Кіріспе

Этоксикин (EMQ) – кейбір елдерде азық-түлік сақтағышы ретінде қолданылатын хинолин негізіндегі антиоксидант, ал бастапқыда екінші өңдеуден кейін алманың қабығының қарауына қарсы қолданылған (мысалы, "Stop Scald" деген коммерциялық атаумен). Ол кейбір жануарларға арналған тағамдарда майлардың майысуын баяулату үшін сақтағыш ретінде қолданылады. Этоксикин сондай-ақ кейбір дәмдеуіштерде табиғи каротиноид пигменттерінің тотығуынан түс жоғалуын болдырмау үшін де қолданылады.

Реттеу

Этоксихинон 1950 жылдары Арманд Баджрами әзірлеген. Этоксихинон алғаш рет 1965 жылы пестицид ретінде тіркелді, антиоксидант ретінде қолданылып, алма пісіруден кейін алшап сақтау үшін, дәнді пісіру арқылы немесе қаптамаға сіңіріліп қолданылды. Ол тек дәмдеуіштер – чили ұнтағы, паприка және ұнтақталған чилиде тағамдық қоспа ретінде қолдануға шектеледі. Этоксихинон Австралияда және Еуропалық Одақта тағамдық қоспа ретінде пайдалануға рұқсат етілмейді. Этоксихинон Норвегия мен Францияда балық шаруашылығында жемді тұрақтандырушы ретінде қолдануға рұқсат етіледі, сондықтан оны шаруашылықта өсірілген лососке берілетін азық-түлік гранулаларында жиі қолданады. Норвегия 2017 жылы ЕО рұқсатты тоқтатқаннан кейін бұл тәжірибені заңсыз деп жариялады және тоқтата тұруға сәйкес, 2019 жылдың 31 желтоқсанына дейін этоксихинон қосылған жемді сатуға рұқсат берілді, осы күнден бастап мұндай жемді сатуға тыйым салынды. Этоксихинон қосылған жемді 2020 жылдың 20 маусымына дейін пайдалану керек болды. Этоксихинон тауық шаруашылығында тауықтарға берілетін гранулаларда қолданылады. 2017 жылы ЕО жем қоспасы ретінде пайдалануға рұқсатты тоқтатты, баламаларды кезең-кезеңмен енгізу үшін 2017 мен 2019 жылдар аралығында тауарларды сатуға рұқсат берудің әртүрлі мерзімдері белгіленді.

Қауіпсіздік

Кейбір болжамдар бойынша, үй жануарларының тағамындағы этиксикин көптеген денсаулық проблемаларына себеп болуы мүмкін. Бүгінгі күнге дейін АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы этиксикин мен бауырда протопорфирин IX-тың жиналуы, сондай-ақ кейбір жануарларда бауырға қатысты ферменттердің деңгейінің жоғарылауы арасындағы нақты байланысты анықтады, бірақ бұл әсерлердің денсаулыққа қандай салдарлары бар екені белгісіз. 1997 жылы Ветеринариялық медицина орталығы үй жануарлары тағамын өндірушілерден қосымша мәліметтер келтірілгенше этиксикин мөлшерін 75 ппм-ға дейін ерікті түрде шектеуді сұрады. 2013 жылы Польшадағы Лодзь университетінің Биология және қоршаған ортаны қорғау факультетінің Жалпы генетика, молекулалық биология және өсімдік биотехнологиясы кафедрасының зерттеушілері ғылыми зерттеулерде байқалған этиксикиннің әртүрлі деңгейлеріне ұшыраған жануарлар мен адамдардың денсаулығына тигізетін әсерлерін жинақтап берді. Жинақтамада: салмақ жоғалту, бауыр, бүйрек, асқазан-ішек жолы, несеп қуығы және митохондриядағы өзгерістер, анемия, әлсіздік, несептің, терінің немесе жүннің түсінің өзгеруі, өлім-жітімнің артуы, иммунитетке зиянды әсер, балықтың дене ұзындығына шаққандағы соңғы салмағының көрсеткіші және аллергияның пайда болуы (тікелей қатынас арқылы).

2015 жылғы EFSA-ның шолуы

2015 жылғы Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігінің шолуында этиксикиннің мақсатты жануарлар үшін жемшөптік қоспа ретіндегі қауіпсіздігін, сондай-ақ тұтынушылар мен қоршаған орта үшін қауіпсіздігін бағалауға қажетті деректердің жетіспейтіні анықталды. Агенттік оның метаболитінің бірі – этиксикин хинон иминінің генотоксикалық болуы мүмкін екенін, ал өндіріс процесінен туындаған қоспа – п-фенетидиннің мутагендік болуы мүмкін екенін анықтады.