Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік иран тілі
Northwestern Iranian language
Мазандарани (мазандарани: مازِرونی, Mazeruni; сонымен қатар мазани (مازنی) немесе табари (تبری) деп те жазылады; гелеки деп те аталады)
Mazandarani (Mazanderani: مازِرونی, Mazeruni; also spelled Mazani (مازنی) or Tabari (تبری); also called Geleki)
Мазандарани тілі гилаки тілімен тығыз байланысты, және екі тілдің де сөздік қоры ұқсас. Гилаки және мазандарани тілдері (басқа иран тілдерінен өзгеше) мазандарани және гилак халқының тарихы, этникалық ерекшелігі және Кавказ аймағымен, сондай-ақ кавказдық халықтармен тығыз байланысын көрсетеді.
Mazandarani is closely related to Gilaki, and the two languages have similar vocabularies. The Gilaki and Mazandarani languages (but not other Iranian languages) reflecting the history, ethnic identity, and close relatedness to the Caucasus region and Caucasian peoples of Mazandaranis and Gilak people.
Этимология
Мазандерани атауы (және оның түрлері) бұрынғы Тапурия патшалығының бір бөлігі болған Мазандаран тарихи аймағының (Мазандерани тілінде Мазерун) атынан шыққан. Халық дәстүрлі түрде өз тілін табар деп атайды, өйткені табарлардың өзі де солай атайды. Бұл тілдің бай әдебиетіне «Марзбан Наме» (кейін парсы тіліне аударылған) кітабы және Әмір Пазеваридің поэзиясы кіреді. Дегенмен, мазандерани тілінің қолданылуы біраз уақыттан бері төмендеп келеді. Мазандаранның он жетінші ғасырдың басында ұлттық басқаруға қосылу кезінде оның әдеби және әкімшілік маңызы парсы тілінің пайдасына азайды.
The name Mazanderani (and variants of it) derives from the name of the historical region of Mazandaran (Mazerun in Mazanderani), which was part of former Kingdom of Tapuria. People traditionally call their language Tabari, as the Tabari themselves do. The rich literature of this language includes books such as Marzban Nameh (later translated into Persian) and the poetry of Amir Pazevari. Use of Mazanderani, however, has been in decline for some time. Its literary and administrative prominence had begun to diminish in favor of Persian by the time of the integration of Mazandaran into the national administration in the early seventeenth century.
Жіктеу
Мазандеран тілі гилаки тілімен тығыз байланысты және екі тілдің сөздік қоры ұқсас. 1993 жылы "Этнолог" мәліметінше, үш миллион адам ана тілі ретінде мазандеран тілінде сөйлейді. Мазандеран тілінің диалектілері: Сарави, Амоли, Баболи, Гаемшахри, Чалуси, Нури, Шахсавари, Гассарани, Шахмирзади, Дамаванди, Фирузкухи, Астарабади және Катули. Сари, Шахи, Бабол, Амол, Новшахр, Чалус және Тонекабон қалаларының тұрғындары мазандеран халқы болып саналады және мазандеран тілінде сөйлейді.
The Mazanderani language is closely related to Gilaki and the two languages have similar vocabularies. In 1993, according to Ethnologue, there were three million native Mazanderani speakers. The dialects of Mazanderani are Saravi, Amoli, Baboli, Ghaemshahri, Chaloosi, Nuri, Shahsavari, Ghasrani, Shahmirzadi, Damavandi, Firoozkoohi, Astarabadi and Katouli. The native people of Sari, Shahi, Babol, Amol, Nowshahr, Chalus, and Tonekabon are Mazanderani people and speak the Mazanderani language.
Грамматика
Мазандеран тілі - жалғаулы және жыныс категориясы жоқ тіл. Ол SOV типті, бірақ кейбір шақтарда белгілі бір диалектке қарай SVO ретінде де кездесуі мүмкін.
Mazanderani is an inflected and genderless language. It is SOV, but in some tenses it may be SVO, depending on the particular dialect involved.
Морфология
Қазіргі заманғы басқа иран тілдеріндегідей, датив және аккузатив жақтары арасында ешқандай айырмашылық жоқ, ал сөйлемдегі номинатив жақ көбінесе ешқандай белгілері болмайды, бірақ сөздердің тізбегіне қарай анықталуы мүмкін (диалектіге байланысты, ол a/o/e әрпімен аяқталуы мүмкін). Мазандерани тілінде артикльдер болмағандықтан, сөйлемде есімдердің түрі өзгермейді (есімдерге ешқандай өзгеріс енгізілмейді). Анықтама үшін есімдерге "е" жұрнағы қосылады (мысалы, "me dətere" – менің қызым, ал "me dəter" – менің қызым). Жеке есімдер үшін белгісіз артикль – "tā", ал сан анықтау үшін де "tā" қолданылады (мысалы, "a tā kijā" – бір қыз). Ескі мазандерани тілінен қалған іздер көрсетіп тұрғандай, номинатив жақта әйел есімдері "a" әрпімен, ал еркек есімдері "e" әрпімен аяқталған (мысалы, "jənā" – әйел, "mərdē" – еркек). Грамматикалық жыныс белгісі әлі де мазандерани тілімен тығыз байланысты семани, сангесари және зазаки сияқты кейбір қазіргі тілдерде сақталып қалған.
Just as in other modern Iranian languages, there is no distinction between the dative and accusative cases, and the nominative in the sentence takes almost no indicators but may be inferred from word order (depending on dialect it may end in a/o/e). Since Mazanderani lacks articles, there is no inflection for nouns in the sentence (no modifications for nouns). For definition, nouns take the suffix e (me dətere meaning The daughter of mine while me dəter means my daughter). The indefinite article for single nouns is a tā with tā for determination of number (a tā kijā meaning a girl). There exist some remnants of old Mazanderani indicating that, in the nominative case, female nouns used to end in a, while male nouns ended in e (as in jənā meaning the woman and mərdē meaning the man). Grammatical gender is still present in certain modern languages closely related to Mazandarani such as Semnani, Sangesari and Zazaki.
Қосымшалар
Төмендегі тізім Online Mazanderani Persian сөздігінен алынған мысал тізім.
The list below is a sample list obtained from the Online Mazanderani Persian dictionary.
Орфографиялық
Мазандеран тілі көбінесе парсы-араб әліпбиімен жазылады. Дегенмен, кейбіреулер, мысалы, SMS хабарламаларында латын әліпбиін пайдаланады.
Mazanderani is commonly written in the Perso Arabic script. However, some use the Roman alphabet, for example in SMS messages.
Қазіргі Иран
Иранда Rika (ұл) немесе Kija (қыз) сияқты танымал компаниялар мен өнімдер бар, олар өз атауларын мазандеран тілінен алған.
In Iran, there are some popular companies and products, like Rika (boy) or Kija (girl), which take their name from Mazanderani words.
Иран тілдерінен басқа тілдерде
Түрікмен тілінде мазандеран тілінен қабылданған сөздер бар.
There are some Mazanderani loanwords in the Turkmen language.
Мысалдар
Келесі өлең жолдары Иранның солтүстігіндегі Каспий теңізі жағалауында қолданылатын шығыс Мазандаран диалектісінде жазылған. Оларды Марьям Борджиан мен Хабиб Борджиан көшіріп, аударған.
The following verses are in an eastern Mazandarani dialect spoken in the Caspian littoral in northern Iran. They were transcribed and translated by Maryam Borjian and Habib Borjian.