Кіріспе

Үлкен тас

Корнуоллдағы (Англия, Ұлыбритания) Трен ауылының жанындағы Логан тасы (теңгерілген тас деген мағынаны білдіреді) логан немесе тербелмелі тасқа мысал болып табылады. Салмағы шамамен 80 тонна болса да, 1824 жылы британдық теңізшілер тобы, Әскери-теңіз күшінің қабілетін көрсету ниетімен оны жылдырып тастады. Бірақ, бұл тас жергілікті тұрғындар үшін туристік орынға және табыс көзіне айналғандықтан, олар шағымданып, теңізшілерді оны қайта орнатуға мәжбүр етті. Бүгінде Логан тасы әлі де тербеліп тұр, бірақ бұрынғыдан гөрі әлдеқайда қиын. Оңтүстік-Батыс жағалау жолы Сомерсеттен Дорсетке дейін Англияның оңтүстік-батыс жағалауын бойлай солтүстік жартастардан өтеді.

География

Бұл тас – тоқсан тонналық гранитті тас. Ол Англия арнасына көрінетін жартастың шетінде, Триеннен оңтүстікке қарай шамамен бір миль жерде орналасқан. Тас Трерин Динас қамалының ішінде, яғни темір дәуіріндегі бекініс немесе жартастағы қамал болып табылады, оның бес қабатты қорғаныс жүйесі бар. Ауа райының әсерінен тас өте тепе-теңдікке ие, ал 1824 жылы қалпына келтірілгенге дейін оны аз ғана күшпен шайқатуға болар еді. Логан тасының өзінен басқа, Логан Рок атауы оның төңірегіндегі жартасқа да қолданылады. Крипп шығанағы шығыс жағында, тастың төменгі бөлігінде орналасқан. Логан Рок жартасының айналасында Ұлы Гулар, Хоррас және Сеги сияқты бірнеше тас тіректері орналасқан. Бұл аймақ 1951 жылы теңіздік бұталы өсімдіктері мен сирек кездесетін флорасы үшін ерекше ғылыми маңызы бар Трен-Клиф (SSSI) аумағына жатады. Ол Корнуоллдың көрнекті табиғи сұлулық аймағына (AONB), Пенвиттің мұра жағалауына кіреді және Ұлттық трастқа тиесілі болып, олар басқарады. Руннел Стоун теңіздік қорғау аймағы 2016 жылдың 29 қаңтарында бекітілді, оның ауданы 7¾ шаршы мильді (20 км²) құрайды және Гвеннап басындағы Ұлттық жағалау күзетші институтының қарау тұрағынан өлшенген 3,5 км-лік доғаға негізделген. Аймаққа Гвеннап басынан Трерин Династың шығысындағы Холл Динасқа дейінгі жағалаудың көп бөлігі кіреді. MCZ жағалаудағы ашық тастардан бастап теңіз түбіндегі жұмсақ шөгінділерге дейінгі орталарды және қызғылт теңіз желкені (Eunicella verrucosa) сияқты жануарларды қорғайды, олар жартастың шығыс жағында кездеседі.

Атауы

Корнуолл тіліндегі осы тастың түпнұсқа атауы, 1870 жылы «Мен Амбер» деп жазылған, «Мен Омборт» – теңгерілген тас деген мағына береді. «Логан» сөзі (дұрыс айтылуы «логг ун») ағылшын тіліндегі «лог» сөзінен туындаған болуы мүмкін, ол ағылшын диалектісінде «қозғалту» дегенді білдіреді. Шындығында, Ұлыбританияның кейбір аймақтарында тербелмелі тастар немесе логан тастары «ағаш кесетін тастар» деп аталады. Брей 1832 жылы жазғанда, логан тасына қатысты «баланың бесігін қозғалту» деген тіркесті Девондағы Дартмурде сақталған ежелгі британдық диалекттің мысалы ретінде келтіреді. Кейбір ғалымдар бұл сөздің корн тілінде мас адамның қимылына сипаттама екенін ұсынады. Дэвис Гилберт былай деп жазады:
Мен әрқашан Тририн Династағы мәшһүр тасқа «Loging Rock» деген атауды қолданғанымды атап өткен жөн. «Логан-Рок» деп аталатын атауға қатысты көптеген зерттеулер бекер жұмсалған сияқты. «Лог» – Корнуоллда мас адам сияқты дірілдеу немесе домалану үшін қолданылатын жалпы қолданыстағы етістік, және провинциалдық айтылымда тартымдылықты білдіретін қазіргі заманғы есімшесі ретінде жиі естіледі. Сондықтан «Loging Rock» оның ерекше қозғалысын нақты сипаттайды. Корн тіліндегі «Леген» сөзі «жұқа, жалпақ тас» дегенді білдіреді, ал оның түбір сөзі «Легх» – «рахит» дегенді де білдіреді, бұл D витамині мен кальций жетіспеушілігінен туындайтын және сүйек деформациясына әкелетін ауру. Сонымен қатар, тербелмелі тастардың атауы даниялық «logre» сөзінің өзгертілген түрі болуы мүмкін, ол «құйрықты қозғау» дегенді білдіреді, бұл скандинавиялық тектің болуын көрсетеді. Даниялықтар 1000 жылға дейін Ұлыбританияда патшалық құрды, Норвегия орта ғасырдың соңына дейін Шотландияның солтүстігіндегі Гебрид аралдарында номиналды билікке ие болды, ал викингтер 800 мен 1000 жылдар аралығында британдық жағалау аймақтарына жиі шабуыл жасады. Осылайша, «Логан» сөзінің скандинавиялық шығу тегі болжаммен айтылса да, оны жобауға болмайды.