Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Құрама Штаттарында шайды пайдалану
Use of tea in the United States
Америка шай мәдениеті АҚШ мәдениеті аясында шай дайындау әдістері мен оны тұтыну жолдарын қамтиды. Америкалық мейрамханалар мен жұмыс орындарында көбінесе машинада жасалған тамшылап пісірілген кофе ұсынылады, ал шай қаптарымен пісірілген ыстық шай сұраған кезде беріледі. Шай ішу тойларын түрлі жағдайларда, кішкентай және жақын достардан бастап, үлкен отбасылық жиындар мен мерекелерге дейін өткізуге болады. АҚШ-тың оңтүстігінде «тәтті шай» деп аталатын аймақтық сүйікті сусын бар – оны пісіріп, тәттілендіріп, суытып, содан кейін ішеді. Оны барлық тамақпен және күн бойы басқа сусындардың орнына ұсынуы мүмкін. АҚШ-та тұтынылатын шайдың шамамен 85%-ы суық немесе мұздатылған түрде беріледі. Мұздатылған шайды көбінесе ыстық ауа райында немесе төменгі ендіктерде, ал ыстық шайды суық ауа райында жиі ішеді. Егер елдің әртүрлі аймандарына сапар шегіп бара жатсаңыз, қандай да түсініспеушілікті болдырмау үшін тікелей «ыстық шай» немесе «мұздатылған шай» сұраған жөн. Түстен кейінгі шай, тамақ ретінде, АҚШ-та сирек ұсынылады, бірақ оны шай ішу тойлары сияқты арнайы салт-дәстүрлік шараларда немесе жоғары деңгейдегі қонақүйлерде немесе мейрамханаларда, сондай-ақ олардың мәзірінде қаймақты шай да болуы мүмкін.
American tea culture encompasses the methods of preparation and means of consumption of tea within the context of the culture of the United States. American restaurants and workplaces typically offer machine made drip brew coffee by default, while hot tea brewed by the cup with tea bags is available by request. Tea parties can be celebrated for many occasions, from the very small and intimate to the large family gatherings and celebrations. In the U. S. south a regional favorite called sweet tea – which is brewed, sweetened, and chilled in advance of consumption – may be served at all meals and throughout the day as an alternate to other beverages. In the United States, about 85% of the tea consumed is served cold, or iced. Iced tea is more frequently consumed during periods of hot weather or in lower latitudes, and hot tea is likewise more common in colder weather. Any confusion when one is visiting different parts of the country can easily be solved by explicitly asking for either "hot tea" or "iced tea." Afternoon tea, as a meal, is rarely served in the U. S. except in ritualized special occasions such as the tea party or an afternoon out at a high end hotel or restaurant, which may also offer cream tea on their menu.
Тарих
Американың шай мәдениеті – Америка Құрама Штаттары тарихының бір бөлігі. Бұл сусынның барлық әлеуметтік топқа ұнауы және Америка Құрама Штаттарының салтына бейімделуі осы мәдениеттің қалыптасуына себеп болды. Голландияның Нью-Амстердам колониясында, қазіргі Нью-Йорк қаласында, шай ең жақсы күміс сүзгілермен, ең таңдаулы фарфор кеселермен және ағаштан жасалған шай қоймаларымен ұсынылған. Шай колонияларда өте танымал сусынға айналды және барлық топ арасында шай ішу рәсімдері кеңінен таралды. Массачусетс штатының Салем қаласында шай жапырақтары қайнатылып, ащы тұндырма жасалып, маймен бірге көкөніс гарнирі ретінде берілген. Америка революциясы кезінде шай елдің шалғай аймақтарынан бастап қалаларға дейін барлық жерде ішілді. 1767 жылы британ үкіметі Тауншенд заңдарын қабылдағаннан кейін американдық мәдениетте шайға деген көзқарас өзгере бастады. Бұл заңдардың аясында шайға салық салынып, ол американдықтар үшін қолжетімсіз болды. Дегенмен, арзан шай Америкаға жасырын түрде әкеліне берді. 1773 жылы «Шая туралы» заң қабылданды, ол Шығыс Индия компаниясына Америкадағы шай сатуда монополия құруға мүмкіндік берді. Компания колониялық шай импорттаушылар мен контрабандистерден де арзан бағамен шай сата алды. Британ үкіметінің мұндай қадамның мақсаты – американдық колониялардан шай салықтарын жинауды жалғастыру болды. Алайда, британдықтар салықты жасыра алмады және отаршылардың наразылығын тудырды. Бұл «Бостон шай партиясына» – шайдың Бостон портына төгілуіне және шай жөнелтілімдеріне қарсы басқа да халық наразылықтарына әкелді. Соның салдарынан шай ішу патриоттыққа қайшы болды. Шайға бойкот салу кофе, жалбыз, шалфей немесе бадрандар қосылған түрлі шөп шайлары сияқты басқа сусындардың тұтынуын арттырды. 1993 жылдан 2008 жылға дейін американдық арнайы шай нарығы төрт есе өсіп, қазіргі күні жылына 6,8 миллиард долларға бағаланып отыр. Осы кезеңде арнайы шайханалар мен бөлшек сауда орындары да көбейе бастады.
The American tea culture is a part of the history of the United States, as this beverage appeals to all classes and has adapted to the customs of the United States of America. In the Dutch colony of New Amsterdam, now known as New York, tea was served with the best silver strainers, the finest porcelain cups and pots, and wooden tea caddy. Tea became a very popular drink in the colonies, and tea ceremonies were common among all classes. In Salem, Massachusetts, tea leaves were boiled to create a bitter brew, then served as a vegetable side dish with butter. By the time of the American Revolution, tea was drunk everywhere from the backwoods to the cities. The view of tea in American culture began to shift when the British government introduced the Townshend Acts in 1767. Tea was taxed as part of these laws which made it less affordable for the American people. However, cheaper tea was still smuggled into America. Later in 1773 the Tea Act was put into place which allowed the East India Company to gain a monopoly on tea sales in America by being able to sell tea at prices that were cheaper than both the colonial tea importers and smugglers. The British government did this to be able to continue to collect tea taxes from the American colonies. However, the British were unable to hide the tax from the colonies and only managed to enrage the colonists. This led to the Boston Tea Party, where tea was dumped into the Boston Harbor, and other public protests of shipments of tea. As a consequence, tea drinking became unpatriotic. Boycotts of tea led to an increase in consumption of other beverages, such as coffee or herbal teas infused with peppermint, sage or dandelions. The American specialty tea market has quadrupled in the years from 1993 to 2008, now being worth $6.8 billion a year. Specialty tea houses and retailers also started to pop up during this period.
Мұз шай
Мұздатылған шай көбінесе қапталған шайдан дайындалады. Шай қаптарымен және жапырақ шаймен қатар, дүкендерде ұнтақталған "жедел мұздатылған шай қоспасы" да қолжетімді. Ол шай дайындалып, содан кейін кептіріледі, дәл қалай кофе кептіріледі. Мұздатылған шайды сода сияқты, консервіленген немесе бөтелкеленген түрде автоматтардан және дүкендерден сатып алуға болады; әдетте, бұл алдын ала дайындалған шай жүгері сиропымен тәттітіледі, кейде лимон немесе малина сияқты қосымша дәмдеуіштер қосылады. Басқа жұмсақ сусындар сияқты, оны сусындар автоматынан да сатып алуға болады, бірақ кейбір орындарда ол қораптан сорғыланады, ал басқаларында жаңа пісірілген шай құйылған жеке ыдыстан алынады. Мейрамханаларда мұздатылған шай көбінесе тәтті емес беріледі, бірақ АҚШ-тың оңтүстік-шығысында мұздатылған шай өте танымал және тәтті де, тәтті емес те түрде қолжетімді, сондай-ақ "мұздатылған шай" егер басқаша көрсетілмесе, "тәтті шай" деп есептеледі. Алдын ала тәттілендірудің себебі – мұздатылған шайда қантты еріту қиын болуы мүмкін, тіпті үнемі араластырғанның өзінде де. Соның салдары шайдың жеткіліксіз тәтті болуы немесе шайда ерімеген, кедір-бүдыр қант кристалдары пайда болуы мүмкін. Кейбір мейрамханалар жеміс эссенцияларымен, әсіресе құмар жемісімен алдын ала дәмделген мұздатылған шайды ұсына бастады, көбінесе ол жалғыз қолжетімді нұсқа болып табылады. АҚШ-та мұздатылған шайдың танымалдылығы стандартты ас-аяқ жиынтығына қосымша жасады; мұздатылған шай қасығы – бұл стандартты шай қасығы, бірақ ұзын сабы бар, ол мұздатылған шайға арналған биік стақандарға қант қосуға ыңғайлы.
Iced tea is usually prepared from bagged tea. In addition to tea bags and loose tea, powdered "instant iced tea mix" is available in stores. This is made by preparing tea and then dehydrating it, similar to instant coffee. Iced tea can be purchased, like soda, in canned or bottled form at vending machines and convenience stores; usually, this pre made tea is sweetened with corn syrup, and sometimes some other flavoring, such as lemon or raspberry, is added. Also, like other soft drinks, it can be purchased as a fountain drink, though in some establishments it is pumped from a bag in box, and in others, it is simply poured from a separate container that contains freshly brewed tea. In restaurants, iced tea is usually served unsweetened except in the Southeastern United States where iced tea is much more common and is available both sweet and unsweetened and "iced tea" is often considered to be "sweet tea" unless otherwise specified. The reason for the presweetening is that it may be difficult to dissolve sugar in iced tea, even with constant stirring. The result can be insufficiently sweetened tea or gritty, undissolved sugar crystals in the tea. Some restaurants have begun serving iced tea that has been pre flavored with fruit essences, particularly passion fruit, often as the only iced tea made available. Iced tea's popularity in the United States has led to an addition to standard cutlery sets; the iced tea spoon is a standard flatware teaspoon, but with a long handle, suitable for stirring sugar into the taller glasses commonly used for iced tea.
Сәй пакеттері
Роберта Лоусон мен Мэри Макларен шай қапшығына патент алды. Біз, Роберта К. Лоусон және Мэри Макларен, Америка Құрама Штаттарының азаматтары, Милуоки, Висконсин штатында тұрамыз, жаңа және пайдалы шай жапырақтарын ұстау құрылмын ойлап таптық, оның сипаттамасы төменде келтірілген, осы сипаттаманың бір бөлігі болып табылатын қоса берілген суреттерге сілтеме жасалады. Томас Салливан 1908 жылы шай қаптарын ойлап тапқан деп есептеледі. Нью-Йорктік шай импорттаушысы Салливан шығындарды азайту мақсатында клиенттерге шай үлгілерін кішкентай жібек қаптарда жіберген, бірақ олар қателікпен қаптарды толығымен суға салып қайнатып алды. Клиенттер оның көп мөлшердегі шайынан гөрі, жаңа жібек қаптардың дайындауға ыңғайлылығына көбірек қызығушылық танытты. Салливан олар алған тапсырыстардың үлгілер жіберілген кішкентай қаптарда болмағанына шағымдана бастағанда ғана бұл жайтты түсінді. Жібек күнделікті пайдалану үшін тым қымбат болғандықтан, ол марлядан жасалған шай қаптарын ойлап тапты. АҚШ-та сатылатын шайдың көп бөлігі қаптарда сатылады, бірақ жапырақ шай мен мұздатылған шай да қолжетімді.
Roberta Lawson and Mary McLaren were given the patent for the tea bag. Be it known that we, Roberta C. Lawson and Mary McLaren, citizens of the united states, residing at Milwaukee, WI have invented a new and useful Improvement in Tea Leaf Holders, of which the following is a description, reference being had to the accompanying drawings, which are a part of this specification. Thomas Sullivan is credited with inventing tea bags in 1908. Sullivan, a New York tea importer, inadvertently invented tea bags when he sent tea samples to clients in small silk bags to cut costs, and they mistakenly steeped the bags whole. The customers were more interested in the brewing convenience of the novel silk bags than his bulk teas. Sullivan did not realize this until they all started to complain that the orders they received were not in the same small bags the samples had been in. Silk was too expensive for everyday disposal; therefore, he invented tea bags made of gauze. Most tea sold in the United States is sold in bags, although loose leaf teas and iced are also available.
Тез тұтынылатын шай
1946 жылы Nestle USA алғашқы Nestea (дайындалған шай) өнімін ұсынды. Дайындалған шай көбінесе нашар сапалы қара шайдан алынған шай сырғасынан (ликёр) жасалады; жасыл шайды шай дайындаушылар дәстүрлі түрде аз мөлшерде «түс тазартушы» ретінде қолданады – бұл шайдың түсін ашық етуге және кейбір шайлардың бұлтты түс беруін азайтуға бағытталған. Сығма (экстракт) төмен қысымда концентрацияланады, ал сығманы ұнтаққа айналдыру үшін қатыру кептіру, шашырату кептіру немесе вакуумдық кептіру қолданылады. Дәмді сақтау үшін төмен температуралар пайдаланылады. Nestle ұсынғаннан кейін жылдам дамыған дайындалған шай ұнтақтарының американдық нарығы соңғы ширек ғасырда едәуір төмендеді, себебі американдықтар өздерінің сүйікті шайларын табиғи мұзбен араластырып, шай қаптарынан мұзды шай дайындауға, сондай-ақ супермаркеттердің тоңазытқыш бөлімдеріндегі кішкентай көлемдегі және тоңазытпайтын бөлімдердегі үлкен галлондық қаптамаларда сатылатын дайын мұзды шайға көшті.
In 1946, Nestle USA introduced the first instant tea, Nestea. Instant teas are produced from black tea by extracting the liquor from processed portion of tea typically from offgrade black teas; green tea in a smaller proportion has traditionally been used by the instant tea makers as a "clarification agent" again, in effort to maximize the clarity of color and minimize off colors created by certain teas that cloud. The extract is concentrated under low pressure, and drying the concentrate to a powder by freeze drying, spray drying, or vacuum drying. Low temperatures tend to be used to minimize loss of flavor. The American market for instant tea powders, which developed quickly following Nestle's introduction, has slackened off considerably over the past quarter century, as Americans have more and more turned to naturally icing their favorite loose teas, as well as preparing iced tea from tea bags, and to ready to drink iced teas where the smaller sizes are found in the supermarkets' refrigerated drinks sections and the larger gallon sizes are found in the supermarkets' non refrigerated drinks sections.
Қасиетті шайдың қайта өркендеуі
АҚШ-та сары және ақ шайды табу қиынға соқты, тіпті Қытай Халық Республикасының АҚШ-қа экспортты шектеуінен жасыл шай да сирек кездесе бастады. 1971 жылы шектеу алынғаннан кейін, Қытайға тән бұл шайлар 20 ғасырдың басындағы екі онжылдықтан бері алғаш рет американдық нарыққа оралды. 1980 жылдардың басында АҚШ-та барлық өндіріс орындарынан жақсы сапалы шайға деген сұраныс қайта жанданды. Осыған дейін, 20 ғасырдағы АҚШ-та қол жетімді шайдың көп бөлігі галлондық және жарты галлондық мұз шай қаптарына арнайы араластырылды, мұздағанда "түс бермейтін" (салқындағаннан кейін кейбір шайларға беретін кремі сары түс) қасиеті және "мөлдір түйірленетін" шайлар қажет болды. АҚШ-тағы мұз шайының көп бөлігі дәстүрлі түрде Индонезия, Шри-Ланка, Кения, Аргентина және Малави шайларынан жасалады. Соңғы кезде галлондық және жарты галлондық мұз шай қаптарында, сондай-ақ 500 және 1000 граммдық жапырақ шай пакеттерінде ортодоксальды шайға деген сұраныстың артуы өндірушілерді ортодоксальды өндіріс әдістерін қайта қолдануға итермеледі. Бұл Шри-Ланка, Индонезия, Аргентина және басқа елдерде кең таралған, бірақ шектеулі және толық жапырақты қара шай өндіре алмайтын роторванды шай жасау әдісінен айырмашылықты білдіреді. Роторванды әдіс негізінен 20 ғасырдың басында бүкіл әлемде шағын (1-2 грамм) шай қаптарына сыятын кіші жапырақ өлшемдеріне деген сұранысты қанағаттандыру үшін қабылданды.
Yellow and white teas became difficult to find in the United States and even green tea had become uncommon because of the People's Republic of China's ban on exports to the USA. After the ban was lifted in 1971, these teas typical to China re entered the American market for the first time since the first two decades of the 20th century. In the early 1980s, a mini revival of demand for better quality teas from all origins occurred in the United States. Prior to this time, much of the tea available in 20th century USA was blended specifically for gallon and half gallon sized iced tea bags, with the quality of not "creaming down" (a creamy looking color that imparts to some teas after cooling down) when iced as a needed aspect; "clear liquoring" teas were required. Most iced tea blends in the USA have traditionally been made from the teas of Indonesia, Sri Lanka, Kenya, Argentina and Malawi. A recent rise in the demand for orthodox tea in both gallon and half gallon iced tea bags, as well as 500 and 1,000 gram loose tea packs has caused manufacturers to reinstate orthodox manufacturing methods. This is a departure from the more common Sri Lankan, Indonesian, Argentinian and other nations' orthodox rotorvane tea making method which has limitations and can not produce whole leaf black tea. The rotorvane method was adopted primarily to satisfy the demand for the smaller leaf sizes that fit into small (1 2 gram) tea bag blends worldwide starting in the early 20th century.}
Сәйдің түрлері
Қазіргі уақытта АҚШ-та қара шайдың көптеген түрлеріне деген қызығушылық қайтадан артып келеді. Сонымен қатар, басқа экзотикалық шайлар (Африка, Азия және Оңтүстік Америка шайларының алуан түрлері сияқты) және әртүрлі демалау әдістері де жиі кездесе бастады. АҚШ-та барлық тегі мен биіктігінен, барлық өндіріс тәсілдерімен жасалған шайлар танымал, себебі американдық шай нарығы дәстүрлі түрде Еуропа нарықтарына қарағанда жаңа сусындарды сынап көруге көбірек бейім және икемді. Кофеиннің физиологиялық әсерін азайтуды қалайтындар үшін АҚШ-та кофеинсіз шай кеңінен қолжетімді. Көптеген адамдар АҚШ-тағы кофеинсіз шай сатылымының соңғы 20 жылда бөлшек саудадағы сұраныстың төмендеуін көрсеткенін біледі, бірақ кофеинсіз шайдың бағасы жоғары деңгейде қалып отыр. Мұның екі себебі бар. Біріншіден, кофеинсіз шай, кофеинді шайдан қымбатқа түседі, екіншіден, оны кофеинсіз ету процесі шайдың дәмдік қасиеттерін жоғалтады. Кофеиннің ең жоғары мөлшері бар шайлардың кофеин мөлшері ең төменгі кофелерден де төмен болады. Осыған байланысты және көптеген адамдар дәмсіз кофеинсіз шайдың орнына сапалырақ шай ішуді жөн көреді, сондықтан американдық тұтынушылар соңғы жылдары кофеинсіз шайды аздап аз сатып алады. Дегенмен, кофеинге төзбейтін адамдар үшін кофеинсіз шай, кофеинді сусындарға дәмді және сергітетін балама ретінде құтқару болып табылады.
Currently, there is a revival of interest in the many varieties of black teas throughout the United States. Additionally, other exotic teas (such as the vast variety of African, Asian and South American teas) and different brewing styles are becoming more commonplace. Teas from all origins and elevations, made in all methods of manufacture, are popular in the US, a tea market which has traditionally been more flexible and willing to try new types of drinks than tea markets throughout the old world. Decaffeinated tea is widely available in the United States, for those who wish to reduce the physiological effects of caffeine. There are many who are aware that the sales trend for decaf teas in the USA has shown a decreasing curve in demand at retail over the past 20 years, yet the high price of decaf remains unchanged. The reasons are twofold. Not only is decaf tea more expensive than non decaf tea, the processes of decaffeinating that is commonly used depletes a great deal of the flavor out of the tea. The teas with the highest caffeine content fall far below the coffees with the lowest caffeine content. In this light, and considering that most people would prefer to buy better quality teas rather than the less flavorful decaf teas, the American consumer has been buying decaf tea slightly less in recent years. For those who are caffeine intolerant, however, the invention of decaffeinated tea has been welcomed as a refreshing and tasty alternative to caffeinated beverages.
Татты шай
Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығысында қант қосылған тәтті шай (әдетте пісірілген кезде шай ыстық болғанда) дайындалып, содан кейін мұзбен суытылады. Осы штаттарда егер біреу "шай" десе, көбінесе тәттіленген мұз шайды меңзейді. Тәттісіз нұсқаны көбінесе "тәттісіз" деп атайды, тәттісіз немесе қарапайым шай деп емес. Көптеген тағамдармен бірге тәтті шай ішу салдарынан оны кейде "Оңтүстіктің дастарқан шарабы" деп атайды, және бұл ерекшелік АҚШ-тың оңтүстік мәдениетінің маңызды белгісі саналады. Оңтүстік тәтті шайы екі есе күшті етіп пісірілген шайдан, жаңа пісірілген ыстық шайға көп мөлшерде қант қосып, қажетті деңгейге дейін сұйытылып дайындалады. Ол мұзға толы стақанға құйылып, көбінесе лимонмен безендіріледі. Коммерциялық өндірісте жоғары фруктозалы жүгері сиропы тәттілендіргіш ретінде жиі қолданылатын болса да, көбінесе тұтынушылар бұл туралы білмейді, ал үйде дайындалғанда тазартылған қант пайдаланылады. Америка Құрама Штаттарының солтүстігі мен батысында "шай" дегені көбінесе ыстық сусынды білдіреді, ал мұзды шай атымен аталады.
Sweet tea, with sugar added (usually while the tea is still hot from brewing), the mixture then being cooled with ice, is ubiquitous in the Southeastern United States. In these states, when a person says "tea", they normally mean sweetened iced tea. The unsweetened variant is often called "unsweet" tea instead of unsweetened or plain. The consumption of sweet tea with many meals leads to it sometimes called the "table wine of the South", and this trait is considered an important marker of the culture of the Southern United States. Southern sweet tea is made by brewing tea at double strength, adding a large amount of sugar to the freshly brewed hot tea, and diluting to the proper strength. It is served over a glass full of ice cubes and is often garnished with a slice of lemon. While high fructose corn syrup is commonly used as a sweetener for commercially manufactured tea, more often consumers are unaware of this, and when made at home, refined sugar is used. In the Northern United States and the Western United States, "tea" generally means the hot beverage and iced tea is referred to by name.
Күн шай
Күн шайын көбінесе жылы аймақтарда, күн сәулесінің тікелей түсуіне қалдырылған шыны ыдысқа бөлме температурасындағы су мен шайды салып дайындайды. Демалу уақыты міндетті түрде ұзақ, екі-төрт сағатқа созылады. Чайды ешқандай қыздырусыз, тек бөлме температурасындағы суға шай қапшықтарын немесе демалағышты салып, бірнеше сағатқа (көбінесе түнге) қалдырып дайындауға болады. Күн сәулесінде дайындалған шайдың температурасы бактериялардың, әсіресе Alcaligenes viscolactis бактериясының өсуіне жағдай жасайды. Сондықтан, Ауруларды бақылау орталығы мен АҚШ-тың Шай қауымдастығы күн сәулесінде дайындалған шайды тоңазытқышта сақтауды және 24 сағаттан кейін тастауды ұсынады.
Sun tea is frequently brewed in temperate areas by placing tea and room temperature water together in a glass jar left outdoors in direct sunlight. Steeping times are necessarily long, two to four hours. Tea may also be brewed with no heat at all by simply immersing the tea bags or infuser in room temperature water and allowing a period of several hours (typically overnight) for steeping. Since sun brewing occurs in a temperature range that can promote the development of bacteria, particularly Alcaligenes viscolactis, the Centers for Disease Control and the Tea Association of the U. S. A. Inc. suggest storing sun brewed tea in the refrigerator and discarding it after 24 hours.