Кіріспе

Шотландиялық саясаткер (1875–1958)

Мэри Барбор (Раф; 20 ақпан 1875 – 2 сәуір 1958) – шотландтық саяси белсенді, жергілікті кеңес мүшесі, сот судьясы және билік өкілі. Барбор 20-ғасырдың басындағы Қызыл Клайдсайд қозғалысымен тығыз байланысты болды, әсіресе 1915 жылғы жалдама төлемдеріне қарсы наразылық акцияларына қатысқан Гован әйелдерін ұйымдастырудағы басты рөлімен танылды.

Өмір

Барбор 1875 жылдың 20 ақпанында Килбархан қаласындағы 37-ші Нью-стрит мекенжайында Жан (Гэвин) мен қолмен кілем тоқушы Джеймс Роуфтың отбасында дүниеге келді. Ол жеті баланың үшіншісі болған. Барбор он төрт жасқа дейін мектепке барып оқыды. 1887 жылы отбасы Эльдерсли ауылына көшіп, Барбор жіп бұраушы болып жұмыс істеді, кейін киіз басушы болды. 1896 жылдың 28 тамызында Мэри Роу инженер Дэвид Барборға (1873 жылдың 2 мамыры – 1957 жылдың 13 қарашасы) Эльдерслидегі Уоллес-Плейс мекенжайында тұрмысқа шықты. 1901 жылғы халық санауы бойынша, жұбайлар Гован қаласындағы Маклеод көшесіндегі 5-ші үйге қоныстанды, онда ұлдары Джеймспен бірге тұрды. Ұлдары Дэвид 1897 жылы нәресте кезінде қайтыс болды. 1911 жылғы халық санауына қарай, отбасы, оның ішінде тағы бір ұлы Уильям, 43 Уре көшесіне (қазіргі Уист көшесі) көшіп келді. 1933 жылы Барбор Глазго қаласындағы Друмэйндегі 34 Cromdale көшесіндегі мемлекеттік үйге көшіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Әйелі қайтыс болғаннан бір жыл өткен соң, Барбор 83 жасында Глазгодағы Оңтүстік жалпы ауруханасында дүние салды.

Әйелдер бейбітшілік жорығы

Барбор 1916 жылғы маусымда Хелен Кроуфурд пен Агнес Долланмен бірге «Ұлы әйелдер бейбітшілік конференциясы» кезінде Әйелдер бейбітшілік крестовый жорығын (WPC) құрушылардың бірі болды. Бұл әйелдер Агнес Харбенмен және Ұлыбританияның басқа да аймақтарында жұмыс істеді. WPC 1916 жылдың маусым және шілде айларында Бірінші дүниежүзілік соғысты келіссөздер арқылы аяқтау үшін үгіт жүргізді. Барбор және олардың серіктері бұл шараны негізінен Глазго, Клайдсайд және Эдинбургте ашық жиналыстар арқылы ұйымдастырды. 1916 жылдың желтоқсанында Ллойд Джордж басқаратын жаңа коалициялық үкімет құрылғаннан кейін келісімге қол жеткізу мүмкіндігі азайды. Ресей революциясы мен Ирландиядағы Пасха көтерілісі Шотландиядағы бейбітшілік қозғалысын, соның ішінде WPC жұмысын жаңартты. 1917 жылы Глазго Гринде өткен дәстүрлі 1 мамыр мерекесіне 70 000 адам жиналды. Сөз сөйлеушілердің арасында Барбор, Доллан және Мэри Бернс Лэрд сияқты бейбітшілік жақтастары болды. Осындай іс-қимылдар 1917 жылдың шілдесінде Глазго Гринде 10 000 адамның қатысуымен Әйелдер бейбітшілік крестовый жорығын қайта іске қосуға себеп болды. Содан кейін WPC-нің басқа филиалдары Шотландия, Англия және Оңтүстік Уэльсте ашылды. Олардың үгіті Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жалғасты.

Саяси мансап

1920 жылы Барбор Говандағы Фэрфилд округінен Лейборист партиясынан кандидат ретінде түсті және Глазго қалалық кеңесіне сайланып, қаланың алғашқы әйел кеңесшілерінің бірі болды. Барборды көбінесе "Глазгодағы алғашқы Лейборист әйел кеңесшісі" деп есептегенімен, бұл рас емес. Барбор 1920 жылы сайланған бес әйелдің алғашқы тобының бірі болды, оның ішінде Элеонора Стюарт (Мэрихилл) – тағы бір Лейборист әйел кеңесшісі, ал Джессика Бэрд Смит, Мэри Белл және Мэри Андерсон Снодграсс – сәйкесінше, Модераттар партиясынан сайланған кеңесшілер еді. Барбурдың "алғашқы Лейборист әйел кеңесшісі" екендігі туралы жаңылыс түсінік, Патрик Долланның 1923 жылы жарық көрген Киннинг Парк кооперативтік қоғамы туралы кітабынан бастау алған сияқты. 1924–1927 жылдары Барбур Мэри Беллмен бірге Глазго корпорациясының алғашқы әйел сот судьяларының бірі болды. Барбор Глазгодағы алғашқы әйел судьялардың бірі болып тағайындалды. Барбор 1928 жылдың қаңтар айында Глазго қаласының әділет судьясы (Justice of the Peace) болды.

Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер көрсетудегі рөлі

1925 жылдан бастап Барбор Глазго қаласындағы әйелдердің әл-ауқатын жақсарту және кеңес беру клиникасының төрағасы болды. Клиника 1932 жылы Глазгодағы 123 Монтроз көшесіне көшірілді. 1926 жылдың қараша айында Барбор Батыс Гован балаларға көмек көрсету клиникасының ашылуына қатысты. Бұл ғимарат, Гован қаласындағы 20 Арклет көшесінде орналасқан, қазіргі күні NHS Greater Glasgow and Clyde ұйымының Елдэрпарк клиникасы ретінде қолданылуда. Өзінің кеңесші және Бейли қызметін атқарған кезеңде Барбор сайлау округіндегі жұмысшы табының мүддесі үшін тынымсыз еңбек етті, денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтерді ұйымдастырумен айналысатын көптеген комитеттерде жұмыс істеді. 1931 жылы зейнетке шыққаннан кейін де Барбор бұл салаға белсенді қатысып тұрды.

Мэри Барбур танымал мәдениетте

Мэри Барбор Шэрон Мартиннің «Шотландияның қызы» әнінде есімдері аталады. Крис Ханнанның «Элизабет Гордон Квинн» пьесасы алғаш рет Эдинбургтегі Траверс театрында 1985 жылғы 29 маусымда қойылды. Оны Стивен Унвин сахналады. Пьесаның оқиғасы 1915 жылы Глазгодағы жалға беру ереуілі кезінде өтеді. Барбур кейіпкер ретінде көрсетілмесе де, пьесада жалға беру ереуілінен алынған белгілі бір Барбур эпизоды қайта жаңғырылады. Куинн отбасы үшін ең маңыздысы – фортепиано. Алистер Хулеттің «Мэри Барбурдың әскері» әні Мэри Барбурдың 1915 жылғы жалға беру ереуілін ұйымдастыруы туралы. Глазголық әнші-сазгер Лэйн Демпси де Мэри Барбур туралы ән жазды. Барбор 2007 жылы Channel Four телеарнасының «Естен шығармағандар» деректі фильмдерінің бірінде таныстырылды. 2012 жылы BBC Radio 4-тегі «Әйелдер сағаты» бағдарламасы Мэри Барбур туралы Кристин Финннің Шотландия Ұлттық мұражайындағы көрмеге арналған өлеңі туралы айтты. Өлең «Мэри Барбурдың дірілі» деп аталды және оны мұражайдың веб-сайтында қарауға болады. «Мэри Барбурдың қыздары» – А.Ж. Таудевиннің пьесасы. Ол алғаш рет 2014 жылдың қазан айында Глазгодағы Оран Морда, Траверс театрымен бірлесіп қойылды. Пьеса Говандағы пәтерде өтеді, онда басты кейіпкердің естеліктері бірнеше рет қайта жанданады. Пьеса он бір бөлімге бөлінген, және г-жа Барбур пьесада жиі кездесетін болса да, ол тек соңғы бөлімде ғана кейіпкер ретінде пайда болады, онда ол жалға беру ереуілі кезеңінде жасалған сөз сөйлейді. The List журналындағы рецензияда «Мэри Барбурдың қыздары» феминистік дәстүрдің тұжырымды және әсерлі суреті болып табылады және өзінің ойын жұмсақ үйлесіммен жеткізеді, наразылық тудырмайды делінген. Бастапқы актерлік құрамға Мэри Анна Хепберн Грейс рөлінде, Гейл Уотсон Джоан рөлінде және Либби МакАртур миссис Барбур рөлінде болды. Режиссері – Эмма Калландер, оған Энди МакНами көмектесті. Мэри Барбор сонымен қатар Дж. Дэвид Саймонстың «Селия Канның азаттығы» романындағы Агнес Кальдер кейіпкерінің прототипі болды (Five Leaves 2011, қайта басылған Saraband 2014). Романда Глазгодағы әйелдердің жалға беру ереуіліне қатысуы және Глазгодағы Говандағы алғашқы аборт клиникасының құрылуына әкелген оқиғалар да суреттелген. «The Govan Press» газетінде арнайы құрмет көрсетілді.

Мэри Барбурдың 74 жасқа толуына орай жергілікті газет бетінің көп бөлігін оның құрметіне Инженерлер залында өткен туған күні тойына арнады. Мақалада оның белсенділігі туралы айтылды, сонымен қатар оның көптеген бұрынғы әріптестері де қатысты. Газет атағандай, «қуантқан туған күн тойы» Гован әйелдерінің тұрғын үй қауымдастығы ұйымдастырды, оның негізін қалаушысы және құрметті президенті Барбур болды. Қалалық кеңестегі Бейли Джек Дэвис Барбурдың жеке жетістіктерін атап көрсетумен қатар, оның басшылығы арқылы басқа әйелдерге қаншалықты үлгі болғанын айтты.

Мүсін

2011 жылы Глазго әйелдер кітапханасы 21 жылдық мерейтойына арналған 21 көркем туындыны тапсырыс берді. Глазголық суретші Шарон Томас Говандағы Барбурға арналған гипотетикалық ескерткішті бейнелеуді ұсынды. Бұл жұмыс Барбурдың нақты мүсініне деген қызығушылықты тудырды, нәтижесінде 2013 жылы Мэри Барбурды еске алу қауымдастығы (RMBA) құрылды, ол мүсін орнату үшін науқан жүргізді. Науқанға Глазго қалалық кеңесі, Никола Стерджен, Шотландия Парламенті және сэр Алекс Фергюсон қолдау көрсетті. 2015 жылдың қыркүйек айында бес мүсінші мүсін туралы өздерінің көзқарастарын жеткізу үшін макет жасауға іріктелді. Бес макеттің көрсетілімі 2015 жылдың қарашасынан 2016 жылдың ақпанына дейін, Говандағы Пирс институтынан бастап әртүрлі орындарда өтуі жоспарланған. 2016 жылдың ақпанында мүсінші Эндрю Браун мүсінді жасау үшін таңдалды. RMBA халықтан шамамен 56 000 фунт стерлинг жинады, бұл мүсінді салуға қажетті қаржының жартысына жуық болса да, 2015 жылдың қарашасында «Креативті Шотландияға» берген өтініші қоғамдық қатысудың жеткіліксіздігіне байланысты қабылданбады. Жобаны аяқтау және қаржы жинау үшін RMBA бірнеше іс-шараларды жоспарлады, соның ішінде Глазгодағы Ескі жеміс сауда орталығында гала-концерт өткізуді көздеді. Мүсін 2017 жылы аяқталып, 2018 жылдың наурыз айында ашылды.

Килбарчан тау жынысы

2015 жылдың мамыр айында Ренфрушир кеңесі Барбурдың туған ауылы Килбаршанда естелікке арналған тас орнатуды қаржыландыруға келісті. Кеңес тастың құны 6000 фунт стерлинг болатынын бағалады, бұл қаражат Ренфрушир азаматтары қорынан Джонстоун және ауылдар жергілікті аудандық комитетінің ұсынысы бойынша бөлінді. Тас Барбур туған жері – Нью-Сент көшесіне орнатылды және 2015 жылдың 21 қарашасында Ренфруширдің провизоры Энн Холл Барбурдың ұрпақтарының куәлігінде ашылды. Ренфрушир кеңесі сондай-ақ Килбаршан бастауыш мектебінің оқушысына жыл сайын табыс етілетін Мэри Барбор атындағы сыйлықты құруға және қаржыландыруға келісті. Мурал аймақтың тарихына құрмет көрсетіп, осы жерді қонаққа шақырған түрлі адамдарды бейнелейді.

Линтхауста көк тақта

2015 жылдың қараша айында Линтхаус тұрғын үй қауымдастығы Гласго қаласындағы Линтхаус ауданындағы Гаттон драйвінің 10-шы үйіне көк тақта орнатты. Бұл Мария Барбордың және 1915 жылғы Глазгодағы жалға беру ереуілі кезінде көптеген басқа әйелдердің жасаған іс-әрекеттерін еске алу мақсатында жасалды. Орын, сол кездегі тұрғын үйдің алдында жиналған адамдардың жалға беру ереуіліне қатысқан суретімен байланысты. Тақтадағы мәтінде Барбор «Әлеуметтік реформатор, жалға беру ереуілінің көшбасшысы, әйелдер бейбітшілігі үшін күрескен және пионер әйел кеңесші» деп сипатталған, сондай-ақ Уильям Галлахердің «Клайдтағы көтеріліс» кітабынан цитата келтірілген.