Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қысқа дұғаның түрі
Type of short prayer
Рахмет – тамақтан бұрын немесе кейін айтылатын қысқа дұға немесе алғыс сөз. Бұл термин көбінесе христиан дәстүрлерін білдіреді. Кейбір дәстүрлер бойынша, рақым мен алғыс айту бата береді, ол тамақты қасиетті етеді. Ағылшын тілінде мұндай дұғаны қайталауды кейде "тақсырлау" деп атайды. Бұл термин латын тіліндегі gratiarum actio, "рахмет айту" деген сөзден шыққан. Теологиялық тұрғыдан алсақ, рақым айту іс-әрекеті Киелі кітаптан алынған, онда Иса және Пауыл тамақ ішер алдында дұға етеді. Бұл рәсім адамдар барлық нәрсенің бастауы деп сенетін Құдайға алғыс айту керек деген сенімді білдіреді. Әр түрлі Ұлы мерекелерде ән айтылатын маусымдық ән-жырлар да бар. Пасха кезінде Пасхалық тропарионды ән айту әдеттегі нәрсе. "Атамыз, бізді Өзіңе қызмет етуге, әрі Өзіңнің сый-тартуларыңа, Мәсіхтің аты үшін, батаңды бер. Амин." Лютерандық (Лютердің батасы мен тамақтануға алғыс айтуы) (тамақ ішуге дейін): "Барлығының көзі Саған, уа, Ием, үміт етеді, және Сен оларға өз уақытында тамақ бересің; Сен қолыңды ашып, барлық тірі жанның қалауын қанағаттандырасың. Құдай Иеміз, Көктегі Әкеміз, бізге және осы сыйларымызға батаңды беріңіз, біздер осы сыйларды Иеміз Иса Мәсіх арқылы қабылдаймыз. Амин." Немесе, басқаша айтқанда: "Барлығының көзі Саған қарайды, уа, Жаратқан Ие, Сен де оларды уақтылы тамақтандырасың. Сен қолыңды ашып, тірі жанның бәрін тоясың. Құдай Иеміз, Көктегі Әкеміз, бізге және осы сыйларымызға батасын беріңіз, бізді осы сыйларыңызбен жарылқаңыз. Иеміз Иса Мәсіх арқылы. Амин." Лютерандық (көбінесе, жалпы дастарқан дұғасы) (тамақ ішу алдында): "Кел, Иеміз Иса, біздің қонағымыз бол, және бізге берген сыйларыңа батасын берсін. Амин." (Ауыз ашылғаннан кейін): "Раббыңа шүкірлік етіңдер, Ол игі, Оның рақымы мәңгілік! Ол – барлық тіршілік иелеріне: малға да, қарғаның балапандарына да, олар шақырғанда тамағын береді. Жаратқан Ие аттың күшінен рақат таппайды, Адамның аяғынан рақат таппайды. Жаратқан Ие Өзін қастерлейтіндерге, рақымына үміт артып, Оған ұнамдылық танытатындарға рақымын төгуде. (Біздің Әкеміз) Біз Саған, Көктегі Әкеміз, ризашылығымызды білдіреміз, Иеміз Иса Мәсіх арқылы, Ол мәңгі өмір сүріп, Сенің және Киелі Рухтың билігін жүргізетін болады. Амин." Методист/Веслиан (Тамақтан бұрын рақым): "Біздің үстелге ие болыңыз, Ием. Мұнда да, барлық жерде де құлшылық етіңіз. Осы рақымыңмен бізді жарылқап, Өзіңмен бірге тойлайық. Амин." Методист/Веслиан (Тамақтан кейін рақым): "Біз сізге рақмет айтамыз, Иеміз, бұл біздің тағамдарымыз үшін, бірақ Исаның қаны үшін. Құдай жандарымызға аспаннан түскен "мәңгілік өмірді сыйлайтын нан" - маннаны сыйлай берсін! Амин." Протестанттық (Англикан, Англия шіркеуі): "Бізге берілетін нәрсе үшін Иеміз шынымен ризашылық білдірсін, Амин." Пресвитериан (Ет алдындағы рақым): "Раббымыз, біз Саған қарсы күнә жасадық, және Сіздің мейіріміңізге лайық емеспіз; күнәларымызды кешіре гөр, және біздің пайдамыз үшін осы мейірімділіктерді жарылқа, және бізге жеуге көмектес, және Мәсіхтің игілігі үшін, Сіздің даңқыңызға ішуге көмектес. Амин." Пресвитериан (Ет ішкеннен кейін рақым): "Бақытты Құдай, Сенде біз өмір сүреміз, қозғаламыз және бармыз; бізді рақымыңа алғыс білдіре гөр; және біз Сенің қамқорлығыңмен өмір сүріп жатқанда, бізге көктегі Өзіңмен жақсы өмірді күтіп, күтіп, Иса Мәсіхпен бірге өмір сүруге көмектес. Амин." Латын тілінен: "In Nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Амин. Бенедикт, Домине, нос эт хаэк Туа дона, куаэ де Туа ларгатитаде сумус сумптури. Пер Христум Доминум нострум. Амин." Латынша (Тамақ соңында): "Agimus Tibi gratias, omnipotens Deus, pro universis beneficiis Tuis. Qui vivis et regnas in saecula saeculorum. Амин."
A grace is a short prayer or thankful phrase said before or after eating. The term most commonly refers to Christian traditions. Some traditions hold that grace and thanksgiving imparts a blessing which sanctifies the meal. In English, reciting such a prayer is sometimes referred to as "saying grace". The term comes from the Ecclesiastical Latin phrase gratiarum actio, "act of thanks." Theologically, the act of saying grace is derived from the Bible, in which Jesus and Saint Paul pray before meals (cf. , ). The practice reflects the belief that humans should thank God who is believed to be the origin of everything. There are also seasonal hymns which are sung during the various Great Feasts. At Easter, it is customary to sing the Paschal troparion. Anglican "Bless, O Father, Thy gifts to our use and us to Thy service; for Christ’s sake. Amen." Lutheran (Luther's Blessing and Thanks at Meals) (before eating) "The eyes of all wait upon Thee, O Lord, and Thou givest them their meat in due season; Thou openest Thine hand and satisfied the desire of every living thing. Our Father Lord God, Heavenly Father, bless us and these Thy gifts which we receive from Thy bountiful goodness, through Jesus Christ, our Lord. Amen." Or, alternatively, "The eyes of all look to you, O Lord, and you give them their food at the proper time. You open your hand and satisfy the desires of every living thing. Our Father Lord God, Heavenly Father, bless us and these Thy/Your gifts which we receive from Thy/Your bountiful goodness. Through Jesus Christ our Lord. Amen." Lutheran (more commonly, the common table prayer) (before eating) "Come, Lord Jesus, be our Guest, and let Thy/these gifts to us be blessed. Amen." Lutheran (Luther's Blessing and Thanks at Meals) (after eating) "O give thanks unto the Lord, for He is good; for His mercy endures forever. (commonly ends here) He gives food to every creature; He provides food for the cattle and for the young ravens when they call. His pleasure is not in the strength of a horse, nor His delight in the legs of a man. The Lord delights in those who fear Him, who put their hope in His unfailing love. [Our Father ] We thank You, Lord God Heavenly Father, for all your benefits, through Jesus Christ our Lord, who lives and reigns with you and the Holy Spirit, forever and ever. Amen." Methodist/Wesleyan (Grace Before Meal) "Be present at our table Lord. Be here and everywhere adored. These mercies bless and grant that we may feast in fellowship with Thee. Amen." Methodist/Wesleyan (Grace After Meal) "We thank thee, Lord, for this our food, But more because of Jesus' blood. Let manna to our souls be given, The Bread of Life, sent down from heaven. Amen." Protestant (Anglican, & Church of England) "For what we are about to receive may the Lord make us truly Grateful/Thankful, Amen." Presbyterian (Grace Before Meat) "Gracious God, we have sinned against Thee, and are unworthy of Thy mercy; pardon our sins, and bless these mercies for our use, and help us to eat and drink to Thy glory, for Christ’s sake. Amen." Presbyterian (Grace After Meat) "Blessed God, in Thee we live, move and have our being; make us thankful for Thy mercies; and as we live by Thy providence, help us to live to Thy praise looking and waiting for a better life with Thyself above, through Jesus Christ our Lord. Amen." Latin "In Nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Amen. Benedic, Domine, nos et haec Tua dona, quae de Tua largitate sumus sumpturi. Per Christum Dominum nostrum. Amen." Latin (At the end of the meal) – "Agimus Tibi gratias, omnipotens Deus, pro universis beneficiis Tuis. Qui vivis et regnas in saecula saeculorum. Amen."
Ән еткен рақым
Неміс тілінде тамақ алдында оқылатын дұғалардың қатарында Хайнрих Шютцтің 145-ші псалмның 15-тарауынан алынған "Aller Augen warten auf dich" (Барлық көздер сені күтеді) және анонимді 20-шы ғасыр композициясы "Segne, Vater, diese Gaben" (Ата, осы сыйлықтарды баталандыр) бар.
German prayers to be sung before a meal include "Aller Augen warten auf dich" (All eyes are waiting for you) by Heinrich Schütz, after Psalm 145:15, and the anonymous 20th century round "Segne, Vater, diese Gaben" (Bless Father, these gifts).
Иудаизм
Тамақ ішуден бұрын, желінетін тамақтың түріне қарай дұға айтылады. Түрлері: (i) нан, (ii) ағаштан өсетін жемістер, (iii) ағаштан өспейтін жемістер/көкөністер, (iv) бес дәннің өнімдері (наннан басқа, нанның өз дұғасы бар), (v) жүзімнің өнімдері және (vi) қалғандары. Нан жегеннен кейін яһудилердің айтатын дұғасы – «Биркат Хамазон». Егер тамақ нансыз болса, желінген тамақтың түріне қарай тамақтан кейін дұға оқылады. 70 жылы Иерусалим ғибадатханасы қирағаннан кейін, яһуди дінінде міндетті құрбандықтар тоқтатылды. Содан кейін раввиндер Тораға яһудилердің адалуын толықтыру үшін басқа да рәсімдерді қолдануды бұйырды. Қолды жуу және тұзды нан жеу қаханимдердің (яһуди діни қызметкерлерінің) құрбандықтарының орнына саналады. Жеміс-жидек, көкөніс, нан емес дән өнімдері, ет, балық және сүт өнімдері үшін жеке дұғалар болғанымен, нан жемеген жағдайда тамақ толыққанды тамақ болып есептелмейді. Тамақтан кейін дұға айту міндеті Құдай сөзінің 8-тарауы, 10-аяттан алынған: «Содан кейін жеп, қанағаттанып, Өзіңе берген жақсы жері үшін Раббыңды мақта!» Осы тараудың 8-аятында: «Бұдай мен арпа, жүзім, інжір мен анар, зәйтүн майы және [құрма] шырыны жері» делінген. Сондықтан, тек бидайдан (сұлыны қоса) немесе арпадан (сұлы мен қамыс қоса) жасалған нан ғана 10-аятта айтылған дұғаға лайық деп есептеледі. Тамақтан кейін төрт рет (бастапқыда үш рет) дұға айтылады, ал нан жемеген болса, бір рет дұға айтылады.
Before eating, a blessing is said based on the category of food that is being eaten. The categories are: (i) Bread, (ii) fruits that grow on a tree, (iii) fruits/vegetables that do not grow on a tree, (iv) derivates of the five grains (except for bread, which has its own blessing), (v) derivatives of grapes and (vi) everything else. The Jewish mealtime prayer, after eating a meal that includes bread, is known as Birkat Hamazon. If the meal does not include bread, a blessing after the meal is recited based on the category of food that was eaten. With the destruction of the Temple in Jerusalem in 70 AD, the offering of the prescribed sacrifices ceased in Judaism. Thereafter, the Rabbis prescribed the substitution of other ritual actions to fill this void in Jewish obedience to the Torah. The ritual washing of hands and eating of salted bread is considered to be a substitute for the sacrificial offerings of the kohanim (Jewish priests). Though there are separate blessings for fruit, vegetables, non bread grain products, and meat, fish, and dairy products, a meal is not considered to be a meal in the formal sense unless bread is eaten. The duty of saying grace after the meal is derived from Deuteronomy 8:10 (HE): "And thou shalt eat and be satisfied and shalt bless the Lord thy God for the goodly land which he has given thee." Verse 8 of the same chapter says: "The land of wheat and barley, of the vine, the fig and the pomegranate, the land of the oil olive and of [date] syrup." Hence only bread made of wheat (which embraces spelt) or of barley (which for this purpose includes rye and oats) is deemed worthy of the blessing commanded in verse 10. After the meal, a series of four (originally three) benedictions are said, or a single benediction if bread was not eaten.
Буддизм
Буддизмде әр түрлі дәстүрлерде тамақтан алдында айтылатын немесе оқылатын дұғалар бар. Жапон дзенінен тамақ ішуге дейін және кейін "Бес ойлану" – Гокан но ге дұғасы оқылады. Бұл қолдарын қосып, тамақ ішер алдында "Итадакимасу" (頂きます,いただきます) ("Кішіпейілділікпен қабылдаймын") деп айтуды қамтиды. Тамақ ішуді аяқтаған соң, ご馳走様でした,ごちそうさまでした; gochisōsama deshita деген сыпайы тіркес қолданылады. Оған жауап ретінде дайындаған адам көбінесе "お粗末様でした,おそまつさまでした; osomatsusama deshita" дейді. Тхеравада монахтары тамаққа құмарлық танытпауды еске түсіретін дұға оқиды. Ничирен буддистік мектебінде "Төрт қарызды өтеу" дұғасы оқылады, ол ата-аналарға, барлық тіршілік иелеріне, көшбасшыларға және Буддаға, Дхарма мен Сангаға деген қарызымызды өтеуге арналған.
In Buddhism, different traditions have prayers that are said or chanted before meals. In Japanese Zen, a prayer on the "Five Reflections", Gokan no ge, are done before and after meals. This includes putting one's hands together and say "Itadakimasu" (頂きます，いただきます) ("I humbly receive") before eating a meal. Upon finishing a meal, the polite phrase ご馳走様でした，ごちそうさまでした; gochisōsama deshita. In response, the preparer often says お粗末様でした，おそまつさまでした; osomatsusama deshita. Theravadan monks chant a reminder not to crave food. In the Nichiren School of Buddhism, a prayer is done to "repay the Four Favors", debts we owe to parents, sentient beings, leaders and The Buddha, Dharma and Sanga.
Тамақ алдындағы басқа да дәстүрлер
Кореяда "Jal meokgesseumnida" (잘 먹겠습니다) ("Ас дәмді болсын") деп айту қалыпты жағдай. Бұл сөз діни сипатта емес, көбінесе басқа біреумен бірге тамақ ішкенде айтылады. Тамақтан алдынғы рақым корей тілінде: "주님, 은혜로이 주신 이 음식과 우리에게 강복하소서. 우리 주 예수 그리스도를 통하여 비나이다, 아멘" ("Раббым, бізге нығметпен берген осы тағамға және бізге бата бер. Біз Раббымыз Иса Мәсіх арқылы жалбарынамыз, Әмин"). Белгілі бір скаут айналымдарында, әсіресе Миссури штатында, "S F" рақымы (Миссури штатының Кноб Лик қаласындағы S F скаут ранчосының атымен аталған) жиі айтылады, әсіресе үстел басындағы адамдардың діндері әртүрлі болғанда. "S F" рақымы "Ұлы Рухқа" алғыс айтады, бірақ ол ешқандай бір дінмен байланысты емес. Тағы бір көп тараған скаут рақымы – "Филмонт рақымы" (Жаңа Мексикадағы Филмонт скаут ранчосының атымен аталған) немесе "Дала рақымы". Оны Philmont-қа барған отрядтардың кез келген жерінде қолдануға болады, бірақ АҚШ-тың батыс жартысында көбірек таралған. Оның мәтіні: "Тамақ үшін, киім үшін, өмір үшін, мүмкіндіктер үшін, достық пен бірлестік үшін, Саған шүкіршілік етеміз, Раббым."
In Korea, it is customary to say "Jal meokgesseumnida" (잘 먹겠습니다) ("I will eat well'). The saying is not religious in nature, and usually only occurs when eating with someone else. Before eating, grace in Korean is "주님, 은혜로이 주신 이 음식과 우리에게 강복하소서. 우리 주 예수 그리스도를 통하여 비나이다, 아멘" ("Lord, bless this food that you have graciously given us and us. We pray through our Lord Jesus Christ, Amen"). In certain Boy Scout circles, especially in Missouri, the "S F" grace (named after the S F Scout Ranch in Knob Lick, Missouri) is often said, especially when people at the table are of mixed religions. The S F grace gives thanks to a "great Spirit", but is not affiliated with any one religion. Another common Boy Scout grace is the "Philmont Grace" (named after the Philmont Scout Ranch in New Mexico) or the "Wilderness Grace". It can be found in use wherever a troop has gone to Philmont, but is most common in the Western half of the United States. It goes: " For food, for raiment, / For life, for opportunities, / For friendship and fellowship, / We thank thee, O Lord."