Кіріспе
Гипноз және гипнотерапияға қатысты түсініктер, сенімдер және тәжірибелердің дамуы тарихқа дейінгі заманнан бері қазіргі уақытқа дейін жазылған. Көбінесе бірыңғай тарих ретінде қаралатын болғанымен, "гипноз" термині 1880 жылдары Францияда пайда болды, бұл Джеймс Брейдтің 1841 жылы "гипнотизм" терминін қолданғаннан кейін жиырма жыл өткен соң болды. Брейд "гипнотизм" терминін (бұл оператордың қолданған әдістеріне емес, субъектінің күйіне қатысты) өзінің ерекше, субъектіге бағытталған тәсілін, оған дейін болған операторға бағытталған мезмеристерден ажырату үшін қабылдады.
The development of concepts, beliefs and practices related to hypnosis and hypnotherapy have been documented since prehistoric to modern times. Although often viewed as one continuous history, the term hypnosis was coined in the 1880s in France, some twenty years after the death of James Braid, who had adopted the term hypnotism in 1841. Braid adopted the term hypnotism (which specifically applied to the state of the subject, rather than techniques applied by the operator) to contrast his own, unique, subject centred, approach with those of the operator centred mesmerists who preceded him.
Месмердің алдыңғылары
Персиялық психолог және дәрігер Авиценна (Ибн Сина) (980–1037) ұйқы мен гипнозды бір-бірінен ажыратуды алғаш рет жасаған. 1027 жылы жарық көрген «Шипагерлік кітабында» ол гипнозды араб тілінде әл-Вахм әл-Амил деп атады, сондай-ақ, бір адам екінші адамда гипноздың шындығын қабылдау үшін жағдай жасай алатынын айтты. Батыс мәдениеттерінде гипноз магнетистер мен Месмеристердің бұрынғы жұмыстарына кейде күмәнмен қараудан пайда болды. Швейцариялық Парацельс (1493–1541) өз жұмысында магнитті алғаш қолданған дәрігер болды. Көптеген адамдар оның денелеріне магниттер (шатыр тастар) қою арқылы емделгенін айтты. Валентин Грейтракс (1628–1682) есімді ирландтық адамдарға қолын тигізу және денелеріне магниттер қою арқылы ауруларды емдеу қабілеті үшін «Ұлы ирландтық емші» деп аталды. Иоганн Жозеф Гасснер (1727–1779), сол заманғы католик діни қызметкері, аурудың зұлым рухтардың салдарынан туындайды және оны дұға мен сиқырлау арқылы айдап салуға болады деп сенді. 1771 жыл шамасында Веналық иезуит Максимилиан Хелл (1720–1792) ем үшін магниттерді қолданып, жалаңаш денеге болат пластиналарды жапты. Әке Хеллдің студенттерінің бірі – Венадан келген жас дәрігер Франц Антон Месмер болды.
Аббат Фария
Алғашқы месмеристердің көптегені 1789 жылы француз төңкерісін жариялаған бірінші декларацияларға қол қойды. Бұл ешқандай таңқалырлық емес, тіпті күтілуі мүмкін, себебі мезмеризм әлеуметтік тәртіптің белгілі бір дәрежеде ұсынылғанын және оны құлатуға болатындығын көрсетті. Революция мен Империя кезеңінде магнетизмге назар аударылмады немесе ұмытылды. Үнді-португал дін қызметкері Аббе Фария жануарлар магнетизміне қоғамдық қызығушылықты қайта жақтандырды. 19 ғасырдың басында Аббе Фария Парижге шығыс гипнозын әкелді. Фария 1814 және 1815 жылдары Үндістаннан келіп, ешқандай манипуляцияларсыз немесе Месмердің бакетін (дәрілік құрал) қолданбай көрмелер ұйымдастырды. Месмерден өзгеше, Фария гипноздың "ойдың ішіндегі күштің арқасында" пайда болатынын, сондай-ақ күту мен науқастың ынтымақтастығының маңызды екенін айтты. Фарияның тәсілі Нанси мектебінің Гипполит Бернхайм мен Амброаз Огюст Лиебоның клиникалық және теориялық еңбектері арқылы едәуір дамытылды. Фарияның теориялық ұстанымы және Нанси мектебіндегілердің кейінгі тәжірибелері Эмиль Куэнің кейінгі автосуггестия әдістеріне және Йоханнес Генрих Шульцтің автогендік жаттығу әдістеріне маңызды үлес қосты.
ХІХ ғасырдағы гипноз
ХІХ ғасырда гипноздың қолданылуына медициналық мекемелердің қызығушылығы күшейді. 1821 жылы, гипнотизмнің дамуына дейін, Рекамиер гипноздық анестезияға ұқсас нәрсені қолданған және мезмерикалық комадағы пациенттерге операция жасаған алғашқы дәрігер болып танылды. 1840 және 1850 жылдары Карл Райхенбах "мезмерикалық" энергияның ғылыми негізін табу үшін тәжірибелер жүргізе бастады, оны ол скандинавиялық Один құдайының атымен Одикалық күш деп атады. Оның қорытындылары ғылыми қауымдастықта тез жоққа шығарылса да, олар Месмердің сананы бақылау туралы талаптарын әлсіретті. 1846 жылы Джеймс Брэйд "Ақылдың денеге үстемдігі" атты ықпалды мақаласын жариялап, Райхенбахтың көзқарастарын жалған ғылым деп сынады. Джеймс Эсдейл (1805–1859) Британдық Үндістанда мезмерикалық ұйқыны жалғыз анестезия ретінде пайдалана отырып, 345 ірі операция жасағанын хабарлады. Химиялық анестезияның дамуы көп ұзамай гипнотизмнің осы қызметін алмастырды. Джон Эллиотсон (1791–1868), ағылшын хирург, 1834 жылы мезмеризмді қолдана отырып, көптеген ауырсызданбаған хирургиялық операциялар жасағанын мәлімдеді.
Гипнотизм және моноидеизм
Шотланд хирургі Джеймс Брейд өзінің жарияланбаған «Neuro Hypnotism Curative Agency» атты тәжірибелік мақаласында (1842) «неврогипноз» терминінің қысқартылған түрі ретінде «гипноз» терминін қолданды, яғни «нервтердің ұйқысы» дегенді білдіреді. Брейд Месмеристердің көзқарастарына, әсіресе олардың әсерлері «жануарлық магнетизм» деп аталатын көрінбейтін күшке байланысты деген пікірге және олардың тәжірибелік қатысушылары телепатия сияқты паранормальды қабілеттерге ие болды деген талапқа қарсы күресті. Оның орнына, Брейд шотландтық Ақыл-ойының реализмі философиялық мектебінің ықпалымен күмәндік көзқарас ұстанымын қабылдады, Месмерикалық құбылыстарды психология мен физиологияның жақсы орнатылған заңдары негізінде түсіндіруге тырысты. Сондықтан, көптеген адамдар Брейдті Месмеристер мен оған дейін болған басқа магнетистерден өзгеше, тұңғыш нағыз «гипнотизер» деп санайды. Брейд «мезмерикалық трансты» ұзақ уақыт бойы жарқырап тұрған қозғалатын нысанға немесе осыған ұқсас нысанға назар аударудың нәтижесінде туындайтын физиологиялық процеске жатқызып түсіндірді. Ол «көздің ұзаққа созылуы» мидың белгілі бір бөліктерін шаршатып, «нервтік ұйқыға» немесе «нейрогипнозға» алып келетін трансты тудырады деп болжады. Кейін Брейд бұл атауды «гипноз» деп жеңілдетті (грек тілінен ὕπνος hypnos, «ұйқы»). Соңында, «гипнотизмнің» ұйқының бір түрі емес екенін түсінген ол, бір ғана басым идеяға негізделген көзқарасқа негізделген «моноидеизм» («бір ойлылық») деп атауға тырысты; бірақ «гипнотизм» термині және оның кейінгі, шамамен 1885 жылғы Нанси орталығында пайда болған бұрыс түсіндірілген туындысы «гипноз» қолданылып келеді. Брейд гипноз туралы алғашқы кітаптың авторы болып есептеледі – «Нейрипнология» (1843). Брейдтің 1860 жылы қайтыс болғаннан кейін гипнозға қызығушылық уақытша төмендеді және біртіндеп Ұлыбританиядан Францияға көшті, онда зерттеулер өрістеп, 1880 жылдары Гипполит Бернхайм мен Жан Мартин Шарконың еңбектерімен шыңына жетті.
Йогаға арналған тоқылған
Өзінің жазбаларына сәйкес, Брейд өзінің гипноз туралы негізгі кітабы – «Нейропнология» (1843) жарық көргеннен кейін әртүрлі медитация техникаларының тәжірибесі туралы хабарларды естій бастады. Брейд гипнотизмнің тарихи алғышарттарын «Магия, месмеризм, гипнотизм және т.б. Тарихи және физиологиялық тұрғыдан қарастырылған» атты мақалалар сериясында алғаш рет талқылайды. Ол өзінің гипнозбен айналысуын индустардың йогасының түрлі формаларымен және басқа да ежелгі рухани тәжірибелермен салыстырады. Брейдтің медитацияға деген қызығушылығы «Дабистан и Мазахиб» («Діндер мектебі») деген ежелгі парсы мәтінімен танысқанда күшейді. Бұл мәтінде Шығыс діни тәжірибелерінің кең спектрі сипатталған: Өткен мамыр айында [1843] Эдинбургте тұратын, маған жеке таныс емес, бірақ Үндістанда ұзақ жылдар тұрған бір джентльмен, гипноздық және месмерикалық құбылыстардың табиғаты мен себептері туралы мен жариялаған пікірлеріме қолдау білдіретін хат жіберді. Менің пікірімді растау үшін ол Шығыс аймақтарында бұрын көргендерін айтып, маған осыған ұқсас қосымша дәлелдер табу үшін жақында жарық көрген «Дабистан» кітабын қарастыруды ұсынды. Көптеген ұсыныстардан кейін мен бірден «Дабистанның» көшірмесін сұраттым, онда шығыс әулиелерінің барлығы өз-өзіне гипноз жасайтындары, мен ұқсас мақсаттар үшін ұсынған тәсілдерге ұқсас тәсілдерді қолданатындары туралы көптеген мәлімдемелерді таптым. Ол осы құбылыстарға берілген діни түсіндірістерге қарсы болғанымен, Брейд Шығыс медитациясының осы сипаттамаларын гипнотизмнің әсерлерін магниттеушінің қатысуынсыз, жалғыздық танытуға болатынын дәлелдеу ретінде пайдаланды. Сондықтан ол гипнотизмнің нағыз алғышарты – бұл месмеризмнің жақындағы теориясы мен тәжірибесі емес, ежелгі медитация тәжірибелері екенін түсінді. Кейін ол былай деп жазды: Пациенттер өз күштерімен жүйкелік ұйқыға кете алады және мен оларды кез келген нүктеге қадағалап қарауға мәжбүрлеп, қараған нысанға барлық ой-саналарын шоғырландыру арқылы олардың барлық әдеттегі месмеризм құбылыстарын көрсете алатынын көп рет дәлелдедім; немесе пациент өзінің саусағының ұшына қараса да солай болуы мүмкін, немесе Персия магилері мен Үндістан йогилері соңғы 2400 жыл бойы діни мақсаттар үшін өздерін экстаздық трансқа тастап, әрқайсысы өз мұрнының ұшына қадағалап қарағандай; Месмеризм құбылыстарын тудыру үшін сыртқы күш-жігердің қажеті жоқ екені анық. [ ] Барлық осы процестердің басты мақсаты – абстракция немесе назарды шоғырландыру дағдысын қалыптастыру, онда субъект бір идеяға немесе идеялар тізбегіне толығымен беріліп, басқа ешқандай нысанға, мақсатқа немесе әрекетке мән бермейді немесе бей-жай қарайды.
Last May [1843], a gentleman residing in Edinburgh, personally unknown to me, who had long resided in India, favoured me with a letter expressing his approbation of the views which I had published on the nature and causes of hypnotic and mesmeric phenomena. In corroboration of my views, he referred to what he had previously witnessed in oriental regions, and recommended me to look into the "Dabistan", a book lately published, for additional proof to the same effect. On much recommendation I immediately sent for a copy of the "Dabistan", in which I found many statements corroborative of the fact, that the eastern saints are all self hypnotisers, adopting means essentially the same as those which I had recommended for similar purposes. Although he disputed the religious interpretation given to these phenomena throughout this article and elsewhere in his writings, Braid seized upon these accounts of Oriental meditation as proof that the effects of hypnotism could be produced in solitude, without the presence of a magnetiser, and therefore saw this as evidence that the real precursor of hypnotism was the ancient practices of meditation rather than in the more recent theory and practice of Mesmerism. As he later wrote,
Inasmuch as patients can throw themselves into the nervous sleep, and manifest all the usual phenomena of Mesmerism, through their own unaided efforts, as I have so repeatedly proved by causing them to maintain a steady fixed gaze at any point, concentrating their whole mental energies on the idea of the object looked at; or that the same may arise by the patient looking at the point of his own finger, or as the Magi of Persia and Yogi of India have practised for the last 2,400 years, for religious purposes, throwing themselves into their ecstatic trances by each maintaining a steady fixed gaze at the tip of his own nose; it is obvious that there is no need for an exoteric influence to produce the phenomena of Mesmerism. [ ] The great object in all these processes is to induce a habit of abstraction or concentration of attention, in which the subject is entirely absorbed with one idea, or train of ideas, whilst he is unconscious of, or indifferently conscious to, every other object, purpose, or action.
Киелі орын
Кейбір теологтар гипноз дұрыс қолданылмаса, адамды ойлау қабілетінен айыратынын айтып, наразылық білдірді. Әйгілі Тома Аквинский бұл пікірге қарсы шығып, былай деді: "Ақыл-ойынан айырылудың өзі күнә емес, бірақ ақыл-ойынан айырылуға себеп болған әрекет арқасында ғана күнә болады. Егер ақыл-ойынан айырылуға себеп болған әрекет өзі заңды және әділ себеппен жасалса, онда күнә жоқ; егер әділ себеп болмаса, онда ол жеңіл күнә болып есептелуі керек". 1847 жылдың 28 шілдесінде Киелі Офис (Рим Куриясы) Киелі Конгрегациясының жарлығында: "Барлық қате түсініктерді, болашақты болжауды, ашық немесе жасырын түрде шайтанға шақыруды жойғаннан кейін, жануарлар магнетизмін (Гипноз) қолдану – бұл басқа жағдайларда рұхсат етілген физикалық құралдарды пайдаланудың бір әрекеті ғана, сондықтан егер ол заңсыз мақсатқа немесе оқыс нәрсеге бағытталмаса, моральдық тұрғыдан тыйым салынбайды" делінген.
Америка Азаматтық соғысы
Гипноз Америка Азамат соғысында далалық дәрігерлер тарапынан қолданылды және гипноздың медицинада кеңінен қолданылған алғашқы мысалдарының бірі болды. Гипноз тиімді болғанымен, 1846 жылы гиподермалық ине, ал 1847 жылы Америкаға эфир мен хлороформның жалпы химиялық анестетиктері енгізілгеннен кейін, соғыс медицинасы үшін химиялық анестезияны қолдану гипноздан гөрі әлдеқайда ыңғайлырақ болды.
Жан-Мартин Шарко
Невролог Жан Мартин Шарко (1825–1893) гипнозды истерияны емдеу үшін қолдады. "La méthode numérique" ("Сандық әдіс") Францияда, Германияда және Швейцарияда гипнозға қатысты бірқатар жүйелі тәжірибелік зерттеулерге жол ашты. Гипноздық сугестия процесі осы кезеңде алғаш рет сипатталды. Гипноз кезінде сезімталдық және есте сақтау қабілетінің айқын жақсаруы туралы мәлімделді. 1880-жылдардан бастап гипнозды зерттеу хирургиялық дәрігерлерден психикалық денсаулық мамандарына көшті. Шарко бастама көтерді, ал оның зерттеуін оның шәкірті Пьер Жанет жалғастырды. Жанет диссоциация теориясын сипаттады, гипноз (немесе истерия) кезінде психикалық аспектілердің бөлінуін, соның салдарынан дағдылар мен естеліктерге қол жеткізу мүмкін болмай қалуын немесе оларды қайта жаңғыртуға болатынын түсіндірді. Жанет санастың терең қабаттарына қызығушылық тудырды және диссоциацияланған тұлғаларға арналған реинтеграциялық терапияның негізін салды.
Амброаз-Огюст Лиебо
Нанси мектебінің негізін қалаушы Амброаз Огюст Лиебо (1864–1904) гипнотизер мен қатысушы арасындағы қарым-қатынас пен ынтымақтастықтың қажеттілігі туралы алғашқылардың бірі болып жазды. Бернхайммен бірге, ол ұсынысқа бейімділіктің маңыздылығын баса көрсетті.
Гипполит Бернхайм
Кейбір сарапшылар Гипполит Бернхаймды гипноз тарихындағы ең маңызды тұлға деп санайды. Амброаз Огюст Либоомен бірге ол Нанси мектебін құрды, ол 19 ғасырдың соңғы екі онжылдығында гипнотерапиялық теория мен тәжірибенің басты күшіне айналды. Уильям Джеймс (1842–1910), пионер американдық психолог, өзінің "Психология негіздері" атты еңбегінде гипнозды егжей-тегжейлі талқылады.
Белгілі гипноз конференциялары
Эксперименталды және терапиялық гипноздың бірінші халықаралық конгресі 1889 жылдың 8-12 тамызында Парижде (Франция) өтті. Іс-шараға Жан Мартин Шарко, Гипполит Бернхайм, Зигмунд Фрейд және Амброаз Аугуст Лиебо қатысты. Екінші конгресс 1900 жылдың 12-16 тамызында өтті. 1892 жылы Британ медициналық қауымдастығының жылдық мәжілісінде гипноздың емдік қолданылуы бірауыздан мақұлданды және Месмеризм теориясы (жануарлар магнетизмі) жобаланбады. Британ медициналық қауымдастығы гипноздың дұрыстығын мойындағанымен, медициналық мектептер мен университеттер бұл тақырыпқа көңіл бөлмеді.
Эмиль Куэ
Эмиль Куэ (1857–1926), француз фармацевті және Шарль Бодуанның айтуынша, "Жаңа Нанси мектебінің" негізін қалаушы, 1885 және 1886 жылдары Либоомен бірге оқыған, Бернхайм мен Либооның 'гипнозын' (шамамен 1886 ж.) қабылдамай, Брейдтің 'гипнотизмін' (шамамен 1901 ж.) қабылдады және саналы автосугестицияны насихаттауға бағытталған Куэ әдісін (la méthode Coué) жасады. Оның әдісі – рационалды, жүйелі, күрделі құрылымдалған, жеке тұлғаға бағытталған гипнотерапиялық әрекеттесулердің реттелген тізбегі, ол санасыз және саналы автосугестияның маңыздылығын баса көрсетті, жақсы жетілдірілген, ақылға қонымды түсіндірмелер жинағын, тиімді тәжірибелік жаттығулар жиынтығын, эгоны күшейтуге бағытталған, өте тиімді гипноздық араласуды және, соңында, оның эмпирикалық жолмен анықталған "Күн сайын, барлық жағынан, мен жақсарып келемін" формуласын күнделікті екі рет өзіне-өзі қолдану бойынша егжей-тегжейлі нұсқауларды ұсынды. 20-шы ғасырдың басындағы өзін-өзі жетілдірушілердің (Норман Винсент Пил, Роберт Х. Шуллер және В. Клемент Стоун сияқты) көптеген еңбектері Куэдің еңбектерінен туындаған.
Зигмунд Фрейд
ХІХ ғасырдың соңында кең таралған гипноз, әсіресе Шарконың көпшілік алдындағы гипноз сеанстарының арқасында, Зигмунд Фрейдтің – Шарконың шәкіртінің психоанализді ойлап табуында шешуші роль атқарды. Фрейд кейін Нансиде Лиебо мен Гипполит Бернхаймның бірнеше тәжірибелерін көрді. Венаға қайтқаннан кейін Йозеф Брюермен бірлесіп гипнозды қолдана отырып, абреакциялық терапияны әзірледі. Бірақ Зигмунд Фрейд өткен ғасырдың бірінші жартысында психиатрияда оны қолданудан бас тарғанда, сахналық гипнотизерлер дәрігерлерге қарағанда оны көбірек сақтап қалды.
Платанов пен Павлов
Ресей медицинасы акушерлік гипноз бойынша мол тәжірибе жинақтаған. 1920 жылдары Платанов гипноакушерліктегі табыстарымен кеңінен танылды. Осы тәсілге әсерленген Сталин кейіннен Велвоски басқаратын жалпыұлттық бағдарлама құрды, ол бастапқыда гипнозды Павловтың әдістерімен үйлестірді, бірақ ақырында соңғысын дерлік толығымен қолданды. Фернан Ламазе Ресейді аралап, Францияға "психологиялық әдіс арқылы ауырсызданусыз босану" әдісін әкелді, ол гипноздық ықпалдан гөрі рефлексологиялық шабыттан көбірек пайда болды.
ХХ ғасырдағы соғыстар
Невроздарды емдеуде гипноздың қолданылуы Бірінші дүниежүзілік соғыс, Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысында кеңінен дамыды. Гипноз техникалары психиатриямен үйлестіріліп, қазіргі кезде посттравматикалық стресс синдромы деп аталатын жағдайды емдеуде ерекше тиімді болды.
Уильям Макдугалл
Уильям Макдугалл (1871–1944), ағылшын психологы, "ұрысқа байланысты стресс" синдромымен күрескен солдаттарды емдеді және Фрейд теориясының, мысалы, абреакция тұжырымдамасы сияқты кейбір аспектілерін сынады.
Кларк Л. Халл
Гипноздың қазіргі заманғы зерттеулері 1920 жылдары Йель университетінде Кларк Леонард Халл (1884–1952) еңбектерімен басталды деп есептеледі. Ол – тәжірибелік психолог, оның "Гипноз және ұсынысқа бейімділік" (1933) атты еңбегі статистикалық және тәжірибелік талдау қолданып, осы құбылысты мұқият зерттеді. Халлдың зерттеулері гипноздың ұйқымен ешқандай байланысы жоқ екенін нақты көрсетті ("гипноз – ұйқы емес, оның ұйқымен ешқандай ерекше байланысы жоқ, және гипнозға қатысты ұйқы туралы түсінік жағдайды бұрмалайды"). Халлдың зерттеуінің негізгі нәтижесі – гипнозшылардың әсіресе гипноз кезіндегі танымдық қабілеттердің немесе сезімдердің күрт жақсаруына қатысты, артық мәлімдемелерін шектеу болды. Халлдың тәжірибелері психикалық күшпен ауырсынуды жеңілдету және есте сақтаудың көрінеу тежелуі сияқты кейбір классикалық құбылыстардың шын екенін көрсетті. Алайда, Кларктың жұмысы осы әсерлерге гипнозды ерекше күй ретінде қарамай, ұсыныс пен мотивацияның нәтижесінде қол жеткізуге болатынын анық көрсетті, бұл гипнозға мінез-құлықтық тәсілдің алға басушысы болды. Сол сияқты, кейбір физикалық қабілеттердің орташа деңгейде артуы және сезімталдық шегінің өзгеруі психологиялық жолмен туындауы мүмкін; әлсіреу әсерлері айқын болуы мүмкін.
Эндрю Салтер
1940 жылдары Эндрю Салтер (1914–1996) американдық терапияға сенімдерге қайшы келу, оларға қарсы тұру және шабуылдаудың Павлов әдісін енгізді. Ол шартты рефлексте гипноздың негізгі мәні деп есептеген нәрсені тапты. Осылайша, ол классикалық шарттаумен үйлестіріп, гипнотизмді қайта жаңғыртты. Иван Павловтың өзі кейбір кейінгі теоретиктер гипноздың бір түрі деп санайтын "Кортикальды тежелу" деп аталатын өзгерген күйді көгершіндерде тудырған.
1956 жыл, Папаның гипнозды мақұлдауы
Рим-католик шіркеуі гипнозды 20 ғасырдың ортасына дейін тыйым салды, бірақ 1956 жылы Папа Пий XII гипнозға рұқсат берді. Ол денсаулық сақтау мамандарының диагностика және емдеу мақсатында гипноз қолдануына жол берілгенін мәлімдеді. Ватиканнан бала туу кезіндегі гипноз туралы сөйлеген сөзінде Папа былай деді:
Гипноз – аса маңызды мәселе, оны жеңіл-жеңіл қабылдауға болмайды. Оны ғылыми тұрғыдан қолданғанда, ғылым мен мораль талап ететін барлық сақтық шараларын сақтау қажет. Анестезия ретінде қарастырылғанда, ол басқа анестезия түрлерімен салыстырылатын бірдей қағидаларға бағынады.
Hypnotism is a serious matter, and not something to dabble in. In its scientific use, the precautions dictated by both science and morality must be followed. Under the aspect of anaesthesia, it is governed by the same principles as other forms of anaesthesia.
Ұлыбританияда
Ұлыбританияда 1952 жылы Гипноз туралы заң қабылдалып, сахналық гипнотизерлердің қоғамдық ойын-сауықтарын реттеуге кірісті. 1955 жылдың 23 сәуірінде Британ медициналық қауымдастығы (BMA) гипнозды психоневроздар және гипноанестезия салаларында, сондай-ақ босанған кездегі және хирургиялық операциялардағы ауырсынды басқаруда қолдануға рұқсат берді. Осы кезде BMA барлық дәрігерлер мен медицина студенттеріне гипноздың негізгі курсын оқуды міндеттеді.
АҚШ-та
1958 жылы Америка медицина қауымдастығы гипноздың медициналық қолданылуы жөніндегі баяндаманы бекітті. Ол гипнозға қатысты зерттеулерді қолдады, бірақ гипноздың кейбір жақтары әлі де толық зерттелмеген және даулы екенін көрсетті. Дегенмен, 1987 жылдың маусым айында АМА-ның саясат қабылдау органы 1881 жылдан 1958 жылға дейінгі АМА саясатының барлығын (гипнозға қатысы жоқ екі саясаттан басқа) кері қайтарды. АМА бекіткеннен екі жыл кейін Америка психологиялық қауымдастығы гипнозды психологияның бір саласы деп мойындады.
Мильтон Эриксон
Милтон Хайленд Эриксон (5 желтоқсан 1901 жыл – 25 наурыз 1980 жыл) – американдық психиатр және психолог, медициналық гипноз және отбасылық терапия саласында маманданған. Ол Америка клиникалық гипноз қоғамының негізін қалаушы президенті және Америка психиатриялық қауымдастығының, Америка психологиялық қауымдастығының және Америка психопатологиялық қауымдастығының мүшесі болды. Ол еңбегімен санасыз ойды шығармашылық және мәселелерді шешуге қабілетті деп қарастырғанымен әйгілі. Сондай-ақ, ол қысқа мерзімді терапия, стратегиялық отбасылық терапия, отбасылық жүйелер терапиясы, шешімге бағытталған қысқа мерзімді терапия және нейролингвистикалық бағдарламалауға әсер еткенімен де белгілі. Милтон Эриксон өзінің кәсіби өмірін медицинада гипнозды қолдануды дамытуға арнады. Ол ғылыми әдістемеге берілгендігімен және тәжірибелі мамандардың кәсіби біліктілігін реттеуді ынтамен қолдағандығымен көзге түсті. Эриксонның 20 ғасырдың бірінші жартысындағы зерттеулері келесі жартысына зор ықпал етті. Эриксонның гипноз практикасындағы клиникалық жаңалықтары оның қайта жандануына және жаңа буын мамандардың оянуына себепкер болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін зерттеулер жалғасты. Барбер, Хилгард, Орн және Сарбин де маңызды зерттеулер жүргізді.
Басқалар
1961 жылы Эрнест Хильгард пен Андре Мюллер Вайтценхоффер гипнозға бейімділіктің стандартталған шкаласы – Стэнфорд шкаласын жасады және жас топтары мен жынысы бойынша бейімділікті жан-жақты зерттеді. Хильгард сенсорлық қателіктерді (1965) және индукциялық анестезия мен анальгезияны (1975) зерттеді. Дейв Элман (1900–1967) 1949 жылдан бастап 1962 жылы жүрек талмасына шалдыққанға дейін гипноздың медициналық қолданылуын насихаттауға көмектесті. Элманның гипноз туралы анықтамасы бүгінге дейін кәсіби гипнотерапевтер қолданып келеді. Элманның медициналық білімі болмаса да, Гил Бойн (гипноздың көрнекті ұстазы) Дейв Элманның АҚШ-тағы кез келген адамнан гөрі көптеген дәрігерлер мен стоматологтарды гипнозды қолдануға оқытқанын бірнеше рет айтты. Ол гипноз саласына жылдам индукцияны енгізгенімен де белгілі. Ол 50 жылдан астам бұрын енгізген индукция әдісі әлі де көптеген тәжірибелі мамандар қолданатын әдістердің бірі болып табылады. Ол өзі "Эсдейл күйі" немесе "гипнотикалық кома" деп атаған нәрсеге ерекше мән берді, Элманның сөзіне қарағанда, бұл күйді шотланд хирургі Джеймс Эсдейл соңғы рет қол жеткізгеннен бері ешкім мақсатты түрде тудырмаған. Бұл Элманның терминологияны таңдауы өкінішті және тарихи нақтылықтан ауытқу. Эсдейл ешқашан қазіргі гипноз деп аталатын нәрсені тіпті бір рет те қолданған емес; ол мезмеризмге (сонымен қатар жануарлық магнетизм деп те аталады) ұқсас нәрсені қолданды.
Гипнотерапия
АҚШ-та Еңбек департаментінің кәсіптік атаулар анықтамалығы (D.O.T. 079.157.010) гипнотерапевтердің келесі анықтамасын ұсынады: "Гипнотерапевт – гипноз арқылы клиентте мотивацияны арттыру немесе мінез-құлық үлгісін өзгерту үшін гипноздық күйді тудырады. Клиентпен проблеманың мәнін анықтау үшін кеңеседі. Гипноздың қалай жұмыс істейтінін және клиенттің қандай сезімдерге тап болатынын түсіндіре отырып, клиентті гипноздық күйге енуге дайындайды. Клиенттің физикалық және эмоционалдық ұсынысқа бейімділігінің деңгейін анықтау үшін сынақтар жүргізеді. Сынақ нәтижелерін түсіндіру және клиенттің проблемасын талдау негізінде жекеленген гипноз әдістерін қолдану арқылы клиентте гипноздық күйді тудырады. Клиентті өзін-өзі гипнозға келтіруге үйрете алады. Кейбір штаттарда "терапевт" термині лицензияланған медициналық маманды білдіреді. Сондықтан, бұл терминді қолданып, лицензиясы жоқ маман болу лицензиясыз қызмет көрсету болып табылады". Ұлыбританияда гипнотерапияның Ұлттық кәсіби стандарттары (NOS) 2002 жылы Skills for Health ұйымы, Ұлыбритания денсаулық сақтау саласы бойынша Үкіметтің салалық дағдылар кеңесі тарапынан жарияланды. Біліктілік және оқу бағдарламалары жөніндегі орган Ұлттық білім беру ұйымдары арқылы оқу нәтижелерін бағалау және тәжірибелік оқытуды есепке алу арқылы халықаралық деңгейдегі сертификаттар мен дипломдар беруді бастады. Үндістанда Денсаулық сақтау және отбасылық әл-ауқат министрлігі 2003 жылдың 25 қарашасындағы R.14015/25/96 U&H(R) (Pt.) нөміріндегі хатында гипнотерапияның Үндістанда қолданылатын емдеу түрі екенін және оны тек тиісті білімі бар мамандар ғана жүргізуі керектігін нақты айтты.
"Hypnotherapist – Induces hypnotic state in client to increase motivation or alter behavior pattern through hypnosis. Consults with client to determine the nature of problem. Prepares client to enter hypnotic states by explaining how hypnosis works and what client will experience. Tests subject to determine degrees of physical and emotional suggestibility. Induces hypnotic state in client using individualized methods and techniques of hypnosis based on interpretation of test results and analysis of client's problem. May train client in self hypnosis conditioning. Some states hold the term "Therapist" to be licensed medical professionals. Therefore, using this term and not being a licensed professional would be practicing without a license." In the UK, The National Occupational Standards (NOS) for Hypnotherapy was published in 2002 by Skills for Health, the Government's Sector Skills Council for the UK health industry. The Qualifications and Curriculum Authority started conferring optional certificates and diplomas in international level through National Awarding Bodies by assessing learning outcomes of training/accrediting prior experiential learning. In India, the Ministry of Health & Family Welfare, Government of India, in its letter no. R.14015/25/96 U&H(R) (Pt.) dated 25 November 2003, has categorically stated that hypnotherapy is a recommended mode of therapy in India, to be practiced only by appropriately trained personnel.
Николас Спанос
1994 жылы қайтыс болған Николас Спанос Карлтон университетінде психология профессоры және эксперименталды гипноз зертханасының директоры болған, сондай-ақ, беймемлекеттік теорияның жетекші маманы және гипноз дағдыларын дамыту бойынша зерттеуші болды.
Мартин Орн
Мартин Теодор Орн – Пенсильвания университетінде психиатрия профессоры болған және сұраныс сипаттамалары мен гипнозды зерттеген ғалым.