Кіріспе

Құс түрі

Африкалық пигмей қазы (Nettapus auritus) – Сахара төңірегінен төменгі Африкаға дейінгі аймақтарда кездесетін, қондыратын үйрек. Бұл Африкадағы ең кішкентай су құсы және әлемдегі ең кішкентай су құстарының бірі. Пигмей қаздарының мұрын түйесі қаздың мұрын түйесіне ұқсас болғанымен, олар көбінесе суға батып жейтін үйректер мен басқа да "үйрек" деп аталатын түрлерге жақын. Бұл Африка-Еуразиялық көшпенді су құстарын сақтау жөніндегі келісімге (AEWA) қатысатын түрлердің бірі.

Таксономия

Африкалық пигмей қазын француз ғалымы Жорж Луи Леклерк, Буффон графы 1785 жылы жариялаған «Құстардың табиғи тарихы» еңбегінде сипаттаған. Құстың суреті Франсуа Николас Мартинет салған, қолмен боялған пластинкада бейнеленген. Бұл пластинка Эдме Луи Добентонның қадағалауымен Буффонның мәтініне қосымша жасалған. Пластинканың қолтаңбасында да, Буффонның сипаттамасында да ғылыми атау болмаған, бірақ 1783 жылы голланд натуралисі Питер Боддарт «Планшес Энлюмине» каталогында Anas aurita есімді екі атаулы номенклатураны ұсынған. Типтік орны Мадагаскар. Қазіргі Nettapus туысын 1836 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих фон Брандт құрған. Nettapus сөзі ежелгі грек тіліндегі nētta – «қаз» және pous – «аяқ» сөздерінен шыққан. Африкалық пигмей қазының аяқтары мен денесі қазға, ал мойны құсқа ұқсас деп есептелген. Auritus сөзі латын тілінде «құлақты» немесе «ұзын құлақты» деген мағынаны білдіреді. Бұл түр монотипті.

Сипаттама

Африкалық пигмей қазы – қысқа тұрқы бар қаздардың ең кішкентайларының бірі, оның орташа салмағы еркекте шамамен 800 грамм, ал анасында – 700 грамм. Жеке қанаттарының ұзындығы 18-21 см (қанат кеңдігімен шатастыруға болмайды) аралығында. Олардың маңдайға дейін созылған қысқа мүсікшесі бар, сондықтан сырттан қарағанда қаздарға ұқсайды. Еркектердің беті ақ, ал көздерінің айналасы қара. Жылтылдаған қара бас мойынның артқы жағына дейін созылады. Бұл құрылым құлақ үстіндегі жасыл түсті өрнектермен шектеледі. Мойынның жоғарғы жартысы ақ түсті және мойынға ашық жаға тәрізді түзеді, ал мойынның төменгі жағы мен кеудесі ақшыл қоңыр түсті. Бүйірлері күңгірт қоңыр, ал арқасы металл жасыл түсті. Құйрығында 16 қара қауырсын бар. Қанат қауырсындары қара, ал үстіңгі қауырсындарында металл жасыл түсті жылтырлық бар, бірақ екінші қауырсындарында ақ жолақ бар. Құрсағы ақ. Мүсікшесі сары, ұшы қара, ал аяқтары қара сұрдан қараға дейін. Көздің қабықшасы қызғылт қоңыр түсті. Су лилияларымен жабылған, ағысы баяу немесе тұрақтанған су ортасында (көбінесе ішкі ылғалды жерлерде, сондай-ақ ашық батпақтарда, шаруашылық су қоймаларында, өзендерде және теңіз жағалауларында) мекендейді.

Мінез-құлық

Африкалық пигмей қазы негізінен су лилиясының тұқымдарымен (Nymphaea spp.) қоректенеді, бірақ сонымен қатар басқа да су бетінде қалқып жүзетін тұқымдармен, кішкентай жәндіктермен және басқа да ұсақ омыртқасыз жануарлармен де қоректенеді.