Кіріспе
Батыс Папуа тәуелсіздігін қолдайтын бас ұйым – қарусыз саяси жақтас топ. Батыс Папуаның Біріккен Азаттық Қозғалысы (БҰАҚ) – Индонезиядан Батыс Жаңа Гвинеяның (Батыс Папуа) тәуелсіздігін талап ететін үш саяси тәуелсіздік қозғалысының бірігуінен құрылған ұйым. БҰАҚ 2014 жылдың 7 желтоқсанында Вануатуда құрылды, оған Батыс Папуа Федеративтік Республикасы (БФР), Батыс Папуаның азаттық үшін ұлттық коалициясы (БПУК) және Батыс Папуаның Ұлттық Парламенті (БҰП) бірікті. Индонезияға 2011 жылы Папуа (облысы) және Батыс Папуа (облысы) үшін бақылаушы мәртебесі берілді. 2014 жылдың желтоқсанында Батыс Папуаның үш тәуелсіздік қозғалысы тобы Вануатуда Батыс Папуаның Біріккен Азаттық Қозғалысы деген бір шатыр ұйым құрып бірікті. 2004 жылы епископ БҰҰ-ға «Тәуелсіздік туралы актіні» қайта қарауды сұрады. 2015 жылдың маусым айында БҰАҚ-қа елден тыс Батыс Папуа тұрғындарының өкілі ретінде MSG бақылаушы мәртебесі берілді, ал Индонезия қауымдасқан мүше болып жаңартылды. 2016 жылдың қыркүйек айында БҰҰ Бас Ассамблеясының 71-ші сессиясында Вануату, Соломон аралдары, Тонга, Тувалу премьер-министрлері және Науру мен Маршалл аралдары президенттері Батыс Папуаның жергілікті меланезиялықтарына қатысты адам құқықтарын бұзу фактілері бойынша БҰҰ-ның шаралар қабылдауын талап етті. Соломон аралдары адам құқықтарының бұзылуын тәуелсіздікке ұмтылумен байланыстырды, ал Тувалу автономия мәселесін көтерді. Қазан айында БҰҰ-ның нәсілдік кемсітушілікті жою жөніндегі комитеті ерте ескерту және шұғыл шаралар қабылдау рәсімін бастады, Индонезиядан қараша айының ортасына дейін нәсілдік зорлық-зомбылық туралы айыптауларға ресми жауап беруін сұрады, бірақ Индонезия БҰҰ тыңдауына жауап бермеді. 2017 жылдың наурызында БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің 34-ші кезекті сессиясында Вануату Тонга, Науру, Палау, Тувалу, Маршалл аралдары мен Соломон аралдары атынан адам құқықтарын бұзу туралы бірлескен мәлімдеме жасады және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарынан есеп беруді сұрады. Индонезия Вануатудың мәлімдемесін жоққа шығарды. Индонезия папуалықтардың саны азайып барады деген айыптама негізсіз деп мәлімдеді. Папуа-Жаңа Гвинея фактілерді анықтау миссиясын ұсынды. 2017 жылдың қыркүйек айында БҰҰ Бас Ассамблеясының 72-ші сессиясында Соломон аралдары, Тувалу және Вануату премьер-министрлері тағы да адам құқықтары және Кариб теңізі елдері Сент-Винсент және Гренадиндер туралы мәселелерді көтерді. Вануату Индонезияның қауіпсіздік күштері жасаған адам өлтірулер мен адам құқықтарын бұзу фактілерін Адам құқықтары жөніндегі кеңестің тергеуін талап етті және әлем көшбасшыларына өзін-өзі анықтау құқығын қолдауға шақырды, ал Соломон аралдары да өзін-өзі анықтау құқығын қолдауға шақырды. 2017 жылдың 26 қыркүйегінде БҰАҚ өкілі Бенни Венда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында Батыс Папуаның 1,8 миллион тұрғыны қол қойған өзін-өзі анықтау туралы құпия өтінішті Деколонизация жөніндегі арнайы комитетке ұсынғанын мәлімдеді. Деколонизация жөніндегі арнайы комитеттің төрағасы Рафаэль Рамирес кейіннен оған өтінішхат түспегенін және егер ол ұсынылса, ол комитеттің мандатынан тыс болады деп мәлімдеді. Рамирес комитеттің Индонезияның Батыс Папуаға деген егемендігін мойындағанын және оның кеңсесі саяси мақсаттар үшін «айналып» өткенін айтты. 2017 жылдың 1 желтоқсанында Бенни Венда ұйымдық қайта құрудан кейін БҰАҚ төрағасы болып сайланды. Жакоб Румбиак қазір халықаралық өкілі болып қызмет етеді. 2019 жылдың 1 шілдесінде БҰАҚ мамыр айының басында Батыс Папуаның әскери топтары Батыс Папуа армиясын құру үшін біріккенін жариялады, оған Батыс Папуа революциялық армиясы (БПРA), Батыс Папуа Ұлттық армиясы (БПҰА) және Батыс Папуа Ұлттық Азаттық армиясы (БПҰAA) кірді, ал басшылық «БҰАҚ-тың саяси басшылығында» болады. БПҰAA жауап ретінде біріккенін жоққа шығарды, қайтарып алуды және кешірім сұрауды талап етті және 2017 жылы Вануатуда өткен БҰАҚ саммитінен кейін БҰАҚ-тан шыққандығын мәлімдеді. 2020 жылдың 1 желтоқсанында БҰАҚ Батыс Папуа Республикасы үшін уақытша үкімет құрғанын және Бенни Венда уақытша президент болады деп жариялады. Алайда бұл мәлімдеме басқа көтерілісші топтар, мысалы, БПҰAA OPM-мен таныстырылмады, олар БҰАҚ және Бенни Венда сәтсіздікке ұшырағанын, ал Бенни Венда британдық азамат екенін және сондықтан Батыс Папуаның президенті бола алмайтынын мәлімдеді. 2021 жылдың қараша айында БҰАҚ Ұлыбританияның Глазго қаласында өткен COP26 климаттық конференциясында өзінің Жасыл мемлекет көзқарасын жариялады. 2022 жылдың 14-17 қазанында Жаяпурадағы Батыс Папуаның Ұлттық Парламенттегі жыл сайынғы сессия кезінде БҰАҚ уақытша конституцияны бекітті.
The United Liberation Movement for West Papua (ULMWP) is an organization formed from the merger of three political independence movements seeking independence for Western New Guinea (West Papua) from Indonesia. The ULMWP was formed on 7 December 2014 in Vanuatu uniting the Federal Republic of West Papua (NRFPB), the West Papua National Coalition for Liberation (WPNCL) and the National Parliament of West Papua (NPWP). Indonesia had earlier been granted observer status in 2011 for Papua (province) and West Papua (province). In December 2014, three West Papuan independence movement groups united under a single umbrella organisation, the United Liberation Movement for West Papua in Vanuatu. In 2004, the Bishop had asked the UN to review the Act of Free Choice. In June 2015, the ULMWP was granted MSG observer status as representative of West Papuans outside the country while Indonesia was upgraded to associate member. In September 2016, at the 71st Session of the UN General Assembly, the Prime Ministers of Vanuatu, Solomon Islands, Tonga, Tuvalu, and the Presidents of Nauru and Marshall Islands, called for UN action on alleged human rights abuses committed on West Papua's indigenous Melanesians. The Solomon Islands stated that human rights abuses were linked to the pursuit for independence, and Tuvalu raised autonomy. In October, the UN Committee for the Elimination of Racial Discrimination initiated an early warning and urgent action procedure, and requested Indonesia to formally respond to allegations of racial violence by mid November, where Indonesia never responded to the UN hearing. In March 2017, at the 34th regular session of the UN Human Rights Council, Vanuatu made a joint statement on behalf of Tonga, Nauru, Palau, Tuvalu, the Marshall Islands and Solomon Islands raising human rights abuses and requested that the UN High Commissioner for Human Rights produce a report. Indonesia replied that it rejected Vanuatu's allegations. Indonesia replied that the allegation of depopulation of Papuan community is simply baseless. Papua New Guinea suggested a fact finding mission. In September 2017, at the 72nd Session of the UN General Assembly, the Prime Ministers of the Solomon Islands, Tuvalu and Vanuatu once again raised human rights concerns and the Caribbean nation of Saint Vincent and the Grenadines. Vanuatu called for a Human Rights Council investigation into killings and human rights abuses by Indonesian security forces and appealed to world leaders to support self determination with the Solomon Islands also calling for self determination. On 26 September 2017, ULMWP spokesperson Benny Wenda claimed that at the United Nations General Assembly he presented a secret petition for self determination signed by 1.8 million West Papuans to the Special Committee on Decolonization. The Chair of the Special Committee on Decolonisation, Rafael Ramírez, subsequently responded that he had not received a petition and even if one was presented it would be outside the mandate of the committee. Ramírez said that the committee accepts Indonesia's sovereignty over West Papua and that his office had been "manipulated" for political purposes. On 1 December 2017, Benny Wenda was elected Chairman of the ULMWP following an organisational restructure. Jacob Rumbiak now serves as the International Spokesperson. On 1 July 2019, the ULMWP announced that earlier in May West Papuan military factions had united under the one command to form the West Papua Army, including the West Papua Revolutionary Army (TRWP), the West Papuan National Army (TNPB) and the West Papua National Liberation Army (TPNPB), with the command to be under "the political leadership of the ULMWP". The TPNPB released a statement in response denying that it had merged and called for a retraction and apology and said it had withdrawn from the ULMWP following a ULMWP summit in Vanuatu in 2017. On 1 December 2020, the ULMWP announced it was forming a provisional government for the Republic of West Papua with a provisional constitution and that Benny Wenda would be the interim president. However this declaration was rejected and not recognised by other rebel groups such as the TPNPB OPM who states that the ULMWP and Benny Wenda is a failure, and Benny Wenda is a British citizen and therefore cannot be President of Wesanuan Papua. In November 2021, the ULMWP announced its Green State Vision at the COP26 Climate Conference in Glasgow, UK. During a yearly session at the National Parliament of West Papua on 14–17 October 2022 in Jayapura, the ULMWP has set a temporary constitution.
Батыс Папуаның азаттық үшін ұлттық коалициясы
Батыс Папуаның азаттық үшін ұлттық коалициясы (WPNCL) – тәуелсіздікке ұмтылған ұйымдардың тобы, ол 20 желтоқсан 2005 жылы құрылған. Қазіргі бас хатшысы – Рекс Румакиек. Коалицияның мақсаты – Батыс Папуа мәселесін Океания аймақтық ұйымдарының қарауына енгізу. Ол Меланезиялық Spearhead тобында Батыс Папуа үшін бақылаушы статусын алуға тырысуда және Папуа-Жаңа Гвинея үкіметінен Тынық мұхит аралдары форумында Батыс Папуа мәселесін көтеруді сұрауға ниетті екенін жариялады.
Халықаралық қолдау
Вануату Батыс Папуаның азаттығын жақтады. Вануатудың 11-ші премьер-министрі Шарлот Сальвай «Батыс Папуаның адам құқықтары мен өзін-өзі анықтау құқығын қолдау» туралы мәлімдеме жасады. Біріккен Ұлттар Ұйымындағы басқа да Тынық мұхиты елдерінің көшбасшылары да қолдауларын білдірді. Халықаралық үкіметтік емес ұйымдар да осы мәселеге деген сенімдерін көрсетті. Оң жақтағы саяси граффити Вануату азаматтарының Батыс Папуаның азаттығы үшін күресін көрсетеді. Индонезия Вануатуды индонезиялық егемендіктің тұрақсыздығына себепкер болды деп сынады.