондай-ақ "Ораж" клубына иелік ету бойынша айып тағылды. Аталған клубта мүшелік ақы төлегендер мен олардың қонақтары жиналып, топтық жыныстық қатынас, оральдық жыныстық қатынас және мастурбация жасауға мүмкіндік болды. Бұл барлық әрекеттердің келісіммен жасалғаны анықталды, және мүшелер клуб мүшелік ақысын төлегенімен, жыныстық қатынас үшін бір-біріне ақы төлемеді. Сотта қылмыстық әрекеті дәлелденген Лабае мырзаға 2500 доллар айыппұл салынды.

Шешім

Жоғары соттың көпшілігі, Бас судья Беверли МакЛачлин басшылығымен, Лабае мырзаның кінәлі деп табылмайтынына шешім шығарды, осылайша Квебек апелляциялық сотының үкімін күштен шығарды. Лабае мырзаның шынымен жезөкше үйіне иелік еткеніне қатысты мәселені қарастырған сот, ондағы қызметтер жезөкшелік немесе әдепсіздік болып табылатын үйлердің анықтамасына сәйкес келе ме, жоқ па, соны анықтауға тиіс болды. Сот алдымен, мұндай қызметтердің әдепсіз екенін анықтауда моральдық нормалардың ешқандай маңызы жоқ екенін атап өтті. Тек канадалық заңмен белгіленген объективті әдептілік стандарттары ғана маңызды болып табылады, және бұл стандарттар зиян келтірілген-келтірілмегеніне қатысты. Towne Cinema Theatres Ltd. v. The Queen (1985) және R. v. Butler (1992) істерін қарастырғанда, сот 1985 жылғы істе «әдепсіздік» канадалықтардың әлеуметтік тұрғыдан қабылдай алатын шектен асып түсетінін анықтағанын атап өтті (бірақ кейбір канадалықтарға ұнамайтын, бірақ олар қабылдайтын нәрселер де бар). Сонымен қатар, әдепсіздік белгілі бір адамдарға зиян тигізуі керек. R. v. Butler және Little Sisters Book and Art Emporium v. Canada (Әділет министрі) ісінде, зиян келтіретін немесе зиян келтіру қаупі бар нәрсенің әдепсіздікке жататындығын анықтауда маңызды екендігі және зиян канадалық заңда әдепсіздіктің жалғыз өлшеміне айналғаны белгілі болды. (Қарсы пікір білдірушілер бұл мәселеге келіспеді, тек осы шешіммен ғана зиян жалғыз өлшемге айналғанын айтты). Дегенмен, R. v. Labaye ісінде сот тек зиянға баса назар салды және «Зиян немесе зиян келтіру қаупін дәлелдеу, әдептілік стандартын дәлелдеуден оңай» деп жазды. Сот сондай-ақ зиянды өлшеуге қатысты қосымша нұсқаулар берді. Біріншіден, сот жазғандай, Қылмыстық кодексте әдепсіз деп саналатын нәрсе – конституциялық немесе басқа да маңызды заңдардағы қағидаларға қайшы келетін нәрсе. Қоғамның жұмыс істеуі үшін не қажет екеніне қоғамның сенімдері бар; жеке адамдардың немесе белгілі бір саяси сенімдердің зиянды болуы мүмкін деген пікірі, керісінше, жеткіліксіз. Сонымен қатар, әдепсіздік зияны айқын болуы керек. Сот бұл анықтамаларды терең зерттеп, қоғам үшін маңызды құндылықтардың ішінде бостандық пен теңдік бар екенін атап өтті. Дін бостандығы, тағы бір маңызды канадалық құндылық, әдепсіздіктің анықтамасын ешқандай дін қалыптастыра алмайтынын көрсетеді. Сондықтан, канадалық заңда әдепсіздік – біреудің бостандығына қауіп төндіретін, адамдарға жағымсыз нәрсені көрсетіп, біреуді жамандық жасауға мәжбүрлейтін (оның ішінде «әлсіз жандарды бұзатын және жемқорлыққа ұшырататын» және «теріс және қорлайтын бейнелерді таратуға» қатысты материалдар) немесе белгілі бір әрекеттерге қатысатын адамға зиян келтіретін нәрсе. Адамдар көргісі келмейтін нәрселерге ұшыраған жағдайларды әдепсіз деп санау мәселесін қарастырғанда, сот жыныстық қатынас қоғамда ашық тақырып екенін ескерді, бірақ «осылайша ортаның өмір сүруіне қатысты ауыр зиян келтіретін және автономияны шектейтін жыныстық мінез-құлықтың кейбір түрлері болуы мүмкін». Бұл R. v. Labaye ісінің негізіндегі заң үшін ерекше маңызды болды. Соның салдарынан, Лабае мырзаның әдепсіздік жасағаны дәлелденбеді, өйткені ол жыныстық мінез-құлықты көруге тек ерікті адамдардың қатысуын қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдады. Зиянның ауырлығы туралы мәселені қарастырғанда, сот «Шығын жоғары» деп жазды; кейбір канадалықтарға ұнамайтын нәрселерге рұқсат етуге болады, егер ол қоғамға қауіп төндіретіндей ауырлыққа жетпесе. Соттың айтуынша, әдепсіздіктің ауырлығын өлшеу үшін кейбір «бағалық шешімдер» қажет, бірақ жазылмаған құндылықтардан аулақ болу және жағдайларды ескеру арқылы объективті нұсқаулар беруге болады. Адамдар жағымсыз нәрселерге ұшыраған жағдайда, егер «мінез-құлықтың салдарынан адамдардың өмір салтына айтарлықтай және жағымсыз әсер ету қаупі бар» болса, айыпталушы кінәлі болады. Бұл әрекетті көруге келісім беру зиянды немесе әдепсіз болып табылмайды. Осы істе сот зиянның ауырлығын қарастырудың қажеті жоқ деп тапты, өйткені зиянның ешқандай дәлелі табылмады, тіпті «сұйылған зиянның дәрежесі қоғамның дұрыс жұмыс істеуіне қайшы келетін деңгейге жеткені туралы дәлел жоқ. Келісім бойынша, құпия есіктер артында жасалған әрекеттер, канадалық қоғам сияқты күшті және төзімді қоғамды қауіпке тікелей ұшыратпайды». Сот сондай-ақ бұл істің R. v. Butler ісінен өзгеше екенін атап өтті, өйткені әйелдерге қарсы сексистік көзқарасты қалыптастыратын ешқандай фактор болған жоқ. «Әйелдерге немесе еркектерге қарсы әлеуметтік көзқарасқа қатысты ешқандай дәлел жоқ», - деп жазды сот. Бұл барлық жыныстық қатынастар келісіммен жасалған және жезөкшелік болмағандықтан болды. Сонымен қатар, жұқпалы аурулардың қаупі бұл нақты айыптама бойынша әдепсіздікке қатысты зиянды құрамайды. Себебі бұл аурулар жыныстық бұзылыстан туындаған зияннан гөрі денсаулық мәселесі болып табылады.

Келіспеушіліктер

Мишель Бастараш және Луи Лебель судьялары ұзақ пікір білдірді. Пікір білдірген судьялар көпшіліктің ұятсыздық туралы берген анықтамасын "қанағаттандырмайтын және іске аспайтын" деп сынады, себебі ол белгілі бір сот шешімдерімен сәйкес келмеді және "Канада қоғамдық стандартының контекстік талдауын" елемеді. Зиян маңызды фактор болғанымен, бұл канадалықтардың белгілі бір жыныстық мінез-құлықты қабылдай алатынын білдірмейді. Стандарттар "заңнамадан алынған қоғамдық мораль қағияттарына" сүйене алады. Сонымен қатар, R. v. Батлер ісінде зиянға берілген мән "бос қалған жерді толтыру үшін қабылданды", бұл бұрынғы сот шешімдерін қоғамдық стандарттарға қатысты, кейбір материалдар сексистік көзқарастарды қанағаттандырады деген пікірлермен байланыстырды, және "Батлер, Трембле және Мара істерінен соттардың қоғамның төзімділігін анықтауда зиянның дәрежесіне ғана сүйенуі керек деген қорытынды шығаруға болмайды". Осы нақты жағдайда пікір білдірген судьялар жыныстық мінез-құлықты көргісі келмейтін адамдарды іріктеудің жеткілікті қатаң болмағанын және "қоғам осындай әрекеттерді жұртқа оңай қол жетімді бизнес орындарында көруге төзбейді" деп есептеді.