үшінші тұлға есімдіктерінің айырмашылығы: маңыздылығы бойынша жіктеу, тіл біліміндегі "обавиатив" ұғымы. Гендерлік және рефлексивтік түрлері қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үшінші тұлға есімдіктерінің ажыратылуы
Distinction between third person pronouns
Тіл білімінде, обыатив (қысқартылып) үшінші тұлға – бұл мәтінде маңыздылығы төмен референтті, маңыздырақ (жақын) референттен ажырататын грамматикалық тұлғаның белгісі. Обыатив кейде «төртінші тұлға» деп те аталады.
Within linguistics, obviative (abbreviated ) third person is a grammatical person marking that distinguishes a referent that is less important to the discourse from one that is more important (proximate). The obviative is sometimes referred to as the "fourth person".
Басқа грамматикалық тұлға белгілері жүйелерімен салыстыру
Ағылшын және көптеген басқа еуропалық тілдерде бірнеше үшінші тұлғаны ажыратудың басты тәсілі – гендерлік айырмашылықты немесе рефлексивтілік белгісінің (болмауы) қолданылуы. Мысалы, "Ол оны көрді" деген сөзде екі үшінші тұлға бар екені анық, себебі олардың гендері әртүрлі. "Ол оны көрді" дегенде де екі үшінші тұлға бар екені белгілі, әйтпесе "өзін көрді" деп айтылар еді. Дегенмен, "Ол анасын көрді" сөйлемі түсініксіз: ол өзінің анасын көрген болуы мүмкін, немесе біреудің анасын көрген болуы да мүмкін. Мұның себебі, кейбір жағдайларда "ол" және "оның" бір адамды меңзейтіні нақты емес. Ал, алыс/жақын жүйесі үшінші тұлғаларды ажыратудың өзгеше жолына ие. Егер сөйлемде немесе мәтінде үшінші тұлғадан артық болса, ең маңызды, көзге түсетін немесе тақырыпқа қатысты тұлға "жақын" деп белгіленеді, ал қалған, аз маңызды тұлғалар "алыс" деп белгіленеді. Содан кейін, бұрын аталған тұлғаларға қатысты сөздерде, дұрыс жалғаулар немесе есімдіктерді қолдану арқылы, жақын және алыс тұлғаларды ажыратуға болады.
In English and many other European languages, the principal means of distinguishing between multiple third person referents is using gender or (lack of) reflexive. Thus, in "she saw him", it is clear that there are two third persons because they are of different genders. In "she saw her", it is clear that there are two third persons because otherwise, one would say "she saw herself". However, "she saw her mother" is ambiguous: it could mean that she saw her own mother or that she saw someone else's mother. This is because it is not clear, in some contexts, if "she" and "her" refer to the same person. An obviative/proximate system has a different way of distinguishing between multiple third person referents. When there is more than one third person named in a sentence or discourse context, the most important, salient, or topical is marked as "proximate" and any other, less salient entities are marked as "obviative". Subsequent sentences that refer to previously named entities with pronouns or verbal inflections can then use the proximate and obviative references that have already been established to distinguish between the two.
Солтүстік Америка
Солтүстік Американың солтүстігіндегі кейбір жергілікті тілдер отбасыларында алыс/жақын мағыналық айырмашылықтар кең таралған. Алгонкин тілдері алыс мағынаны білдіру арқылы ең жақсы танымал, бірақ бұл ерекшелік кейбір Салишан тілдерінде, Кутень тілінде, сондай-ақ оңтүстікке қарай Кересан тілдерінде де кездеседі.
Obviate/proximate distinctions are common in some indigenous language families in northern North America. Algonquian languages are perhaps best known for obviation, but the feature occurs also in some Salishan languages and in the language isolate Kutenai as well as in the more southern Keresan languages.