Кіріспе

Мысырдағы білім берудің жалпы шолуы

21-ғасырда Мысыр үкіметі білім беру жүйесін жақсартуға үлкен мән берді. Адам даму индексі (АДИ) бойынша Мысыр 2014 жылы АДИ бойынша 97-орында, ал Таяу Шығыс және Солтүстік Африкадағы ең төменгі 10 АДИ көрсеткішіне ие елдердің арасында 9-орында тұр. Әлемдік банк және басқа да көпжақты ұйымдардың көмегімен Мысыр балалардың ерте жастағы күтімге және білім беруге қолжетімділігін арттыруды, сондай-ақ ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) білім берудің барлық деңгейінде, әсіресе жоғары білім беруде енгізуді көздейді. Білім берудің барлық деңгейінде тегін білім беруді қамтамасыз ету – үкіметтің міндеті. 2007 жылғы мәліметтер бойынша, білім беруге жұмсалатын жалпы шығындар шамамен 12,6 пайызды құрайды. Білім беруге инвестициялар 2005 жылы ЖІӨ-нің 4,8 пайызына дейін өсті, бірақ 2007 жылы 3,7 пайызға төмендеді. Білім министрлігі бірқатар мәселелерді шешуге тырысуда: жоғары орталықтандырылған жүйеден жекелеген оқу орындарына көбірек автономия беру арқылы жауапкершілікті арттыру. Адам құқықтарын өлшеу бастамасының мәліметінше, Мысыр кіріс деңгейіне қарай білім алу құқығының 89,3 пайызын қамтамасыз етіп отыр.

Мысырдағы білім беру тарихы

Мысырда білім беру ежелгі мысырлықтар заманынан бастап кеңінен тарады, олар жазуды ойлап табуға үлес қосты. Олар ежелгі Мысыр тілін иероглифтер арқылы жазды. Олардың билік кезінде "Бар Анх", яки "Өмір үйі" адамзат тарихындағы алғашқы мектеп және кітапхана ретінде құрылды. Әртүрлі топтардан келген оқушылар 5-10 жас аралығында оқуға түсті. Мектептер ғибадатханалардың орнына шіркеулерге қосылды, ал Александрияда теологиялық мектеп ашылды. Мысыр ғалымдарының білімі мен ғылымы Мысыр шекарасынан тысқары елдерге таралды. Олар барлық ғылымдарға, өнерге, әдебиетке және түрлі білім салаларына үлес қосты. Александрияда б.з.б. 300 жылы университет құрылды. Бұл Архимед және Евклид сияқты белгілі ғалымдардың ортасы болды, ал лекциялар қазіргі университеттердегідей жүйемен жүргізілді. Қазіргі заманғы білім беру 1805-1848 жылдары билік құрған Осман пашасы Мұхаммед Әлидің қолдауымен енгізілді. Ол сол кезде екі түрлі білім беру жүйесін енгізді: біреуі дәстүрлі мектептерге (Мансурия), екіншісі элиталық мемлекеттік қызметкерлерге арналған Мадраса (арабша "мектеп" деген сөз). Мансурия оқушыларға оқу мен жазудың негіздерін үйретті, Құран аяттарын жаттап беруге баса назар берді, ал тәжірибе жасауға, мәселелерді шешуге немесе тәжірибе арқылы үйренуге мән берілмеді. Ал Мадраса заманауи білім беру педагогикасын ұсынды. Әли паша Парижде оқу үшін екі ұйымдасқан студенттік миссия жіберді. Француздардың Мысыр білім беру саласына араласуы бастапқыда мемлекеттік жоба болған жоқ, бірақ Паша билігінің соңына қарай мемлекеттік жобаға айналды. Бірінші миссия 1798 жылғы Наполеон экспедициясының рухын бейресми мәдени империализм арқылы сақтауға бағытталған жеке бастама болды. 1844 жылғы екінші студенттік миссияға француз үкіметі де қатысты, бұл олардың Солтүстік Африкадағы отарлық мүдделерімен байланысты болды. Мысырдағы британдық билік кезінде білім беру жүйесі колониялық үкімет тарапынан назарсыз қалды. Мысырдағы ең ұзақ қызмет еткен британдық резиденці лорд Кромер Үндістандағы білім берумен байланысты жағымсыз тәжірибеге ие болды, онда еуропалық үлгідегі білім беру мекемелері саяси тәртіпсіздік пен ұлтшылдық сезімдерді тудырды. Мысырда Кромер білім беру бюджетін қысқартты, көптеген мамандандырылған жоғары білім беру орындарын жапты және оқу бағдарламасын кәсіптік пәндерге қайта бағыттады. Оқу ақысы енгізілді, бұл көптеген мысырлықтардың мектепке бару мүмкіндігін шектеді. Ол Мысырдан кетіп, 1907 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін бұл шаралар азайтылды.