Кіріспе

Құдай Ибраһим діндерінде қолданған кітап. Иудаизм, христиандық және ислам діндерінде Өмір кітабы (Sefer HaChaim; βιβλίον τῆς ζωῆς Biblíon tēs Zōēs; арабша: Kitab al Amal) – Құдай жұмаққа және болашақ әлемге тағдырланған әрбір адамның атын жазатын немесе жазатын кітап. Талмуд бойынша, бұл кітап еврейлердің Жаңа жылы – Рош-Хашана күні ашылады, сондай-ақ зұлымдарға арналған Өлілер кітабы да сол күні ашылады. Осы себепті, Рош-Хашана мен Йом-Кипур арасындағы он қасиетті күнде, тәубе күнінде (екі үлкен мереке, әсіресе Унетанне Токеф дұғасында) Өмір кітабына ерекше назар аударылады.

Еврей жазбаларында

Еврей дініндегі қасиетті кітаптарда Өмір кітабында Құдай алдында адал деп есептелген адамдар тіркелген. Осы кітаптан сызылып тасталу – өлімді білдіреді. Ал кітапта аты жазылған адамның сот күнінде өмірі жалғасады. Тіпті, дүниеге келмес бұрын, туылатын адамдардың есімдері осы кітапқа жазылып қойылады. Осыған ұқсас ұғым Киелі кітапта да кездеседі, онда періштелер адалдардың маңдайларына өмірлік белгі салады, ал қалған Иерусалим тұрғындарына қырылыс бұйырады.

Апокрифтерде

Апокрифтік "Жүбірейілдер кітабы" екі рухани тақта немесе кітап туралы айтады: ізгілер үшін "Өмір кітабы", ал тазалық жолынан тайып, Құдайға қарсы жазылғандар үшін "Өлім кітабы". Сондай-ақ, "Жүбірейілдер" 36:10 бойынша, көршісіне зұлымдық ойлаған адамның есімі "Адамдардың естелік кітабынан" өшіріліп, "Өмір кітабына" емес, "Қиямет кітабына" жазылады. Даниял 12:1 және Енох 47:3-те "Күннің Ежелгісі" өзінің даңқты тағында отырғаны, ал оның алдында "Кітап" немесе "Өмір кітаптары" ("Тірілердің кітаптары") ашылғаны айтылған. Енох 56:1-ге сәйкес, ізгілер "Ұлының даңқы алдында" жазылған, ал Енох 108:3-ке сәйкес, күнәкарлар "Өмір кітабынан және қасиеттілердің кітаптарынан" өшіріледі. "Херманың бағушысы" (Vision i. 3; Бұйрық viii.; Ұқсастық ii.); Аян 3:5, 13:8, 17:8, 20:12–15-те "тақтының алдында екі кітап ашылғаны" туралы айтылады: "Өмір кітабы" және "Өлім кітабы", соңғысында жамандықтарымен бірге адалдар тіркелген, олар от көліне тасталу үшін. Апостолдардың есімдері "көкте" (Лұқа 10:20) немесе Пауылдың "бірлескен қызметкерлері" (Филиппіліктер 4:3), ал "бірінші туғандардың жиналысы" (Еврейлерге 12:23; 1 Клемент 45-ке қараңыз) "Өмір кітабына" жазылған. Енох 81:4, 89:61–77, 90:17–20, 98:6 15, 104:7; 2 Барух 24:1; Исаияның Көтерілуі 9:20-де де сөз етілген.

Эскатологиялық немесе жылдық атау

Хасид мектебінің апокрифтік жазушылары арасында басым тенденция Өмір кітабына эсхатологиялық мағына беру болды, бірақ яһуди дінінің литургиясы және Жаңа жыл мен Күнә тазару күндеріне қатысты дәстүр ежелгі көзқарасқа ұстанды, Өмір кітабын оның табиғи мағынасында қабылдады, және практикалық тұрғыдан Эссендердің руханилығына қарағанда иудаизмнің дүниелік сипатын артық көрді. Енох кітабында, Ыбырайымның заңдарында және басқа да жерлерде айтылғандай, Ұлы Сот Күнін ахиретке ауыстырмай, парызшылдар әр жылдың бірінші күні (Рош-Хашана) Құдайдың жаратылыстарын соттайтынын және әділдер мен зұлымдардың жазбалары бар кітаптармен бірге Өмір кітаптарын ұстайтынын үйретті. Көктегі Өмір кітабының бастауы Вавилонға саяды, онда Тағдыр тақташалары және «суға тасталған», яғни жойылған адамның жасаған күнәлары, қылмыстары, жамандықтары, қарғыстары және айыптамалары жазылған тақташалар туралы аңыздар бар. Тірілер – тек әділдер ғана, олар теократия азаматтығына ие болады, ал зұлымдар мүшелікке қабылданбайды және Құдайдың кітабынан өшіріледі (Шығ. XXXII. 32 және басқалары). Әділдердің өмірі уақыттық мағынада түсінілуі керек, себебі уақыттық өмір үшін литургиялық дұғада: «Бізді Өмір кітабына жазыңыз» деп тілек айтылады. Алайда, Даниял кітабының XII тарауында кітапқа жазылған және Мессиялық патшалық орнағанға дейін болатын қиындықтардан құтылғандар, қайта тірілген шейіттермен бірге мәңгілік өмірге ие болады. Мәңгілік өмір туралы Енох XLVII. 3, CIV. 1, CVIII. 3-те және Жаңа өсиетте, әсіресе Аян кітабында жиі айтылады. Таргум (Исая IV. 3; Езекиіл XIII. 9) «Мәңгілік Өмір кітабы» туралы айтады. Мишна әрбір адамның істері кітапқа жазылатынын мәлімдейді (Авот, II. 1; III. 16 қараңыз). Сефер Хасидим (XXXIII) Құдайға жазба кітабының қажеті жоқ екенін нақты айтады: «Тора адам тілімен сөйлейді».

Қаражатты жинау

Яһудилердің ғибадатханаларында өмір кітабы мотиві жиі кездеседі. Ол әсемдеу элементі болып табылады және қайырымдылық жинауға көмектеседі. Кейбір синагогтар қауым мүшелерінің есімдерін "өмір кітабына" жазып, қаржылық көмектері үшін құрмет көрсетіп, осылайша ақша жинаған.