Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хорват саясаткері және революционері (1825–1871)
Сол аттас хорват усташ генерал-лейтенанты
Croatian politician and revolutionary (1825–1871)
the Croatian Ustaše General Lieutenant of the same name
Евгений Кватерник (1825 жылдың 31 қазаны – 1871 жылдың 11 қазаны) – хорват ұлтшыл саясаткері және Анте Старчевичпен бірге Құқықтар партиясының негізін қалаушылардың бірі. Кватерник 1871 жылғы Раковица көтерілісінің жетекшісі болды, ол сол кезде Аустрия-Мажарстан құрамында болған кезде тәуелсіз хорват мемлекетін құруға жасалған әрекет болды. Кватерник өзінің ісіне шетелдік қолдау алу үшін Ресей империясына, Францияға және Сардиния Корольдігіне сапар шекті. Ол сондай-ақ Хорватия Парламентінің мүшесі ретінде Аустрия-Мажарстанға қарсы айтқан сөздерімен де белгілі болды.
Eugen Kvaternik (; 31 October 1825 – 11 October 1871) was a Croatian nationalist politician and one of the founders of the Party of Rights, alongside Ante Starčević. Kvaternik was the leader of the 1871 Rakovica Revolt which was an attempt to create an independent Croatian state, at the time when it was part of Austria Hungary. In order to get foreign support for his cause Kvaternik visited the Russian Empire, France and the Kingdom of Sardinia. He was also well known for anti Austro Hungarian speeches that he made as member of the Croatian Parliament.
Ерте өмір
Кватерник Загреб қаласында дүниеге келген. Ол Сенж және Пешт қалаларында білім алған. 1848 жылы бан Иосип Елачич феодализмді жойғаннан кейін, Австрия империясынан көбірек тәуелсіздік берілді. Бұл Кватерник сияқты хорват тәуелсіздігін қолдаушыларды ынталандырды. 1857 жылы австриялық билік оған адвокат болып жұмыс істеуге тыйым салып, оны жұмыссыз қалдырды.
Kvaternik was born in Zagreb. He was educated in Senj and in Pest. After the abolition of feudalism in 1848 by ban Josip Jelačić, greater freedom from the Austrian Empire was granted. This encouraged proponents of Croatian independence such as Kvaternik. In 1857, the Austrian authorities forbade him to work as a lawyer, leaving him unemployed.
Саяси және революциялық қызмет
1858 жылы Кватерник Австрия мемлекетіне қарсы одақтас іздеп Ресей империясына кетуге шешім қабылдады. Ол Австрияның Қырым соғысына қосылмағаны Ресейге ауыр тигенін білген. Ресейде болған кезінде Кватерник азаматтық алды, бірақ көп ұзамай әскери көмекке үмітсіз екенін түсінді. 1859 жылдың көктемінде Туринге кетті. Николо Томмасеоның көмегімен түрлі итальяндық мемлекет қайраткерлерімен және саясатшылармен кездесті. Олардың ішінде Италияның премьер-министрі Камилло Бенсо ди Кавур және әділет министрі Урбано Раттацци болды. Кватерник Сардиния Корольдігінің Австрияға қарсы шабуыл үшін Францияның Наполеон III-мен одақтасуға дайын тұрғанын ескеріп, олармен кездесуді жеңілдетуге тырысты. Хорват шекарашылары Австрия империясын бірнеше рет сақтап қалған. Кватерник Кавурға Австрияға қарсы соғыста көмектесу үшін шекарашылардың адалдығын қамтамасыз етуге уәде берді. Кватерник 1848 жылғы Венгрия төңкерісінен кейін шекарашылардың Австриядан алған төлемдеріне наразы екенін білген. Ол хорват тілінде шекарашыларға итальяндықтарға қарсы соғыста Австрияға көмектеспеу туралы хабарлама таратты. Кватерниктың хабарламасы шекарашылардың Сольферино шайқасындағы төменгі моральдық жағдайына байланысты үлкен әсер етті. Австриялықтар французбен бейбіт келісімге қол қоюға асықты. Дегенмен, Кватерник шекарашылар Хорватияны азат етуде маңызды рөл атқарады деп сенді. Ол итальяндық және венгр эмигранттарымен келіссөздер жүргізіп, хорват тәжін императордың туысы және итальян королі Виктор Эммануил II-нің күйеу баласы, принц Наполеон Жозеф Карлға ұсынды. Наполеон тәжді қабылдаудан бас тартқан соң, оны католик славяны, поляк аристократы Владислав Чарторискиге ұсынды. Кватерник және оның итальяндық және венгр одақтастары Хорватияның әскери шекарасында және Венецияда бір уақытта төңкеріс ұйымдастыру арқылы Австрияны құлату жоспарын жасады, ал Джузеппе Гарибальди солтүстік Далмацияға әскерін қондыруды жоспарлады. Одан кейін Сардиния Корольдігі мен Францияның қолдауымен Венгрия мен Румыниядан көмек күтті. Ресей мен Пруссия Австрияға ешқандай көмек көрсетпес екенін де білді. Алайда, 1865 жылы Франция патшасы Наполеонның қолдауын тоқтатуы Италияны әрекетсіздікке мәжбүр еткендіктен, жоспар тоқтатылды. 1860 жылдың наурыз айында Кватерник Наполеонға Хорватия шамамен 250 000 сарбаз бере алатынын мәлімдеді, олардың 1848 жылғы төңкерісте венгрлермен шайқасқан кезде де осы мүмкіндік болғанын түсіндірді. Бір айдан кейін ол Сардиния елшісіне (Костантино Нигра) хорваттардың әлі де төңкеріске үміттене жане шамамен 400 000 адамды жинап, Венецияны азат ете алатынын айтты. Дегенмен, Кватерник 1863-1865 жылдар аралығында Италияда болған кезінде белсендірек болды. 1861 жылдан бері Хорватия Саборының мүшесі болған Кватерник Австрияны ұнатпайтындар арасында танымал болды және әлі де шекарашылармен байланыста болды. 1864 жылдың наурыз айында ол хорват халық үкіметін құруды күтіп, төңкеріс жоспарын жасады және Женевада төңкеріс газетін шығара бастады. 1864 жылдың сәуір айында ол Сардинияның сыртқы істер министрлігіне Славония шамамен 300 000 сарбаз бере алатынын мәлімдеді. Келесі айда ол шекарашыларды төңкеріске көмектесу үшін "еркін Италияға" ауыстыра алатынын мәлімдеді.
In 1858 Kvaternik decided to leave for the Russian Empire, seeking an ally against the Austrian state. He was aware that Russia was aggrieved because Austria had not joined the Crimea War. While in Russia, Kvaternik gained its citizenship, but soon realized that he would get no military help. In spring 1859 he left for Torino. With help from Niccolò Tommaseo he met with various Italian statesmen and politicians. One of them was Italian prime minister Camillo Benso di Cavour and minister of justice Urbano Rattazzi. Kvaternik succeeded to arrange a meeting with them more easily because the Kingdom of Sardinia was just about to ally with Napoleon III of France to attack Austria. The Croatian Grenzers saved the Austrian Empire many times. Kvaternik promised that he would get loyalty of the Grenzers to help Cavour in his war against Austria. Kvaternik knew that the Grenzers were unhappy with the Austrian payments to them after the 1848 Hungarian Revolution. He issued an announcement in Croatian to the Grenzers not to help Austria in their war against the Italians. Kvaternik's announcement had a strong impact as the Grenzers were suffering from low morale while fighting in the Battle of Solferino. Austrians rushed to sign a peace with the French. Nevertheless, Kvaternik believed that the Grenzers would play a significant role in the liberation of Croatia. He continued negotiations with the Italian and Hungarian emigration and offered the Croatian crown to the Prince Napoléon Joseph Charles, the Emperor's cousin and son in law of Italian King Victor Emmanuel II. After Napoléon refused the crown, he offered it to a Polish noble Władysław Czartoryski, who was a fellow Catholic Slav. Kvaternik and his Italian and Hungarian allies made a plan to destroy Austria by instigating simultaneous revolts in both the Croatian Military Frontier and in Venice, while Giuseppe Garibaldi would land his troops in the northern Dalmatia. After that they counted on Hungarian and Romanian help with support of the Sardinian Kingdom and France. They also knew that Russia and Prussian Kingdom wouldn't offer any help to Austria. However, in 1865 the plan was withdrawn as Napoleon of France stopped giving any help and thus forced Italy into inaction. In March 1860, Kvaternik claimed to Napoléon that Croatia could provide some 250,000 soldiers, explaining that Croats were able to do so when they fought the Hungarians in the 1848 Revolution. A month later, he stated to the Sardinian ambassador (Costantino Nigra) that Croats still hoped for revolution and could raise some 400,000 men and liberate Venice. Kvaternik was, however, more active during his stay in Italy between 1863 and 1865. As a member of the Croatian Sabor since 1861, Kvaternik become popular among those who disliked Austria, and at the same time he was still in contact with the Grenzers. In March 1864, he made a revolutionary plan, anticipating the creation of the Croatian people's government and also started to publish a revolutionary newspaper in Geneva. In April 1864 he claimed to the Sardinian foreign ministry that Slavonia could provide some 300,000 men. The next month he claimed he could transfer the Granzers into "free Italy" in order to help the revolt.
Австрия-Мажарстандағы саяси ахуал
1867 жылы қос монархия құрылғаннан кейін немістер мен венгрлер монархиядағы ең ықпалды тұлғаларға айналып, чехтар, словактар, хорваттар, сербтер және словендер сияқты славян халықтарын ерекше құқықтарынан айырды. Венадағы Пруссия елшісі, генерал Швайниц, чехтардың Австрия-Венгрия монархиясын жоюға тырысып жатқанын, ал немістер мен венгрлердің монархия Ресей империясынан көмек сұрауы мүмкін деп қорқып жүргенін хабарлады. Венгрлер де император Франц Иосифтің 1866 жылғы Кёнигграц шайқасындағы жеңілісінің кектерін алу үшін Ресейдің көмегіне сенеді екенін білді. Чехияның монархияны құлатуға бағытталған күш-жігері соншалықты зор болды, олар Альфред Потоцкий басқарған дуалистік үкіметті құлатты. Потоцкий қызметтен алынғаннан кейін Франц Иосиф Карл фон Хохенвартты Цислейтнияның жаңа министр-президенті етіп тағайындады. Хохенварт федерализмді жақтады және дуалистік саясаттың күйреуіне ынталанды. Хохенварттың саясатының басты қарсыластары – венгр ұлтшылдары, атап айтқанда Венгрияның премьер-министрі Гюла Андрасси және оның үкіметі болды. Франц Иосиф чех мәселесін шешкеннен кейін венгрлермен айналысуды жоспарлаған. Австрия-Венгрия қатал саяси күреске қадам басты. Хохенварт чехтармен, ал сыртқы істер министрі және ортақ үкімет төрағасы Фридрих фон Бюст Андрассимен айналысты. Дегенмен, Хохенварт бастапқыда сәттілікке жетті. 1871 жылдың қыркүйегінде император Чехия Корольдігін мойындап, Прагада өзін король ретінде тағайындауға уәде берді. Бұл федерализмнің пайдасына дуалистік саясаттың күйреуінің алғашқы белгісі болды. Андрасси бұл қадамға көңілі толмады, ол фон Бюстті қазан айында императорға Хохенвартқа қарсы меморандум ұсынуға мәжбүр етті, бірақ император Хохенвартқа қолдауын жалғастырды.
After the dual monarchy was created in 1867, Germans and Hungarians become the most influential people in the monarchy, leaving Slavs, such as Czechs, Slovaks, Croats, Serbs and Slovenes, in an unprivileged position. The Prussian ambassador in Vienna, General Schweinitz, reported that the Czechs were trying to destroy the Austrian Hungarian monarchy and that the Germans and Hungarians feared the monarchy would approach the Russian Empire for help. Hungarians were also aware that Emperor Franz Joseph was counting on Russian help to avenge his defeat at Königgrätz from 1866. The Czech effort to crush the monarchy were so strong that they overthrown the dualist government of Alfred Potocki. After Potocki's removal, Franz Joseph named Karl von Hohenwart new Minister President of Cisleithania. Hohenwart advocated federalism and collapse of the dualist policy. The main opponents of Hohenwart's policy were Hungarian nationalists, namely Prime Minister of Hungary Gyula Andrássy and his government. Franz Joseph had a plan to deal with the Hungarians once he solved the problem with the Czechs. Austria Hungary entered a fierce political struggle. Hohenwarth was dealing with the Czechs, while Friedrich von Beust, the foreign minister and chairman of the joint government, dealt with Andrássy. Hohenwarth, nevertheless, was successful at the beginning. In September 1871, the Emperor recognized the Czech Kingdom and promised to crown himself as its king in Prague. It was the first sign that dualist policy would collapse in favour of federalism. As Andrássy was disappointed by this move, he forced von Beust to give a memorandum against Hohenwarth to the Emperor in October, however, the Emperor continued to give his thrust to Hohenwart.
Раковица көтерілісіне дайындық
1864 жылы маусымда Туринде болғанда Кватерник бұрынғы әскери курсант Анте Ракияшпен кездесті. Грацта білім алған хорват ұлтшылы Ракияш Кватерниктің бас көмекшісі болды. 1864 жылдың қарашасында екеуі 1865 жылдың көктемінде көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлады. Ракияш жалған паспорт алып, Дальмацияға өту мүмкіндігін күтіп, Торинодан Анконаға көшті. 1865 жылдың басында ол Брачқа, содан кейін Сплитке, одан Синьге, ал соңғыда Книнге барды. Книнде ол көтеріліс бастауға тырысты. Бірақ ол сәтсіз аяқталып, тұтқындалды және Задарда он бір айға бас бостандығынан айырылды. Ракияш тұтқындалғаннан кейін Кватерник жоспақтарының сәтсіз аяқталғанын түсінді, сондықтан ол да Хорватияға қайтты. Бірақ Загребке келген соң, ол Ресей азаматы болғандықтан, билік үшін қауіпті деп есептелді, сондықтан қашуға мәжбүр болды. Оның елден қууына Бан Йосип Шокчевич бұйрық берді, ол оны және Құқықтар партиясының мүшелерін жек көретін. Шокчевичке епископ Йосип Юрай Строссмайер осылай кеңес берді. 1866 жылы Кенигграц шайқасында Австрия Пруссиядан жеңілгеннен кейін және 1867 жылы Франц Иосиф I Австрияның Мажарстан королі болып тағайындалғаннан кейін, Кватерник Австрия императорынан рақымшылық алып, елге оралуға рұқсат алды. Бан Левин Раух оған Австрия азаматтығын берді және заңгер ретінде жұмыс істеуге рұқсат берді. Осыдан кейін Кватерник заңгер болып жұмыс істеді және тарихпен айналысты. Ол "Шығыс мәселесі және хорваттар" атты екі томдық кітабын жариялады. Кватерник баспа ісіне де қатысты; 1868 және 1870 жылдар аралығында ол Hrvat (Хорват) журналына мақалалар жазды. 1871 жылы ол "Құқықтар партиясының Хорватия" газетін шығарды. Осы уақытта Ракияш түрмеден босап, Загребке келіп, Кватерникпен тығыз байланыс орнатты. Біраз уақыттан кейін Ракияш Карловацқа көшіп, Кватерниктің көмегімен, Құқықтар партиясын қолдаған капитан Фабиани оны полиция қызметкері ретінде жұмысқа қабылдады. Гранзерлер әр жұма сайын Карловацқа келіп тұратын, Ракияш оларға саяси ахуалды түсіндіріп жүрді. Хорваттар 1867 жылы қос монархия құрылғанына және 1868 жылы Хорват-Мажар келісіміне наразы болды, бірақ әскери шекараның Хорватияның қалған бөлігімен біріктірілуіне қуанды. Дегенмен, әскери шекарадағы халық венгр ықпалынан және салықтардың өсуінен қорқып жүрді.
While in Torino in June 1864, Kvaternik met with Ante Rakijaš, a former military cadet who had deserted. Rakijaš, a Croatian nationalist educated in Graz, served as Kvaternik's main assistant. In November 1864 both of them planned a revolt that would occur in spring 1865. Rakijaš obtained a fake passport and moved from Torino to Ancona, waiting for a chance to enter Dalmatia. In early 1865 he went to Brač, and from there to Split and later to Sinj, from where he went to Knin. In Knin, he tried to instigate an uprising. He failed and was arrested and sentenced to eleven months in prison in Zadar. Due to the arrest of Rakijaš, Kvaternik realized that their plan for a revolt had failed, so he also returned to Croatia. But just as he arrived to Zagreb, he was soon forced to flee as he was a Russian citizen, and as such he was dangerous to the authorities. His expulsion was ordered by Ban Josip Šokčević, who hated him as well as members of the Party of Rights; Šokčević was advised to do so by Bishop Josip Juraj Strossmayer. After Austria was defeated by Prussia in the Battle of Königgrätz in 1866 and after Franz Joseph I of Austria was crowned as Hungarian king in 1867, Kvaternik got amnesty from the Austrian Emperor and approval for his return. Ban Levin Rauch also gave him Austrian citizenship and permitted him to work as a lawyer. As of then, Kvaternik worked as a lawyer and also dealt with history. He published his book "Eastern Question and the Croats" in two volumes. Kvaternik was also involved in publishing activities; between 1868 and 1870 he wrote for the magazine Hrvat (The Croat). In 1871 he was publishing an official newspaper of the "Party of Rights Hrvatska". Meanwhile, Rakijaš was released from prison and went to Zagreb where he closely cooperated with Kvaternik. Rakijaš soon moved to Karlovac and was employed as a police officer with Kvaternik's help by captain Fabiani, a supporter of the Party of Rights. The Grenzers would be in Karlovac on every Friday, which Rakijaš used to explain them the political situation. Croats were disappointed by creation of the dual monarchy in 1867, and with the Croatian Hungarian Agreement in 1868, but were pleased with the unification of the Military Frontier with rest of Croatia. However, the people of the Military Frontier feared the Hungarian influence and higher taxes.
Көтеріліс
1871 жылы мамыр айында Кватерник Саборға сайланбады, сондықтан қазан айында ол партиясының тек саяси қарсылық көрсету мақсатын тастап, Австрия-Мажарстан федерализация процесінде болған кезде Раковица көтерілісін бастады. Кватерник көтеріліс бастағанда наразы Грензерлердің оған қосылатынына сенді. Оның мақсаты – Хорватияны азат ету және оның жерлерін біріктіру еді. Ол Грензерлермен жоспарланған кездесуден кейін Хорват Халық үкіметін жариялауды жоспарлады, содан кейін Слюнь, Огулин, Орал полктері мен Раковицадағы халықты қаруландыратын еді. Одан кейін ол Огулин мен Карловацқа қарай жылжып, содан Загребке барар еді, онда ол екінші рет азаттық жариялап, Еуропа елдерінен оны мойындауын және қорғауын сұрар еді. Ол Австрия-Мажарстанның сол кезде күшті одақтастары болмаған оқшауланғандығына сүйенді. 1871 жылдың қазан айында Кватерник Загребтен шығып, Карловацта Ракияшпен кездесіп, онымен бірге Брочанакқа барды, ол 7 қазан күні кешке жетті. Революционерлер Брочанакта жиналып, Хорватияның уақытша Халық үкіметін құрды. Кватерник президент болып тағайындалды. Петар Врдоляк ішкі істер министрі, Анте Ракияш қорғаныс министрі, ал Загребтен келген заңгер Вьекослав Бах – қаржы министрі болып тағайындалды. Раде Чуич, тағы бір революционер, көтеріліс (усташе) командирі, қарулы күштердің бас қолбасшысы, ал Анте Туркалж – Огулин аймағының префекті болып тағайындалды. Келесі күні, 8 қазан күні Кватерник көтерілісті бастады. Шамамен 200 Грензермен Кватерник хорват туымен Раковицаға қарай бет алды. Оны Бах сүйемелдеді. Олардың үкіметі Раковицалық саудагер Иво Вучичтің үйінде орналасуы тиіс еді. Олар келген кезде, оларға қосылмаған Грензерлерді тұтқындап, олардың қаруларын тартып алды. Олар көтерілісті ұйымдастыра бастады. Жақын маңдағы ауылдар да оларға қосылды, оның ішінде Брочанак, Брезовац, Машвина, Плавча Драга және Мочила. Алайда, көтеріліс сәтсіз аяқталды және Кватерник австро-венгр армиясының қоршауынан қашуға тырысқанда қаза тапты. Загреб пен Чаковецтегі Евгений Кватерник алаңдары, сондай-ақ Осиектегі Евгения Кватерника көшесі оның құрметіне аталды. "Мен Венгрияны да, Австрияны да жек көрмеймін, менің барлық ісім Хорватияға деген терең махаббатымнан туындайды." – Евгений Кватерник.
In May 1871, Kvaternik wasn't elected to the Sabor, so in October he abandoned his party's aim of only using political resistance and launched the Rakovica Revolt, just when the Austria Hungary was in the process of federalization. Kvaternik believed that once he started the revolt, the unhappy Grenzers would join him. His goal was the liberation of Croatia and the unification of its lands. He planned to proclaim the Croatian People's Government after a projected meeting with the Grenzers, after which he would arm the people from Slunj, Ogulin, and the Isle regiments and Rakovica. Then he planned to move towards Ogulin and Karlovac from where he would go to Zagreb where he would proclaim the liberation for the second time and ask the European countries for their recognition and protection. He was bolstered by the fact that Austria Hungary was isolated at the time, without strong allies. In October 1871, Kvaternik left Zagreb, met with Rakijaš in Karlovac and went with him to Broćanac, where he arrived on the evening on 7 October. The revolutionaries held a meeting in Broćanac and formed the transitional Croatian People's Government. Kvaternik was named president. Petar Vrdoljak was named minister of interior, Ante Rakijaš was named minister of defence and Vjekoslav Bach, a lawyer from Zagreb, was named minister of finance. Rade Čuić, another revolutionary, was named commander of the ustaše (uprising), a commander of the armed forces respectively, while Ante Turkalj was named prefect of the Ogulin region. The next day, Sunday, 8 October, Kvaternik launched the revolt. With some 200 Grenzers Kvaternik moved towards Rakovica with the Croatian flag. He was accompanied by Bach. The building of their government was supposed to be in house of a merchant, Ivo Vučić, a local from Rakovica. As they arrived, they arrested those Grenzers who would not join them and took their arms. They started to organize the revolt. Nearby villages also joined them, including Broćanac, Brezovac, Mašvina, Plavća Draga and Močila. The revolt, however, ended unsuccessfully and Kvaternik was killed while trying to break out of Austro Hungarian Army's encirclement. Squares in Zagreb and Čakovec, the Eugen Kvaternik Squares, are named after him, as is a street in Osijek, Ulica Eugena Kvaternika. "I hate neither Hungary nor Austria and all that I do I do out of immense love of Croatia." – Eugen Kvaternik