Колониялық дәуірдегі Уэшотцинко кодексі

Кіріспе

Колониалды дәуірдегі науа суретті қолжазбасы

Хьюэксоцинко кодексі немесе Хьюехоцинго кодексі – колониалды дәуірдегі науа суретті қолжазбасы, ацтек кодекстері деп аталатын қолжазбалар тобының бірі. Бұл аматл қағазынан жасалған сегіз парақты құжат, ол Еуропа келгенге дейінгі Мезоамерикада өндірілген. Ол 1521 жылы испан жаулап алғаннан кейін он жыл өткен соң Мексикадағы Бірінші Аудиенцияның (жоғарғы соттың) мүшелеріне, әсіресе оның президенті Нуньо де Гусманға қарсы сот ісіндегі куәліктің бір бөлігін құрайды.

Мазмұны

Huexotzinco, (Way hoat ZINC o) – Пуэбла штатында, Мексика қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан қала. 1521 жылы қаланың науа тайпасы испан конкистадоры Эрнан Кортестің одақтасы болды және бірге ацтек империясының басшысы Моктезуманы жеңу үшін жауларымен күресті. Кортестің Тлаксаладан келген жергілікті одақтастары Хуехоцинкоға қарағанда осы одақты отарлық дәуірде жеңілдіктерге айналдыруда табыстырақ болды, ал хуехоцинколықтар осындай жеңілдіктерді сұрап патшаға петиция жазды. 1560 жылғы науатль тіліндегі петиция олардың қатысуын көрсетеді. Басқыншылықтан кейін Хуэксоцинко халқы Кортестің энкомендасына қарады. Кортес 1529-1530 жылдары Мексикадан кеткен кезде, Бірінші Аудиенсия қауымның күнделікті ісіне араласып, науаларды тауар мен қызмет түрінде артық салық төлеуге мәжбүр етті. Кортес қайтқанда, Хуехоцинконың науалары оған Бірінші Аудиенсияның зәбірлеріне қарсы сотқа қосылды. Хуэксоцинко кодексінде Нуньо де Гусманның патша атынан энкоменданы басып алған кездегі зәбірлерін көрсететін куәліктер бар. Кортестің ісін қолдаған жергілікті тұрғындар Гусман қаладан көп мөлшерде салық алғанын, сондай-ақ олардың Гусман соғысқа аттанғанда оған қызмет етуге мәжбүр болғанын мәлімдеді. Бірнеше жергілікті куәгерлер Хуэкстзинконың билеушісінің қатысуға мәжбүр болғанын, бірақ оған жылқы сатып алғанға дейін қызмет етуден бас тартқанын растады. Сол кезде жылқы өте қымбат болды, себебі ол Жаңа әлемге тән емес еді және 1520 жылдардың соңында жергілікті жерде олардың саны аз болды. Естебан есімді адамның куәлігінше, жылқының құны «жиырма бір кішкентай алтын құйма» болған. Эстебан сондай-ақ 600 сарбазды жабдықтау үшін 27 000 мата керек болғанын айтты. Арыз берушілер Мексикадағы сотты бастапқыда жеңіп алғанмен, ол Испаниядағы Индия Кеңесіне шағымданылды. Соттың соңғы шешімін растайтын құжаттар көп жылдар бойы қолжетімді болмады. Кейінірек Конгресс кітапханасының қорында табылған құжат 1538 жылы Испанияның Карл I-і испан әкімшілеріне қатысты үкімді мақұлдағанын және Хуэксоцинко халқынан алынған салықтың үштен екісін қайтаруды бұйырғанын көрсетті.

Huexotzinco, (Way hoat ZINC o) is a town southeast of Mexico City, in the state of Puebla. In 1521, the Nahua Indian people of the town were the allies of the Spanish conqueror Hernán Cortés, and together they confronted their enemies to overcome Moctezuma, leader of the Aztec Empire. Cortés's indigenous allies from Tlaxcala were more successful than those Huejotzinco in translating that alliance into privileges in the colonial era, and the Huejotzincans petitioned the crown for such privileges. A 1560 petition to the crown in Nahuatl outlines their participation. After the conquest, the Huexotzinco peoples became part of Cortés's encomienda holdings. While Cortés was out of Mexico from 1529 to 1530, the First Audiencia intervened in the daily activities of the community and forced the Nahuas to pay excessive taxes in the form of goods and services. When Cortés returned, the Nahuas of Huejotzinco joined him in a legal case against the abuses of the First Audiencia. The Huexotzinco Codex has testimony enumerating the abuses by Nuño de Guzmán when he took over the encomienda in the name of the crown. Indigenous supporting Cortés's lawsuit claimed that Guzmán extracted large amounts of tributes from the town, but also that they were compelled to serve Guzmán as he went to war. Several indigenous witnesses testified to the fact that the lord of Huextzinco was compelled to participate, but that until a horse was procured for him he refused to serve. At this time horses were very expensive, since they were not native to the New World and at the end of the 1520s likely there were few born locally. The horse, according to the testimony of one Esteban, previously named Tochel (or Tochtli, "rabbit"), cost "twenty one small gold ingots." Esteban also says that for the 600 men outfitted for war, the cost was 27,000 pieces of cloth. Although the plaintiffs were initially successful in their suit in Mexico, it was appealed to the Council of the Indies in Spain. Documents attesting to the final outcome of the suit were unavailable for many years. A document later uncovered in the collections of the Library of Congress shows that in 1538, Charles I of Spain agreed with the judgement against the Spanish administrators and ruled that two thirds of all tributes taken from the people of Huexotzinco be returned.

Кейінгі зерттеулер

Кодекс 1925 жылға дейін Кортестің ұрпақтарының (Италияның Монтелеоне герцогтары) жеке мұрағатының бір бөлігі болды. Эдвард Харкнесс бұл кодексті сирек кітаптар сатушысы А. С. В. Розенбахтан сатып алып, 1928–29 жылдары Конгресс кітапханасына тапсырды. Ғалымдар кодексті талдап, әрбір стильді глифтің мағынасын анықтады. Қыз Марияның туы бейнеленген бетте, түсіндірмелер тудың құнын және науқан үшін жұмсалған тауарларды көрсетеді. Сол жақтағы жоғарғы бөлігіндегі қамыстың үстіндегі құмыра – 400 құмыра сұйық янтарь. Оның жанында қамыс орамдары мен бөлінген тіктөртбұрыш – жолда азық-түлік сатып алу үшін 400 кішкентай [мақтадан жасалған] плащтардың бейнесі. Төрт қамыс орамы мен 10 кішкентай шаршы Гусманның науқанындағы жауынгерлерге арналған 1600 жұп сандалдарды көрсетеді. Ту Хуэксоцинканың билеушісі Дон Томеге арналған, оның құны – "20-шер мантиядан тұратын 10 жүк". Үш дискі – "Мадоннаның стандартында қолданылған алтын жалаты". Тоғыз туда тоғыз квецаль қауырсынының орамдары бейнеленген, әрқайсысында 20 қауырсын бар, олардың құны – "әрқайсысында 20 мантиядан тұратын 9 жүк". Қыз Марияның суреті Гусманның стандарты болды, "(шамамен 16" x 16", алтын жапырақталған, католицизммен байланысты ең ерте туындылардың бірі.)". Мадонна туының сол жағында 400 жебеден тұратын 10 орам, яғни науқан үшін 4000 металл ұшты жебе. Мадонна суретінің оң жағындағы дискілер Дон Томеге жылқы сатып алу үшін жұмсалатын алтын немесе күміс еді. Келесі қатардағы 10 стильді ту жауынгерлерге арналған 200 белдік суреттеген. Сол қатардағы 8 адам – Мадонна стандарты үшін алтынға сатылған құлдар, оларды үнді саудагерлеріне сатқан. Беттің төменгі жағында үлкен тіктөртбұрыштармен безендірілген үш стильді ту – 60 былғарыдан жасалған сандық. Ерекше киінген 6 әйелден тұратын екі топ бар, олар "Мадонна туы үшін алтын төлеу үшін сатылған" құл әйелдер.

The codex was part of the private archive belonging to the descendants of Cortés (the Italian dukes of Monteleone) until 1925. Edward Harkness purchased the codex from the rare book dealer, A. S. W. Rosenbach, and presented it to the Library of Congress in 1928–29. Scholars have analyzed the codex and described what each stylized glyph means. On the page with the image of the banner of the Virgin Mary, the decipherments indicate the costs of the banner and the goods rendered for the campaign. On the top left, the pot at the top of a bundle of reeds is 400 pots of liquid amber. Next to it with a bundle of reeds and a divided rectangle is the depiction of "400 small [cotton] mantles to purchase food en route." The four reed bundles and 10 small squares depict 1,600 pairs of sandals for the warriors in Guzmán's campaign. The flag or banner is for the Huexotzincan lord, Don Tomé to carry, which cost "10 loads of small mantles at 20 per load." The three discs are "fine gold plaques used in the standard of the Madonna." The nine flags with the stylized feathers depict nine bundles of quetzal feathers, each containing 20 feathers at a "cost of 9 loads of 20 mantles each." The image of the Virgin Mary was the standard for Guzmán, "(About 16" x 16", gold leaf, One of the earliest native productions related to Catholicism.)" To the left of the Madonna banner are 10 bundles of 400 darts, i. e., 4,000 metal tipped darts for the campaign. The discs to the right of the image of the Madonna depict were the gold or silver to purchase the horse for Don Tomé. On the next line down, the 10 stylized flags depict 200 loads of loincloths for the warriors. The 8 men on that same line are the male slaves sold to Indian merchants for the gold for the Madonna standard. At the bottom of the page, the three stylized flags with large rectangles at their tops are 60 leather covered chests. There are two groups of 6 women, dressed distinctively, which are the female slaves "sold to pay for the gold for the Madonna banner."