Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баэса (baˈeθa) – Испанияның Хаэн провинциясына қарасты қала және муниципалитет. Ол Ла-Лома аймағының бір бөлігі. Қазіргі атауы римдік дәуірінде Виватия, содан кейін визиготтар Биатия, 8-ші ғасырдан бастап маврлар Байяса деп атады; кейін Баэса атанды. Қазіргі таңда ол Испаниядағы итальяндық Ренессанс архитектурасының ең жақсы сақталған мысалдарымен танымал. 2003 жылы көршілес Убеда қаласымен бірге ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді. Баэсаның бұрынғы визигот епископтығы латын католиктерінің титулдық орталығы болып табылады.
Baeza (baˈeθa) is a city and municipality of Spain belonging to the province of Jaén, in the autonomous community of Andalusia. It is part of the comarca of La Loma. The present name was established in Roman times as Vivatia, then Biatia by the Visigoths, Bayyasa by the Moors from the 8th century onwards; until it became Baeza. It is now principally famed for having some of the best preserved examples of Italian Renaissance architecture in Spain. Along with neighbouring Úbeda, it was added to UNESCO's list of World Heritage Sites in 2003. The former Visigothic bishopric of Baeza remains a Latin Catholic titular see.
География
Қала Гуадалкивир өзенінен оңтүстісте, ал Гуадалимар өзенінен солтүсте бөліп тұратын тау қатарлы (Лома-де-Убеда) тіктеудің үстінде жатыр.
The town lies perched on a cliff in the range (the Loma de Úbeda) separating the Guadalquivir River to its south from the Guadalimar to its north.
Тарих
Қала Гвадалкивирдің оң жағалауынан шамамен 5 км қашықтықта, Лома-де-Убедада орналасқан. Рим дәуірінде қала "Беатия" деп аталған. Визиготтар Беатияны басып алғаннан кейін, Беатия Баэза (визиг.) епископтығының орталығы болды. VII ғасырдың басынан бастап Аль-Андалус кезеңінде бірнеше араб және бербер мемлекеттері қаланы жаулап алды, осыдан кейін ол Байяса деп аталды. Христиандық діни орталық 1127 немесе 1147 жылы Кастилияның Альфонсо VII қаланы басып алғаннан кейін қайта құрылды, бірақ кейін Альмохадтар оны қайта басып алды. Лас-Навас-де-Толоса шайқасынан кейін 1227 жылы Кастилияның Фердинанд III қаланы қайтарып алып, жаңа Кастилия тәртібі мен институттарын орнату үшін оған Фуэро-де-Квенка заң шығару органын берді. Орта ғасырдың соңына дейін Баэза Жаэн, Убеда және Андужар қалаларымен бірге Жаэн Корольдігіндегі маңызды қалалардың бірі болып келді. Алайда, 1248 жылы Жаэнды басып алу Гранада Корольдігіне қатысты стратегиялық жағдайға ие болған бұл қаланың өркендеуіне ықпал етті. Ең маңызды егістік дақылдары – астық, жүзім, зәйтүн және бадам болды. Зәйтүн өнімдері, қазіргі заманғы зәйтүн монокультурасынан өзгеше, XV ғасырдың ортасынан бастап сумақ өсірудің кеңеюіне байланысты қиындықтарға тап болды. Баэза епархиясы 1248 немесе 1249 жылы Хаэнмен біріктірілді, бірақ кейіннен Рим католик шіркеуінің титулдық орталығы ретінде номиналды түрде қайта жаңартылды. Осымен бірге, қаланың келесі ғасырлардағы мәдени ерекшелігін қалыптастырған университет құрылды. Сонымен қатар, Бенавидес және Карвахалес сияқты екі күшті әулет билік үшін күресіп, қаланың тарихи дамуын анықтады, бұл XV ғасырдың соңында Кастилияның Изабелла I-нің араласуын қажет етті. XVI ғасырдың басында Баэзаның құзыреті қаланың шегінен асып, Бегихар, Лупион, Иброс, Рус, Вильчес, Бейлен, Банос, Линарес және Кастро сияқты елді мекендерге дейін жетті. XVI ғасыр Баэзаның (және жақын орналасқан Убеданың) алтын ғасыры болды. Ол, әсіресе мата өнеркәсібінен, сондай-ақ испан империясымен байланысы бар ақсүйек отбасыларынан байлыққа ие болды. Олар сол кездегі көрнекті сәулетшілерді (соның ішінде Андрес де Вандельвираны) қазіргі соборды, шіркеулерді, қоғамдық ғимараттарды және жеке сарайларды сол кездегі сәнді итальяндық стильде жобалауға шақырып алды. Қаланың университеті 1533 жылы салынды. Қаланың маңызы XVII ғасырда төмендеді, қалған жалғыз өнеркәсіп – жергілікті астық пен зәйтүн майын өндіруден тұрды. Осы кезеңде жаңа құрылыстар салынуы шектеулі болғандықтан, бұл қаланың Ренессанс дәуіріндегі мұрасын сақтауға мүмкіндік берді. Университет бір уақыт жабылып, XIX ғасырда семинария ретінде қайта ашылды. 1870 жылдары халық саны шамамен 11 000 адамды құрады; келесі онжылдықтарда жақын маңдағы Линарес-Альмерия темір жолы салынды және 1900 жылға қарай қала халқы 14 000 адамға жетті.
The town stands at a high elevation about 3 mile (5 km) from the right bank of the Guadalquivir in the Loma de Úbeda. Under the Romans, the town was known as 'Beatia'. Following its conquest by the Visigoths, Beatia was the seat of a bishopric of Baeza (viz.). From the beginning of the seventh century it was conquered by several Arab and berber states during the Al Andalus period, being named Bayyasa. The Christian diocese was reestablished in 1127 or 1147 following the town's conquest by Alfonso VII of Castile, but it was then again reconquered by the Almohads. After the Battle of Las Navas de Tolosa, Ferdinand III of Castile in 1227 retook the city and gave it the Fuero de Cuenca, a legislative body, to facilitate the new Castilian order and institutions. For the rest of the middle ages, Baeza remained together with Jaén, Úbeda and Andújar among the dominant cities in the Kingdom of Jaén, although the 1248 conquest of Jaén tended to favour the fortunes of that city, that enjoyed a strategic location vis à vis the Kingdom of Granada. The most important crops were those of cereal, complemented by the likes of grapevines, olive, and almond. Olive crops, far from the current day olive monoculture, suffered from the mid fifteenth century onward due to the cultivation of sumac. The diocese of Baeza was merged with Jaén in 1248 or 1249, but was later nominally restored as a titular see of the Roman Catholic Church. With it, a University was founded as well, which shaped the cultural personality of the city over the following centuries. Also, two powerful families, Benavides and Carvajales, competed for power and determined the historical evolution of the city, which required the intervention of Isabel I of Castile at the end of the fifteenth century. By the early 16th century, the jurisdiction of Baeza extended beyond the city proper to the hamlets of Begíjar, Lupión, Ibros, Rus, Vílchez, Bailén, Baños, Linares and Castro. The sixteenth century was the golden era of Baeza (and nearby Úbeda). It grew rich from several industries, notably textiles, and the noble families, which were well connected with the Spanish Imperial state. They hired major architects of the era (including Andrés de Vandelvira) to design the present cathedral, churches, public buildings, and private palaces in the then fashionable Italian style. The town's university building dates to 1533. The city declined in importance in the seventeenth century, with the only remaining industry consisting of local production of grain and olive oil. As few newer structures were built during this period, this had the effect of preserving the town's Renaissance legacy. The university closed for a time before being reopened by the nineteenth century as a seminary. In the 1870s, the population was around 11,000; over the next few decades, the Linares–Almeria railway was constructed nearby and town's population grew to 14,000 by 1900.
Көлік
Баэза Мадридтен оңтүстікке қарай тас жолмен орналасқан. Линарес–Баэза Renfe теміржол станциясы оңтүстік-батысқа қарай орналасқан; ол Линарес-Альмерия желісінде жатыр. Гранада, Малага және Мадридке автобус қатынасы бар. Гранада және Малага ең жақын халықаралық әуежайлар болып табылады.
Baeza is south of Madrid by highway. The Linares–Baeza Renfe railway station is away to the southwest; it lies on the Linares Almeria line. There are bus connections to Granada, Málaga, and Madrid. Granada and Málaga are the nearest international airports.