Гренланд сагасы және Солтүстік Американы зерттеулер

Кіріспе

Исландия сагасы, норвегиялықтардың Солтүстік Американы зерттеуі туралы. Гренланд сагасы (қазіргі исланд тілінде Гренланд сагасы деп аталады және ағылшын тіліне «Гренландтықтар сагасы» деп аударылады) – исланд сагаларының бірі. «Қызыл Эрик сагасы» сияқты, ол Солтүстік Американы норвегиялықтардың отарлауы туралы екі маңызды дереккөздің бірі болып табылады. Сагада шамамен 1000 жылға қарайтын оқиғалар баяндалады және тек 14 ғасырдың соңындағы «Флатейярбөк» қолжазбасында сақталған. «Гренландтықтар сагасы» Норвегиядан шығып, Гренландияны отарлаған Қызыл Эрикпен басталады. Одан кейін Солтүстік Америкаға жасалған алты экспедиция туралы айтылады, олардың жетекшілері – Бьярни, Лейф, Торвальд, Торстейн және оның әйелі Гудрид, Карлсефни және Фрейдис. Бьярни мен оның серіктері Гренландияға сапар барысында кездейсоқ түрде үш жерді ашады, бірақ олар ешқайсысына аяқ баспайды. Лейф Бьярнидің кездесулері туралы естіп, оның кемесін сатып алып, оларды зерттеу үшін сол жерлерге аттанады. Саяхаты барысында Лейф үш жерге Хеллуланд, Маркланд және Винланд деп ат қояды. Кейін Торвальд, Лейфтің бауыры, Винландқа жүзіп келіп, жергілікті тұрғындармен болған шайқаста қаза табады. Торстейн мен Гудрид Винландқа сапар шегуге тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады, содан кейін Торстейн аурудан көз жұмады. Гудридке үйленген Карлсефни Винландқа сапар шегіп, келесі көктемге дейін сонда қалады. Соңғы экспедицияны Фрейдис ағалары Хельги мен Финнбогимен бірге Винландқа жүзіп келеді, бірақ олардың экипажын өлтіріп, Гренландияға қайта оралады. Саганың жазылған мерзімі ғалымдар арасында ондаған жылдар бойы пікірталас тудырып келеді. Кейбіреулер оны 13 ғасырдың басында жазған десе, енді біреулері 13 ғасырдың соңында немесе тіпті 14 ғасырда жазған деп санайды. Сагадағы әртүрлі экспедициялар туралы әңгімелердің сенімділігін анықтауға да тырысып, көбінесе «Гренландтықтар сагасы» мен «Қызыл Эрик сагасы» арасындағы мұқият салыстырулар жасалады. Қазіргі консенсус бойынша, саганың кейбір бөліктері қияли болғанымен, көп бөлігі тарихи шындыққа негізделген сияқты.

Icelandic saga about the Norse exploration of North America

Grœnlendinga saga (spelled Grænlendinga saga in modern Icelandic and translated into English as the Saga of the Greenlanders) is one of the sagas of Icelanders. Like the Saga of Erik the Red, it is one of the two main sources on the Norse colonization of North America. The saga recounts events that purportedly happened around 1000 and is preserved only in the late 14th century Flateyjarbók manuscript. The Saga of the Greenlanders starts with Erik the Red, who leaves Norway and colonizes Greenland. It then relates six expeditions to North America, led respectively by Bjarni, Leif, Thorvald, Thorstein and his wife Gudrid, Karlsefni, and Freydís. Bjarni and his crew discover three lands by chance during their voyage to Greenland, but they never set foot on the lands themselves. Leif learns about Bjarni's encounters and, after buying Bjarni's ship, sails to the lands to explore them. During his adventures, Leif names the three lands Helluland, Markland, and Vinland. Later, Thorvald, Leif's brother, sets sail to Vinland and lives there until he gets killed by the natives in a combat. Thorstein and Gudrid attempt to travel to Vinland but eventually fail, and thereafter Thorstein dies of an illness. Karlsefni, who then marries Gudrid, journeys to Vinland and stays there until the following spring. The final expedition is made by Freydís, who sails to Vinland with the brothers Helgi and Finnbogi but eventually slaughters their crew and returns to Greenland. The date of the saga's composition has been debated among scholars for decades. Some have argued that the saga was written around the beginning of the 13th century, while others have dated it to the late 13th century or even the 14th century. Attempts have also been made to determine the credibility of the different expedition stories in the saga, and they often involve close comparisons between the Saga of the Greenlanders and the Saga of Erik the Red. The current consensus is that although certain parts of the saga are fanciful, much appears to be based on historical truth.

Гренландияның норвегиялық отарлауы

Қызыл Эрик Норвегиядан әкесі Торвальд Асвальдссонмен бірге кісі өлтіру айыбынан қашу үшін Исландияға қоныс аударады. Эрик Исландияда Тхёдхильдке үйленеді. Ол қайтадан дауға тартылып, заңнан тыс деп жарияланады. Батысқа жасаған саяхатында жоғалған Гуннбьорн көрген жерді табуға бекінеді. Эрик Исландиядан Снейфеллсйокулл маңынан шығып, Гренландияның мұздық жағалауына жетеді, содан кейін тұруға жарамды аймақтарды іздеп оңтүстікке қарай саяхаттайды. Екі жыл зерттеуден кейін ол Исландияға оралып, жаңа жерлерін айтады, Гренландияға осылай ат қойып, қоныс табушыларды шақырады. Исландияда қыстағаннан кейін Эрик Гренландияны отарлау мақсатымен қайта теңізге шығады. Оның экспедициясында 30 кеме болса, олардың 14-і ғана мақсатына жетеді. Эрик аралдың оңтүстік-батысындағы Братталидте колония құрып, беделді басшы болады. Эрик пен Тхёдхильдтің Лейф, Торвальд және Торстейн атты үш ұлы мен Фрейдис есімді қызы болады.

Бьярнидің сапары

Бьярни Херьолфссон есімді бір ер адам әкесімен бірге жыл сайын Норвегия мен Исландияда кезекпен қыс өткізуге дағдыланған. Бір жазда Исландияға келгенде, әкесі Гренландияға көшіп кеткенін біледі. Өзі де, оның экипажы да Гренландия суларында болмағандықтан, бұл қауіпті сапар екенін түсінгенмен, оны іздеп баруға бел буады. Исландиядан үш күн теңізде жүзген соң, Бьярни қолайсыз ауа-райына, солтүстік желдерге және тұманға тап болып, жолын жоғалтады. Бірнеше күннің нашар ауа-райынан кейін күн қайтадан ашылып, Бьярни орманды жағаға жетеді. Бұл Гренландия емес екенін түсінген Бьярни жағаға түспей, қайтадан теңізге шығады. Бьярни тағы екі жағаны табады, бірақ олардың ешқайсысы ол естіген Гренландия сипаттамаларына сәйкес келмейді, сондықтан теңізшілерінің қызығушылығына қарамастан, жағаға түспейді. Ақырында кеме Гренландияға жетеді және Бьярни Херьолфснеске қоныстанады. Бьярнидің саяхаты туралы айтылған оқиға тек «Гренландия сағасында» ғана кездеседі. Бьярни «Ерик Қызыл сағасында» есімдері тізілмеген, ол Лейфке жаңа жерлерді ашқандығы үшін құрмет көрсетеді.

Лейфтің экспедициясы

Лейф Эриксон Бьярнидің жаңалықтарына қызығады және одан кеме сатып алады. Ол 35 адамнан тұратын экипажды жалдап, Эриктен батысқа экспедиция басқаруды сұрайды. Эрик тым қарт екенін айтып, басы тартып, қарсылық білдіреді, бірақ соңында көндіріледі. Эрик кемеге қарай аттанғанда, аты сырғанап, Ерик жерге құлап, аяғын жарақаттайды. Бұл жаман ниеттің белгісі деп есептеп, ол: «Менің қазір тұрып жатқан жерден артық елдерді табуға тағдырым жоқ» дейді. Лейф оның орнына экспедицияны жетектейді. Браттахидтен теңізге шыққан Лейф және оның серіктері Бьярни бұрын тапқан жерлерді табады, бірақ кері тәртіппен. Біріншіден, олар мұзды жағаға жетеді. Жағаға шығып, ол қызығушылық тудырмайтынын көреді. Лейф бұл жерге Хеллуланд, яғни «Тас плиталар елі» деген ат қояды. Содан кейін олар теңізге шығып, ақ құмды, орманды жағажайды табады. Лейф оны Маркленд, яғни «Ормандар елі» деп атайды және қайтадан теңізге шығады. Лейф екі күн бойы солтүстік-шығыс желдің күшімен жүзіп, өте тартымды көрінетін жаңа жерге жетеді. Олар қыстау үшін сол жерде қалуға шешім қабылдайды. Елдің жағдайы, олардың ойынша, осылай жақсы болғандықтан, малдарды қыста үй ішінде тамақтандырудың қажеті болмайды, себебі қыста мұз жаумайды және шөп аз кеуіп қалады. Күн мен түннің ұзақтығы Гренландия мен Исландиядағыдан тең болады. — Beamish (1864), 64 б.

Лейф және оның серіктері жерді зерттегенде, жүзім тапты. Сондықтан Лейф бұл жерге Винланд, яғни «Шарап елі» деп ат қояды. Көктемде экспедиция Гренландияға ағаш және жүзіммен толы кемемен қайта оралады. Отанына қайта оралу жолында олар кемесі құлаған норвегтердің тобын кездестіріп, құтқарады. Осыдан кейін Лейфті «Бақытты Лейф» деп атайды.

Торвальдтың экспедициясы

Лейфтің сапары Братталидте кеңінен талқыланады. Лейфтің інісі Торвальд Винленд жеткілікті зерттелмеген деп ойлайды. Лейф оған жаңа сапарға кемесін ұсынады, ол да келіседі. 30 адамнан тұратын экипажбен теңізге шығып, Торвальд Лейф бұрын лагерь құрған Винландқа жетеді. Олар қыста сол жерде қалып, балық аулау арқылы күнекөрді. Көктемде Торвальд зерттеуге шығып, батысқа қарай жүзеді. Адамдар тұрған іздерді, бір астық қоймасынан басқа таба алмайды. Олар қыста лагеріне қайтады. Келесі жазда Торвальд лагерінің шығысы мен солтүстігін барлайды. Бір күні олар жағымды, орманды аймаққа жетеді. Сонда Торвальд: "Бұл жер әдемі, мен осында тұрақтап, үй салғым келеді", - дейді. Олар кемеге оралып, құмды шығанақтың ішінде үш дөңгелек байқайды. Жағаға жеткенде, үш қанатты қайық (каноэ) және әр қайықтың астында үш адамды көреді. Олар адамдарын бөліп, бір қайықты жіберіп, қалғандарын қолға түсіреді. Басқа сегізін өлтіріп, кейін қайта жағаға оралып, айналасына қараса, шығанақтың ішінде биік жерлерді көреді, олардың тұрғын үйлер екенін болжайды. — Бимиш (1864), 71 бет.

Саганың соңы

Карлсефни батысқа жасаған саяхаттарынан жақсы табыс тапқан. Кейіннен ол әйелі мен ұлымен бірге Исландияға қоныстанды, олардың ұрпақтарының ішінде ең алғашқы исланд епископтары болды. Сага оның сенімділігін растауға бағытталған түйінмен аяқталады: "Карлсефни барлық адамдарға осы сапарлардағы оқиғаларды тура айтқан, олардың бір бөлігі енді осы жерде баяндалып жатыр".

Құрамы

Гренландиялықтардың сагасы – Flateyjarbók қолжазбасындағы Олафр Триггвасон сагасына енгізілген екі жеке қысқа әңгімелердің (þættir деп аталады) жиынтығына берілген атау. Бұл екі әңгіме, Қызыл Эрик туралы әңгіме (Eiríks þáttr rauða) және Гренландиялықтар туралы әңгіме (Grœnlendinga þáttr (I)), түпнұсқа қолжазбада елудан астам бағанға бөлінген, бірақ көбінесе біріктіріліп, бір саға ретінде аударылады.

Кездесу

1900-шы жылдардың ортасына дейін ғалымдар арасында Гренландиялықтар сағасының он төртінші ғасырда жазылғаны туралы пікір қалыптасқан. Бұл Солтүстік Американың норвегиялық отарлауына қатысты басқа бір маңызды исланд сағасы – Эрик Қызыл сағасы жазылғаннан кейін көп уақыт өткен. Мысалы, 1940 жылы Даг Стромбек Гренландия сағасының ауызша дәстүрлерге негізделгенін және аллитерация қолданылып, «қатаң және риторикалық» стильде жазылғанын айтты; сондықтан саға он үшінші ғасырда жазылғандарға қарағанда көбірек заманауи көрінді. Алайда, 1956 жылы Йон Йоханнессон Гренландия сағасының жазылу мерзімі туралы жаңа көзқарас ұсынды. Йоханнессон Карлсефни мен Гудрид жұбының шежірелерін екі сағаның соңына жақын зерттеді және Эрик Қызыл сағасының авторы жұптың ұрпақтарының бірі – епископ Брандрды «Бірінші епископ Брандр» деп атағанын, ал Гренландиялықтар сағасының авторы тек «Епископ Брандр» деп атағанын байқады. Шежірелерге сәйкес Карлсефни мен Гудридтің екі ұрпағы болған, бірі 1163 жылдан 1201 жылға дейін, екіншісі 1263 жылдан 1264 жылға дейін өмір сүрген. Йоханнессон Эрик Қызыл сағасындағы ескі епископ Брандрға «Бірінші епископ Брандр» деген сілтеме оны сол есімді жас епископтан ажырату үшін жасалғанын, сондықтан автор сағаны 1264 жылға дейін жаза алмағанын мәлімдеді; алайда Гренландиялықтар сағасы, автор мұндай айырмашылықты жасамағандықтан, одан ертерек жазылған болуы мүмкін. Сонымен қатар, Йоханнессон Лейфтің Норвегияда болғандығы туралы Эрик Қызыл сағасындағы айтылым негізінен 1200 жылы Гуннлаугр Лейфссон есімді монах жазған Олаф Триггвасон сағасына негізделгенін, бірақ Гренландиялықтар сағасы сол кездегі танымал еңбекке ықпалданбағанын, осылайша Гренландиялықтар сағасы Эрик Қызыл сағасынан бұрын жазылғанын көрсетті. Халлдорссон Гренландиялықтар сағасының Олаф Триггвасон сағасына тәуелді еместігі оның ертерек жазылғанын дәлелдеуге жеткіліксіз деп мәлімдеді. Дегенмен, 2001 жылы Хельги Торлаксон Гренландиялықтар сағасы екі сағаның ең жасы болуы мүмкін екенін, мүмкін он төртінші ғасырға жататынын болжады, бұл теория 1956 жылға дейінгі академиялық көзқарасқа сәйкес келеді. Торлаксонға сәйкес, он төртінші ғасырдың басында жасалған және Эрик Қызыл сағасы сияқты әртүрлі мәтіндерді қамтитын Хауксбок құрастырушысының Гренландияға деген құштарлығына қарамастан Гренландиялықтар сағасын қамтымауы, құрастырушының (Хаукр Эрлендссон деп аталады) саға туралы «жарай тұрмаған» білуімен байланысты болуы мүмкін; бұл Гренландиялықтар сағасы Хауксбок жасалған кезде жазылмаған болуы мүмкін екенін білдіреді. Сонымен қатар, Гренландия сағасында Бьярни Винландты ашып, Норвегияға келгеннен кейін, ол саяхатын граф Эйрикке баяндады; Торлаксон бұл граф Эйрик шын мәнінде он үшінші ғасырдың соңында Норвегияны басқарған король Эйрик болды деп санайды, сондықтан Гренландия сағасы одан ертерек жазыла алмады.

Before mid 1900s, there was a consensus among scholars that the Saga of the Greenlanders was composed during the fourteenth century, a time much later than that of the composition of the other significant Icelandic saga on the Norse colonization of North America, the Saga of Erik the Red. For example, Dag Strömbäck in 1940 suggested that the Saga of the Greenlanders was largely based on oral traditions and represented a "stiff and rhetorical" writing style with uses of alliteration; the saga therefore seemed more modern than those written in the thirteenth century. However, in 1956, Jón Jóhannesson proposed a new view regarding the composition date of the Saga of the Greenlanders, stating that the saga was the older version of the story of Norse colonization and dating it to around 1200. Jóhannesson examined the genealogies of the couple Karlsefni and Gudrid included near the end of the two sagas, and he noticed that the author of the Saga of Erik the Red referred to one of the couple's descendants, Bishop Brandr, as "Bishop Brandr the First," while the author of the Saga of the Greenlanders simply mentioned the name "Bishop Brandr." According to the genealogies, there were two descendants of Karlsefni and Gudrid that were named Bishop Brandr, one having lived from 1163 to 1201 and the other younger one from 1263 to 1264. Jóhannesson argued that the reference to the older Bishop Brandr as 'Bishop Brandr the First" in the Saga of Erik the Red was to differentiate him from the younger bishop of the same name, and therefore the author could not have composed the saga before 1264; however, the Saga of the Greenlanders was likely composed at an earlier time since no such differentiation was attempted by its author. Additionally, Jóhannesson pointed out that the mention of Leif's stay in Norway in the Saga of Erik the Red was primarily based on the Saga of Óláfr Tryggvason written around 1200 by a monk named Gunnlaugr Leifsson, but the Saga of the Greenlanders did not appear to be influenced by this then famous work, thereby suggesting that the Saga of the Greenlanders was older than the Saga of Erik the Red. Halldórsson maintained that the fact that the Saga of the Greenlanders did not show dependence on the Saga of Óláfr Tryggvason was not sufficient to prove its anteriority in time. Expanding on some of Halldórsson's arguments, nevertheless, Helgi Þorláksson in 2001 suggested that the Saga of the Greenlanders could in reality be the younger of the two sagas, possibly dating to the fourteenth century, a theory which coincides with the pre 1956 academic view. To Þorláksson, the fact that the compiler of Hauksbók, a manuscript made in the early fourteenth century that contained various texts including the Saga of Erik the Red, did not include the Saga of the Greenlanders despite his passion for Greenland might mean that the compiler (named Haukr Erlendsson) "simply did not know of" the saga; this would then suggest that the Saga of the Greenlanders might not have been composed by the time Hauksbók was created. Furthermore, in the Saga of the Greenlanders, after Bjarni discovered Vinland and arrived in Norway, he recounted his journey to Earl Eiríkr; Þorláksson held that this Earl Eiríkr was in fact King Eiríkr who was in charge of Norway during the late thirteenth century, and therefore the Saga of the Greenlanders could not be composed at an earlier time.

Саганың тарихилығы

Ғалымдар Гренландия сағасындағы әртүрлі оқиғалардың сенімділігі мен тарихи дәлдігін ұзақ уақыттан бері талқылап келеді, себебі саға көбінесе ауызша дәстүрлерге негізделген. Алайда, сағаны тарихи ақпараттың толыққанды нақты көзі деп санауға болмайды деген консенсусқа келген. Гренландиялықтар сағасының Íslenzk fornrit басылымының бірінші тарауы саға табылған Flateyjarbók қолжазбасының көшірушісі Йон Þórðarson жасаған өзгерістер мен қосымшаларға ұшырады деп есептеледі; алайда, мұндай түзетулердің толық мәліметтері көбінесе белгісіз. Сағаның соңындағы авторлық құқық туралы куәлік кейбір зерттеушілердің пікірінше, дұрыс, бірақ сағада Торстейн Гудридке болжам айтқан бөлім авторы ойдан шығарылған элементтер қосып, оқиғаны көркемдегенін көрсетеді. Бұл элементтер замандас аудитория үшін сағаны көбірек қызықтыру мақсатында енгізілген болуы мүмкін. Сағадағы басты кейіпкер Гудридтің өміріне қатысты сипаттамалардың да шындығы тексерілді. Óлафур Halldórsson 1986 жылы Гудридтің Гренландияға алғаш келгені туралы әңгіме, оның сагадағы маңызды рөліне қарамастан, толығымен ойдан шығарылған екенін айтты. Сонымен қатар, Helgi Þorláksson сағаның соңында Гудридтің Скагафьёррдтегі Glaumbærде монах және усақтап оқшауланған өмір сүргені айтылғанын, бірақ шындығында аталған монастырь Рейнинес деген басқа жерде салынғанын көрсетті.

Қызыл Эрик сағасымен салыстыру

1956 жылы Джон Йоханнессонның мақаласынан бұрын Гренландиялықтар сағасы, дәлдігі төмен ауызша дәстүрлерге негізделгендіктен, Эрик Қызыл сағасынан кем шындыққа жақын деп есептелген. Йоханнессонның Гренландиялықтар сағасы екі сағаның арасында ескірек болуы мүмкін деген ұсынысынан кейін көптеген адамдар Гренландиялықтар сағасы шындыққа сәйкес келеді және Эрик Қызыл сағасы одан бөліктер алған деген пікірді қабылдады. Ертедегі тарихи мәліметтерде король Олафтың да, Лейфтің де Гренландияны дінге көшіруге қатысқандығы айтылмайды. Осы оқиғаның Гренландиялықтар сағасында жоқ болуы, оны Эрик Қызыл сағасынан сенімдірек етеді. Осыдан кейін Лейфтің Винландияны ашқандығы күмәнді, себебі Эрик Қызыл сағасында Лейф Норвегиядан Гренландияға сапарлағанда Винландияға тап болуы керек еді. Кейбір зерттеушілер бұл теорияны 1440 жыл шамасында жасалған Винланд картасымен байланыстырады, онда Винландияның ашылуы туралы мәліметтер және Бьярни есімі айтылады; алайда, картаның жасалма екені анықталды. Екі сағаның арасындағы тағы бір маңызды айырмашылық – Эриктің аттан құлап, саяхатқа шығар алдында аяғын жарақаттауы туралы оқиға. Гренландиялықтар сағасында Эрик құлауын жаман ниетті белгі деп санайды және саяхатқа бармауға шешім қабылдайды, ал Эрик Қызыл сағасында құлауын қазына сандығын жасырғанымен байланыстырады. Свен Б. Ф. Янссонның пікірінше, осы айырмашылық Гренландиялықтар сағасының «ескі ойлау жүйесін сақтағанын» көрсетеді. Бірақ 2001 жылы Хельги Торлаксон Йоханнессоннан өзгеше көзқарас ұсынды. Торлаксон Гудридтің Римге жасаған қажырлы сапары Гренландиялықтар сағасында еске алынғанын, бірақ Эрик Қызыл сағасында жоқ екенін атап өтті. Бұған қоса, Гудридтің қарттық шағында Рейниснес орнына Гламберде тұрғаны туралы мәліметтер Торлаксонды Эрик Қызыл сағасы Гренландиялықтар сағасына қарағанда «түпнұсқа ауызша дәстүрлерге жақын» деген қорытындыға жеткізді.

Before Jón Jóhannesson's 1956 paper, the Saga of the Greenlanders had been thought of as being dependent on less accurate oral traditions and therefore as less factual than the Saga of Erik the Red. With Jóhannesson's proposition that the Saga of the Greenlanders could actually be the older of two, many adopted the idea that the Saga of the Greenlanders was more factual and that the Saga of Erik the Red borrowed parts from it. as early historical accounts show that neither King Óláfr nor Leif seems to have actually engaged in the conversion of Greenland; the absence of such a story in the Saga of the Greenlanders thus makes it appear more reliable than the Saga of Erik the Red As a result, it is implausible that Leif was the discoverer of Vinland, since in the Saga of Erik the Red, Leif should have come upon Vinland during his journey from Norway to Greenland. Some have argued that this theory is further supported by the Vinland Map, which was supposedly created around 1440 and mentions Bjarni in its captions describing the discovery of Vinland; however, the map has been declared as a forgery. Another noteworthy discrepancy between the two sagas lies in their different versions of the story of Erik's tumbling from his horse and injuring his foot before his voyage. In the Saga of the Greenlanders, Erik decides not to go on the journey because he deems his fall as a presage, while in the Saga of Erik the Red, Erik attributes his fall to his concealing a treasure chest. It has been argued by Sven B. F. Jansson that this distinction exemplifies how the Saga of the Greenlanders "preserves an older mode of thought." In 2001, however, Helgi Þorláksson proposed a different view than that of Jóhannesson. Þorláksson noted that Gudrid's pilgrimage trip to Rome was mentioned in the Saga of the Greenlanders but not in the Saga of Erik the Red. This, together with the mention of Glaumbær instead of Reynisnes as the home of Gudrid in her later years, led Þorláksson to conclude that the Saga of Erik the Red was "closer to more original oral traditions" than the Saga of the Greenlanders.

Аудармалар

Флатейджарбок. Копенгаген: Дания Корольдік Бас штабы, Топографиялық бөлімі (1893). Факсимиле, ағылшын және дания тілдеріне аудармаларымен.

"Эйрик Қызыл туралы әңгіме", 140–145 беттер. "Гренландтықтар туралы әңгіме", 145–158 беттер (Қолжазба мәтіндері мен фотосуреттері).

Ёрнóльфур Торссон (ред.) (2001). Исландиялықтардың сагалары. "Пингвин кітаптары".

Қосымша көздер

Гуннар Карлссон (2000). Исландияның 1100 жылы: Шеткерлік қоғамның тарихы. Лондон: Хёрст. Олафур Холлдорссон (1978). Гренландия орта ғасырлық жазбаларда. Рейкьявик: Sögufélag. Олафур Холлдорссон (ред.) (1985). Исланд ескі жазбалары IV: Эриктің Қызыл сағасы: Skálholtsbókar мәтіні. Рейкьявик: Hið íslenzka fornritafélag.