Кіріспе

Баэса (baˈeθa) – Испанияның Хаэн провинциясына қарасты қала және муниципалитет. Ол Ла-Лома аймағының бір бөлігі. Қазіргі атауы римдік дәуірінде Виватия, содан кейін визиготтар Биатия, 8-ші ғасырдан бастап маврлар Байяса деп атады; кейін Баэса атанды. Қазіргі таңда ол Испаниядағы итальяндық Ренессанс архитектурасының ең жақсы сақталған мысалдарымен танымал. 2003 жылы көршілес Убеда қаласымен бірге ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді. Баэсаның бұрынғы визигот епископтығы латын католиктерінің титулдық орталығы болып табылады.

География

Қала Гуадалкивир өзенінен оңтүстісте, ал Гуадалимар өзенінен солтүсте бөліп тұратын тау қатарлы (Лома-де-Убеда) тіктеудің үстінде жатыр.

Тарих

Қала Гвадалкивирдің оң жағалауынан шамамен 5 км қашықтықта, Лома-де-Убедада орналасқан. Рим дәуірінде қала "Беатия" деп аталған. Визиготтар Беатияны басып алғаннан кейін, Беатия Баэза (визиг.) епископтығының орталығы болды. VII ғасырдың басынан бастап Аль-Андалус кезеңінде бірнеше араб және бербер мемлекеттері қаланы жаулап алды, осыдан кейін ол Байяса деп аталды. Христиандық діни орталық 1127 немесе 1147 жылы Кастилияның Альфонсо VII қаланы басып алғаннан кейін қайта құрылды, бірақ кейін Альмохадтар оны қайта басып алды. Лас-Навас-де-Толоса шайқасынан кейін 1227 жылы Кастилияның Фердинанд III қаланы қайтарып алып, жаңа Кастилия тәртібі мен институттарын орнату үшін оған Фуэро-де-Квенка заң шығару органын берді. Орта ғасырдың соңына дейін Баэза Жаэн, Убеда және Андужар қалаларымен бірге Жаэн Корольдігіндегі маңызды қалалардың бірі болып келді. Алайда, 1248 жылы Жаэнды басып алу Гранада Корольдігіне қатысты стратегиялық жағдайға ие болған бұл қаланың өркендеуіне ықпал етті. Ең маңызды егістік дақылдары – астық, жүзім, зәйтүн және бадам болды. Зәйтүн өнімдері, қазіргі заманғы зәйтүн монокультурасынан өзгеше, XV ғасырдың ортасынан бастап сумақ өсірудің кеңеюіне байланысты қиындықтарға тап болды. Баэза епархиясы 1248 немесе 1249 жылы Хаэнмен біріктірілді, бірақ кейіннен Рим католик шіркеуінің титулдық орталығы ретінде номиналды түрде қайта жаңартылды. Осымен бірге, қаланың келесі ғасырлардағы мәдени ерекшелігін қалыптастырған университет құрылды. Сонымен қатар, Бенавидес және Карвахалес сияқты екі күшті әулет билік үшін күресіп, қаланың тарихи дамуын анықтады, бұл XV ғасырдың соңында Кастилияның Изабелла I-нің араласуын қажет етті. XVI ғасырдың басында Баэзаның құзыреті қаланың шегінен асып, Бегихар, Лупион, Иброс, Рус, Вильчес, Бейлен, Банос, Линарес және Кастро сияқты елді мекендерге дейін жетті. XVI ғасыр Баэзаның (және жақын орналасқан Убеданың) алтын ғасыры болды. Ол, әсіресе мата өнеркәсібінен, сондай-ақ испан империясымен байланысы бар ақсүйек отбасыларынан байлыққа ие болды. Олар сол кездегі көрнекті сәулетшілерді (соның ішінде Андрес де Вандельвираны) қазіргі соборды, шіркеулерді, қоғамдық ғимараттарды және жеке сарайларды сол кездегі сәнді итальяндық стильде жобалауға шақырып алды. Қаланың университеті 1533 жылы салынды. Қаланың маңызы XVII ғасырда төмендеді, қалған жалғыз өнеркәсіп – жергілікті астық пен зәйтүн майын өндіруден тұрды. Осы кезеңде жаңа құрылыстар салынуы шектеулі болғандықтан, бұл қаланың Ренессанс дәуіріндегі мұрасын сақтауға мүмкіндік берді. Университет бір уақыт жабылып, XIX ғасырда семинария ретінде қайта ашылды. 1870 жылдары халық саны шамамен 11 000 адамды құрады; келесі онжылдықтарда жақын маңдағы Линарес-Альмерия темір жолы салынды және 1900 жылға қарай қала халқы 14 000 адамға жетті.

Көлік

Баэза Мадридтен оңтүстікке қарай тас жолмен орналасқан. Линарес–Баэза Renfe теміржол станциясы оңтүстік-батысқа қарай орналасқан; ол Линарес-Альмерия желісінде жатыр. Гранада, Малага және Мадридке автобус қатынасы бар. Гранада және Малага ең жақын халықаралық әуежайлар болып табылады.